Jer qoınaýy týraly kodeks qabyldanǵan sátten bastap geologııalyq barlaýǵa 1 600-den astam lısenzııa berilip, jańa barlaý nysandaryna baılanysty ınvestısııalyq mindettemelerdiń kólemi jer qoınaýyna geologııalyq zertteýge bólingen bıýdjettik qarajattan asyp tústi. Budan bólek geologııalyq barlaýda 75 myń sharshy shaqyrymdaı jańa aýmaq qamtyldy.
Sonymen qatar Indýstrııa mınıstrligi qatty paıdaly qazbalardyń barlyq ken ornyna tekserý júrgizip jatyr. Qoldanystaǵy zańnamaǵa sáıkes lısenzııalyq-kelisimsharttyq mindettemelerdi oryndamaǵan jer qoınaýyn ıgerýshilerge buzýshylyqtar týraly habarlamalar jiberilip, kelisimsharttaǵy mindetter oryndalmaǵan jaǵdaıda lısenzııalardy buzý boıynsha sharalar qabyldanady. Nátıjesinde paıdalanylmaıtyn kelisimshartty aýmaqtar zańnamada belgilengen tártippen jer qoınaýyn paıdalaný quqyǵyn berýge arnalǵan aýksıondar arqyly jańa ınvestorlarǵa beriledi. Tek jyl basynan beri osyndaı jolmen 31 kelisimshart buzylyp, 3 lısenzııa keri qaıtaryldy.
«Jer qoınaýy týraly kodekstiń ótpeli erejelerine sáıkes aýksıondardy ótkizý merzimi osy jyly aıaqtalatynyn atap ótken jón. Biraq «Mıneraldy resýrstardyń ulttyq derekter banki» aqparattyq júıesiniń uzaq ázirlenýine baılanysty aýksıondardy ótkizýdi uzartyp, sondaı-aq adal ınvestorlardyń qatysýyn qamtamasyz etý úshin qosymsha talaptar (kepildik jarna) engizýge qatysty jumys júrgizip jatyrmyz.
Jer qoınaýy týraly kodekstiń jańa modeldiń negizinde qabyldanýy iri oıynshylardy, atap aıtqanda Ulybrıtanııa, Aýstralııa, Kanada jáne basqa elderdiń taý-ken kompanııalaryn tartýǵa múmkindik berdi. Bul óz kezeginde taý-ken salasynyń ozyq álemdik tájirıbeleriniń elimizde iske asyp, básekelestiktiń artýy men ınvestısııalyq ımıdjdiń jaqsarýyna septesedi», dedi R.Baımıshev.
Taý-ken óndirý jáne taý-ken metallýrgııa kásiporyndary qaýymdastyǵynyń (TMKQ) atqarýshy dırektory Nıkolaı Radostovestiń aıtýynsha, mıneraldyq-shıkizat bazasy nasharlap, qorlardy tolyqtyrý koeffısıenti tómen deńgeıde tur. О́ndiristiń ózindik quny ulǵaıyp, ónerkásiptik ınflıasııa júrip jatyr.
Buǵan qosa 2023 jyldan bastap jumys berýshilerge mindetti zeınetaqy jarnalaryn aýdarý tártibi qoldanylsa, 2025 jyldan bastap Ozyq qoljetimdi tehnologııalardy engizý tetigi iske qosylady. Sala ókilderi 2026 jyly Eýropalyq odaqtyń kómirtegi salyǵyn engizetinine alańdaýly. Sebebi ekologııalyq júktemeni azaıtý sharalary úlken qarjylyq shyǵyndarǵa ákeledi.
Alaıda eń bastysy, qaýymdastyq ókilderin otandyq ónimderdi qaıda aparyp, qalaı jáne qandaı baǵamen satatyny tolǵandyrady.
«Keıingi aptalarda birqatar kompanııanyń óndiris kórsetkishteri tómendep jatqanyn baıqap otyrmyz. Sanksııalyq shekteýlerdiń engizilýi jaǵdaıynda teńiz porttaryna eksporttyq júkterdi ilgeriletýdiń balama joldaryn qarastyrý mańyzdy», dedi N.Radostoves.
Osy rette qaýymdastyq ókilderi uzaqmerzimdi bolashaqqa memleketaralyq kelisimniń negizinde Qytaıǵa ónim tasymaldaý múmkindikterin keńeıtýdi qarastyryp, sondaı-aq qujattarda kepildendirilgen tarıfter men tasymaldaý kólemderin belgileı otyra qazaqstandyq júkterdi Aqtaý porty arqyly Ázerbaıjan, Grýzııaǵa ilgeriletýge baılanysty úkimetaralyq kelisimge qol qoıýdy usyndy.
Reseı, Ázerbaıjan, Grýzııa arqyly júkterdi tasymaldaý máselesin talqylaı kele sala ókilderin temir jolmen tasymaldaý múmkindikteri, atap aıtqanda, «Qazaqstan temir joly» kompanııasynyń bul máseleni retteý amaldary, sol sekildi bul baǵytta sanksııaǵa ushyraǵan reseılik temir jol kompanııalaryna qanshalyqty senýge bolatyny mazalaıdy. Qaýymdastyq osy jumystarǵa lokomotıvter men jyljymaly quramy bar jeke operatorlardy tartýdy usyndy.
«Jeke lokomotıvteri men vagondary bar otandyq kompanııalarǵa qazaqstandyq júkterdi tasymaldaýǵa ruqsat berý úshin osy máseleni Reseı, Ázerbaıjan jáne basqa da eldermen memleketaralyq deńgeıde pysyqtaý qajet. Erteńge senimmen qarap, alańdamaı jumys isteý úshin olarǵa osyndaı basymdyq bergen artyq bolmaıdy dep sanaımyz», dedi TMKQ-nyń atqarý dırektory.
Keıingi birneshe aıda Qazaqstannyń taý-ken kásiporyndary tarapynan bıýdjetke túsetin túsimderdi arttyrý máseleleri belsendi talqylanyp, paıdaly qazbalardy óndirýge salynatyn salyq mólsherlemesin 1,3 esege kóterý usynylyp otyr. Bul rette taıaý bes jylda otandyq taý-ken sektorynda 3 trln teńgeden astam somaǵa jańa jobalardy iske asyrý kózdelip otyr. Kenshiler men metallýrgter bıýdjetke qosymsha aqy tólep qana qoımaı, kerisinshe 2022 jyldyń qorytyndysyna sáıkes, 2020 jylǵa qaraǵanda bıýdjetke 20-30%-ǵa artyq qarajat aýdarǵan. Bul qoldanystaǵy salyq júıesi tıimdi jumys istep turǵanyn kórsetedi deıdi sala ókilderi.
