Osy máselede naqty qadamdarǵa baryp, memlekettik tildi qoldanysqa engizýdi kezeń-kezeńmen iske asyryp kele jatqan mekemeniń biri – Almatydaǵy Prezıdent Is basqarmasy medısınalyq ortalyǵynyń «Ortalyq klınıkalyq aýrýhanasy» AQ. Memlekettik tildi damytýdyń aldaǵy jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamasyna sáıkes atalǵan mekemede memlekettik tildiń qyzmet etýin qamtamasyz etý, qazaq tilin ultaralyq qarym-qatynas tili retinde nasıhattaý, qyzmetkerlerdiń tildik áleýetin kóterý, medısına salasynyń termınologııalyq bazasyn júıelendirý jáne ári qaraı damytý sııaqty maqsattar kózdelgen.
«Ortalyq klınıkalyq aýrýhanasy» AQ prezıdenti, medısına ǵylymdarynyń kandıdaty Rýstam Albaevtyń aıtýynsha, ujymnyń memlekettik tilde qyzmet kórsetýin sapaly deńgeıge kóterý qarastyrylǵandyqtan, qyzmetkerlerge til úıretýge múmkindik jasalǵan. Qazaq tili kabınetteri tolyq kompıýterlik-lıngofondyq tehnıkamen, taqta jáne stendtermen jabdyqtalǵan. Aýrýhanada qazaq tilin engizýdiń birqatar sharasy júzege asyryldy: barsha kórnekilikter, anyqtamalyqtar men qabyrǵaǵa ilinetin aqparattyq nusqaýlar qazaq tilinde tolyqtyrylyp jazylǵan. Jarnamalyq taqtalar, aýrýhana ǵımarattary men bólimsheleriniń, em júrgizetin bólmelerdiń kórsetkishteri men siltemeleri biryńǵaı tildik júıege keltirilgen.
– О́zge ult ókilderine memlekettik tildi oqytý barysyndaǵy basty mindetimiz – tildi úıretýdiń eń qolaıly amaldary men qaǵıdattaryn tańdap alý. О́ıtkeni memlekettik tildi úıretý prosesin tıimdi uıymdastyrýdyń bir ózegi osyǵan baılanysty. Oqytýdyń qandaı da bolsyn amal-tásilin utymdy, nátıjeli paıdalaný – árbir oqytýshynyń iskerligine baılanysty. Biz de óz tájirıbemizde osyndaı maqsattardy alǵa qoıa otyryp, ózge ult ókilderin oqytýda memlekettik tildi oqytýdyń ártúrli tásilderin qoldanamyz. Sonyń biri – medısına salasyndaǵy qyzmetine baılanysty mátindermen jumys isteý. «Ortalyq klınıkalyq aýrýhanasy» AQ-da ózge ult ókilderi arasynan til úırenýshi kóptep kezdesedi. Ár dárigerge ózderiniń beıinine baılanysty mátindermen jumys isteý – óte qyzyqty, ári tıimdi. О́ıtkeni olar birinshiden, ózderi de bilmeıtin jańa sózdermen, jańa balamalarmen tanysady, osy mátinder arqyly memlekettik tildi úırenedi. Sonymen qatar óz qyzmetinde qoldanatyn sózderden az da bolsa málimet alady. Ásirese dárigerlerge atqaratyn beıinine baılanysty mátinderdi oqytqan kezde sózdikpen jumys, ıaǵnı tyńdaýshy qyzmetkerler ár salaǵa, atqaryp júrgen beıinine baılanysty termın sózderdiń aýdarmalarymen tanysady. Qazaq tili sabaqtarynda qoldanylatyn mátin ǵylymı turǵydan suryptalyp, óńdelýge tıis. Ol tyńdaýshynyń psıhofızologııalyq ereksheligine beıimdelip alynady. Mátindermen jumys isteý barysynda sabaqqa qajetti mátindi tańdap alǵan soń, onymen júrgiziletin jumystardy kezeńderge bólemin: mátinmen jumystyń aldyndaǵy kezeńi, mátinmen jumys kezeńi, mátin sońyndaǵy jumys kezeńi. Mátinge deıingi kezeńde mátin aldy jattyǵýlar berilip, ártúrli qurylymdyq tirkesterdi meńgertý kózdeledi. Mátinmen jumys kezeńinde oqyǵan mátindi túsiný, mazmunyn aıtý, suraqqa jaýap berý, negizgi oıdy anyqtaý jumystary júrgiziledi. Sońǵy kezeńde mátinge túsinikteme berýdi úıretýge baǵyttalǵan jumystar júrgiziledi. Mátin sońyndaǵy jumys kezeńinde mátindegi sózder, sóz tirkesterimen jumys júrgiziledi, mátindi grammatıkalyq taqyryppen baılanystyrý maqsatynda sóz tirkesterin taldaýǵa kóńil bólinedi. Mátindegi termınderdi este saqtaý maqsatynda sol termınder kómegimen, sóılem qurý jumysy qarastyrylady. О́zge ult ókilderine memlekettik tildi úıretýde birden-bir qajetti nárse mátin desek, tyńdaýshylar ár ýaqytta mátinmen tyǵyz baılanysta bolady. Mátindi meńgertý joldary da túrlishe bolyp keledi. Jańa sózdermen sóz tirkesterin taqtaǵa jazyp, este saqtaýyn qadaǵalaý, pármendi sózdermen jumys júrgizý, mátindegi beıinine baılanysty termınderdi birneshe ret qaıtalap aıtqyzý arqyly este saqtaý, suraq-jaýap arqyly mátinniń mazmunyn ıgertý, – deıdi «Ortalyq klınıkalyq aýrýhanasynyń» qazaq tilinen dáris beretin oqytýshysy Aıgúl О́ten.
Mine, osy sııaqty keń aýqymdy jumystyń nátıjesinde tyńdaýshylar tildi meńgerýge múmkindik alady. Memlekettik tildi meńgerýdiń eń bastysy – tyńdaý, sóıleý, oılaý, oqý, jazý til úırenýdiń komponentteri deıtin bolsaq, osy bir mátindi ıgerý barysynda tildik qyzmettiń barlyq túri jan-jaqty qamtylady.
Eń bastysy, memlekttik tildegi medısına salasyna qatysty sózdikter, eńbekter tapshy bolǵandyqtan, «Ortalyq klınıkalyq aýrýhanasy» AQ prezıdenti, medısına ǵylymdarynyń kandıdaty Rýstam Albaev pen qazaq tiliniń oqytýshysy, fılologııa ǵylymynyń kandıdaty Aıgúl О́tenniń birlesken avtorlyǵymen «Kúndelikti qoldanystaǵy jekelegen medısınalyq sózder men termınderdiń oryssha-qazaqsha sózdigi» atty ádistemelik eńbek ázirlenip, baspaǵa usynylýy qýantarlyq jaǵdaı.
Aýrýhana medısınalyq sózdikter men anyqtamalyqtar shyǵarýdy aldaǵy ýaqytta da josparlap otyr.
ALMATY
