Ulttyń arys uly, namys uly

О́tken degen ne, ol ulttyń júrgen joly, halyqtyń qadir-qasıeti, tynys-tirshiligi, keshken kúni, salt sanasy, taǵylym alar tarıhy, babalar, babalardan taraǵan danalar, ár saladaǵy daralar. Olarsyz ult bola qalý – Abaı aıtqan ýaqytsha jubanysh, kezeńdik aldanysh, boıama tirlik.

Úndiniń uly perzenti Rabındranat Tagordyń «Kúıreý» romanyn aýdaryp, alǵy sózin jazǵan qazaqtyń kemel uly Safýan Shaımerdenov: «Úndi eline baryp qaıtqan saparynan jazǵan kitabynda Ilıa Erenbýrg: «Tagordy túsiný úshin eń áýeli úndi jurtyn túsiný kerek» degendi aıtyp edi. Durys aıtqan. Al sonda úndi jurtyn túsiný úshin ne oqý kerek? Úndi jurtyn tek Tagordy oqysańyz ǵana túsine alasyz. Bul jańyltpash emes, shyndyq» depti. Sol shyndyqtyń shyraqshysy bolyp ótken Safýan aǵamyzdyń týǵanyna da bir ǵasyr bolypty. Adam kindik qany tamǵan jerge tartady degen sóz bar. Bul burmasy joq rııasyz ras sóz.

Jer qunaryna qaraı, Alla kóp pen­desine mol talant, kórgenniń kózi toıar shyraı beredi. Qalamger shyr etip jerge túsken óńir – kókjıegin saǵym kómkergen baıtaq dala. Bar búdiri: álgi dalanyń qoshqar múıiz tekemetteı oıdym-oıdym, top-top syryq qaraǵaıy, kóz tartqan, qyzdaı ıilip, japyraǵy samal jel lúp etse, jamyraı qol soǵatyn shoq-shoq aq baltyr qaıyńy. Oıdym-oıdym qaraǵaı men qaıyńnyń ár jerinde kezdesetin botanyń kózindeı kólder de keremet.

Syryq qaraǵaıdaı jazýshynyń oıy da bıik, boıy da bıik bolatyn. Sondaı bıiktik onyń barlyq shyǵarmalarynan oryn alǵany jurtshylyqqa málim. Bárinde de ómirdiń aınymas sýreti jatady. Tipti bas­ty keıipkerleriniń bolmysynan, olardyń aınalasyndaǵy adamdardyń túr-túsinen, keskin kelbetinen zaman sýretin aıqyn ańǵarasyń. Jasandylyqtan aýlaq, kúsh kórsetip kúshenbeıdi. Jaqsysy jarasymdy, kelissizi – tyrash. Tabıǵat pen adam barlyq jerde úılesim taýyp otyrady. Sodan da bolar, uly Muhtar Áýezovtiń: «Ádebıettiń bolashaǵy osy Safýandar ǵoı» deıtini. Burynǵynyń alyptary talantty jańylmaı tanyǵan. Kóńilge, aǵaıynshylyqqa qarap kólgirsimegen. Jalǵan maqtap shań qaptyrmaǵan, tus­paldamaı týrasyn aıtqan. Taǵy da sol uly Muhań (Áýezov) qaýlap kele jatqan balaýsadaı aqyndarǵa súısingende «jyl kelgendeı» dep shyn nıetten aq jol tilep, bata bergeni tarıhta málim. Bata qapy ket­pedi. Tańdaýly talanttar Tumaǵań (Mol­­daǵalıev), Qadaǵań (Myrzalıev), t.b. bastaǵan daryndar sap qurap, qazaq poe­­zııa­syn eski súrleýden jańa beleske kóterdi.

Iá, ótken ǵasyrdyń ón boıynda tas bulaqtyń sýyndaı móldir de, buıra tolqy­nyndaı taza talanttar az bolǵan joq. Alǵashqy otyz jylyndaǵy oıran, ıá, oısyratty. Biraq tamyry myqty, arqaýy asyl ult rýhyn nıeti buzyqtar joıa almady. Kún aýnap túsip, jyl almasqanda aldyńǵylardyń úlgisin kórgender, olarǵa ergen jas órender burylystardan jol taýyp óshirdik degen Alash sáýlesin, e, dep qoıyp qaıta «tirilip», qanat qaǵyp, býyn bekitti. Aldyńǵy sanalylardyń sara jolyn óshirmeı qaıtsek aman alyp qalamyz degen talpynystaryn irgesin bekitip kele jatqan qyzyldardyń kóńil aýlaı otyryp, Ult sózin, eldiktiń ańsaǵan armanyn qalaıda aman alyp qalýǵa bel baılady. Bul jol ońaı bolǵan joq. Biraq báriniń kókeıinde: «Alashtyń balasy bul joly bolmasa, jaqyn arada óz tizgini ózinde bólek memleket bolar», degen Álıhan Bókeıhanovtaı ult kóseminiń sózin baǵdar etti. Onyń aqıqattyǵyna tarıhty zerdelegen adamnyń kózi jetpeı qoımaıdy. Kóripkel kóregendik degen osy. Alysty kózdegender muny keıingilerdiń sanasyna sińirip, sergek júrýge, jurt uǵymyn kókeıge toqyp, bir mysqal da esten shy­ǵarmaýǵa septesti. Árıne olar qahary basym, sózi óktem qoǵamdy buzyp ketip edi deı almaımyz. Memlekettik máshıne oǵan jibermesi belgili. Biraq sanalarynda sáýle bar sol ult jaqsylary tabandasyp baqty, judyryǵy jýan bılik óz degenin istep, talaıyn saptan shyǵardy.

Sol alyptardan keıingi alyptarǵa taıaý, alda aıtqan myqty býynnyń elim degen rýhy árkez janynda jańǵyrǵan qalamger Safýan Shaımerdenov te tur. Ol surapyl soǵystyń jeńimpaz jaýyngerleriniń biri edi. Ádebıet ta­baldyryqtardyń «Bola­shaqqa jol» romanymen attady. Keıin «Inesh» ataldy. Zamandasy, kúni keshe ómirden ozǵan Ábdijámil Nurpeıisov te «Kýrlıandııa» romanymen sapqa turyp, keıin ol týyndysy «Kútken kún», mıllıondaǵan oqyrmanyn tapqan «Qan men ter» trılogııasyna jalǵasty. Bir atap óterligi bul tolqyn shetinen qu­bylys boldy desek qatelespeımiz. Ol I.Esenberlın, T.Ahtanov, Á.Nurshaıyqov, t.b. shetinen sen tur men ataıyndar. Jáne qaı-qaısysy da kemel, dara alyptardyń naǵyz izbasaryna aınalyp, alashtyqtardyń úmitin aqtady. Sol ekinshi tolqyndy kór­gen, qaıtsek te jetýimiz kerek dep umtyl­ǵan kelesi urpaqta osal bolmady. Qaı-qaısysy da sóz tulparyn qamshylap, oı qyranyn qalyqtatyp ádebıet básekesin qyzdyrdy. Baıaǵy sanaýlylar tartqan altyn arqaýdy uzartyp, uzyna boıly ult rýhanııatyna ushan-teńiz ol jasaldy. Ábish Kekilbaev, Muhtar Maǵaýın, Asqar Súleımenov, ózge de júırikter «Elim-aılap» júıtkigende bir tóbeniń shańyn bir tóbege qosty.

Safýan Shaımerdenov surapyl soǵys­tan shırap, shıryǵyp kelgen talanttar shoǵyryndaǵy shoqtyqtysy bolatyn. Aldyńǵy kemeńgerlerdiń sharapat qyzýy jan dúnıesin sharpyp, shabytyn sharyqtatty. Iá, jaqsynyń sharapaty adamzattyń bárine ortaq. Ol urpaqpen ushtasyp jatsa, tipti maqul. Buǵan da dáıek keltirelik, alda aıtqan jazýshynyń «Bolashaqqa jol» – «Inesh» jastar ómirine arnalǵan tyń týyndy bolatyn. Maıdan shyǵarmalarynan keıingi beıbit kúndi, ıaǵnı jastardyń ómirin, sezim ıirimderin, kóńil tolqynyn tap basyp sýrettegen shýaqty dúnıe edi. Adam bolmysynyń, ásirese jastardyń bilim alyp, tárbıe úırenýdegi úrdiste­rin tap basyp baıandaǵan roman qalyń jurttyń súıikti shyǵarmasyna aınaldy. Ádebıetimizdiń iri ókilderinen bas­tap, qalyń oqyrman týyndy týraly erekshe iltıpattaryn bildirdi. Sábıt Muqanov, Ǵabıt Músirepov sekildi aǵa­lary aǵynan jarylyp maqtaǵanda Safýan aǵamyz oǵan masattanbaı, mas­tanbaı, keýde kermeı: «Dandaısý – sa­nasyzdyqtan, bos jaıdaqtyq pen taıaz­dyqtan týaty­nyn men jaqsy bilemin» deıdi kisilikpen. Shyn maqtaýdyń shabyt beretinin de esten shyǵarmaıdy. Qazaq topyraǵynda tuńǵysh jazylǵan stýdentter týraly roman ózge jurttarda buryn jarııalanǵan. Ony da eske túsirer bolsaq, Iý.Trıfonovtyń «Stýdentteri», Konovalovtyń «Ýnıversıteti» edi.

«Inesh» romanynda qalada ósken Inesh pen soǵystan aman jetken maıdanger Máýlen beıneleri arqyly jastar ómirin jan-jaqty kórsetedi. Ol tusta jastardyń da, úlkenderdiń de qolynan kitap túsken emes. Sodan da shyǵar, bul romannyń jurtpen birge jasap kele jatqany. Eń bastysy, týyndydaǵy oqıǵalar búginde kún tártibinde tur desek, qatelespeımiz. Máselen, qyzmetti týyp ósken qaladan tapsam dep, aqyry ol oıy bolmaǵan soń, úrikken qulyndaı úreı týǵyza beretin jumbaq aýylǵa attanǵan Inesh beınesi erekshe este qa­lady. Kúńgirt oı, kúmándi suraqtarmen aýylǵa kelse, Ásemdeı aq­jarqyn áje qarsy alyp, úlken-kishi úıirilip, ul men qyz tóńireginen shyqpaıdy. Meıirimi mol aq saqaldy atalar, aq jaýlyqty analar jatsynbaıdy, jaqyn tartady, qushaǵyna alyp, óz balalaryndaı aıalaıdy. Qarbalasy kóp qaladan dalanyń keńdigi kóńilin sergitedi. Kókjıekpen astasqan aspan álemi janaryn ashyp, oıy­na názik sáýle úıiriledi. Tóńiregi sekem aldyrmaıdy, qaıta qyzyǵa qaraıdy. Bul netken mol meıirim shýaǵy deıdi. Sóıtip, aýyl onyń bolashaǵyna jol ashady. Qala qyzy ómirdi endi túsindim deıdi.

Adamdardyń arasyndaǵy alalyqty, nıetin qudaı qaraqtaǵan óresizdikti qalam­ger erekshe sheneıdi. Ineshteı beı­kúná jastyń aýylǵa kelip ult balasyn oqytsam degen nıetin uqpaı, qara basyn kúıttep, qaqpanǵa túsirý úshin túndeı túnergen táleısizderdi de naızamen túıreıdi. Biraq álimsaqtan jandary siri Maıqan Belgiqulov Ineshtiń ómirin óksitip tynady. Mundaılar áli de joq emes, bar. Ol kezdiń maıqandary búginde, keıbiri shaıtandarǵa aınalyp júrgenin búgip qaıtemiz.

Sańlaq Safýan aǵamyz bir ǵana roman jazdy. Biregeı bitimimen jazdy. Odan keıingi jerde birinen-birin ótkizip qıly taqyrypta povester týyndatty. Bul qa­laýy qapy qaldyrmady. Kezinde osy janr ózin baýrap alǵanyn aıtqany bar edi. Ár povestiń oqıǵasy qalyń romannyń júgin arqalap, ár alýan adamdardyń mán-mánerin baıan etkende óz basyńnan keshkendeı bolatynyń bar. Aıtalyq, «Mezgilde ógeı sheshe men Mezgil qyzdyń arasyndaǵy alǵashqy birin-biri tosyrqaýy, keıingi tabysýy ádemi de áserli. О́geı sheshe Bıbigúl alǵash tabaldyryqty attaǵanda, ekeýi ishteı arbasady. Bıbigúl: «...ádeıi keldim, bala etip alaıyn dep keldim» degende appaq bala minez Mezgil: «Biraq ákemniń qasyna jatpaısyń. О́ıtip apa bolmaıdy. Sen túgil apam da jatyp kórgen emes» deıdi. Qandaı qıyn qıǵylyq.

Osy dıalog oıǵa san-saqqa júgirtedi. Arpalysqan sezimdi de, aıaýshylyq sezimdi de oıatady. Bul jazýshynyń óz basynan ótken oqıǵa kórinedi. Oǵan mysal keltirer bolsaq: «Qazir óz boıymda kózge túser jaǵymdy bir qasıet bolsa, sol ógeı sheshem Beıis marqumnan juqqan dep bilemin» deıdi Safýan aǵamyz.

Oqıǵalar jelisi sharyqtaı kelip, bir kem dúnıe-aı degizetin «Qarǵashtaǵy» psıhologııalyq ıirimder erekshe oıǵa qaldyrady. Soǵystan keıingi soqpaǵy kóp kezeń. Er azamat az, jesir otyryp qalǵan qyz kóp. Teńin tabý árqaısysynyń armany. Shybyqtaı buralyp turǵan Qarǵashqa Sattar jigit kóz salady, sezimi ottaı janady. On segizdegi qyz, ózimen túıdeı qurdas jigitti bala sanaıdy. Sóıtip, talshybyqtaı buralyp, tolǵan torsyqtaı tolyqsyp júrgende Meldes degen sum nıet shyǵa kelip, qyzdyń obalyna qalyp, senim kúldeı ushyp, úmiti qumalaqtaı shashylyp qalady. Bul arada Safaǵań jaqsy sezim men aram pıǵyl bir arnada toǵyspaıdy dep, keıingi urpaqqa Qarǵash sekildi aldanyp qalma, saq júr degendi shıyrshyq atqan oqıǵalarmen meńzeıdi. Ol kezde ondaı jat qylyq az bolatyn. Etek ja­ıyp ketip urpaǵym búlinbesin degen oımen Meldesteı aram pıǵyldy kóz aldyńa keltirip, mundaılar ómirińe jalanǵan jaýdaı qaýipti ekenin sheberlikpen alǵa tartady.

«Jyl qusy» – taza ulttyq shyǵarma. Zaman ózgergende adamdardyń da daǵ­daryp qalatyn kezi bolady. Bolmysy myqtylar bir tustan jaryp shyǵyp, jurtqa tanylady. Sondaı myqtynyń biri, bas keıipker – Bıtabar. Qyzyl ımperııa kelgende ol da ne bolar eken dep, kúmánniń jetegine ergen. Biraq adal edi, alyp kúshtiń ıesi edi. Halyqtyq sanany, saltty bir kisideı biletin. Par at áreń tartqan sý toly bóshkeni «Iá, arýaq!» dep jalpaq jaýyrynǵa qondyryp, júrip ketýi keremettiń keremeti ǵoı. Qazaqtyń iriligin kórsetedi.

Bıtabar – tarıhta bolǵan adam. Ol kezde pákeneler az, iriler kóp bolǵan ǵoı. On segiz jasynda qyryqqa tolmaǵan Balýan Sholaqpen kezdesedi. Beldespek te bolady. Biraq anasynyń arýaqty balýannyń aldyn qıyp ótpe degen sózi qulaǵyna qorǵasyndaı quıylady. Balýan Sholaq bolsa Bıtabardyń keskin kelbetine, túr-tulǵasyna, júris-turysyna, anany tyńdaǵan izetine súısinip turǵanda jigit alaqan jaıyp, bata suraıdy. Sonda Balýan Sholaq óziniń bazardan qaıtqanyn, jastyń bet alyp bara jatqanyn ishteı túısinip, júreginde túgi bar ekenin sezip, synamaq bolǵanda Bıtabar baqyrtyp atan túıeni kóterip aldyna keledi. Son­da arýaqty balýan aǵynan jarylyp bata berip qana qoımaı, ózine mingizgen jorǵany Bıtabarǵa kóldeneń tartyp, tizginine ustatady. Bıtabar tize búkkende: «Kúres te ónerdiń bir tóresi, maltabar ońaı kásipke aınaldyra kórme» degende Bıtabar tizginniń Balýan Sholaq ustaǵan jerinen táý etip súıedi. Seksenge taıap, ómirden ótkenge deıin Balýan Sholaqtyń ataly sózin boıy­na boıtumar etip taǵady.

Al «It ashýy» ıt týraly emes, ıt kózimen adamdardyń qaraýlyǵyn, nıe­tiniń buzyqtyǵyn jerine jetkize sýretteıdi. Sholaq belsendi, qýlyǵyna quryq boılamaıtyn Qarǵabektiń qyly­ǵyna tózbeı, ashýǵa býlyqqan ıt – Marǵaý ony qarasha úıde talaıdy. Sonda ıt túısigi Qarǵabektiń túısiginen artyq bolyp turǵanyn kóresiń. Jazýshynyń sheberligi osynda jatyr. It qurly bolmadyń-aý, deıdi Qarǵabekke. Túısigi túte-túte bolǵan pende ıttiń túbine je­tedi. Sóıtip, ıtten kegin alady. Munda adamdar arasyndaǵy kektesý jatyr. Ony adam men adamnyń tiresýi arqyly emes, ıtpen ıt bolý arqyly berý utymdy shyqqan.

Taǵylymy mol, bereri de az emes «Aǵalardyń alaqanyna» qazaqtyń biraz jaqsylary, qazaqy qalyp týraly derekter toptastyrylǵan. Tolǵamdy, tolymdy eńbek. Aldyńǵy tolqyn aǵalary, zamandastary, keıingi jastardy da az qamtylmaıdy. Formasy da utymdy, qysqa nusqa qaıyrady. Onda aıtary anyq kórinip turady.

Qarymdy qalamger Safýan Sháımer­denovke arnaǵan Ǵafý Qaıyrbekovtiń óleńinde: «Soraıǵan soltústiktiń qara­ǵaıy» degen bir jol bar edi. Shynynda, soltústiktiń tip-tik ósetin qaraǵaıyn­daı týrashyl minez onyń súıegine siń­gen qasıet bolatyn. Alary ketse de, aıtaryn aıtpaı tura almaıtyn. Ondaı qasıet ekiniń biriniń boıynan tabyla bermeıdi. Tipti Ǵafań aıtqan qaraǵaıǵa bitken qarsy butaq, desek te jarasady. Onyń shet jaǵasyn ózimiz de kórdik. Jaryp aıtqan sózin estidik. Bir synshyǵa «ár hannyń tusynda bir surqyltaı dep, meniń surqyltaıym sensiń» dese, jazýshylardyń alqaly jıy­nynda daý ulǵaıyp bara jatqanda «osy biz bir kebisti bir kebiske kıgizgendi qashan qoıa­myz» dep edi.

Týrashyldyǵyna bir mysal, alǵashqy qadamyna batasyn berip, sáttilik tilegen Sábeńniń (Muqanov) ózine týra qarap turyp: «Kúlbilteleıtin ne bar, sol Sábıt Muqanovyńyz sońǵy on bes jyldyń ishin­de kóbinde ortaqol shyǵarmalar berip keledi», dep syn tezine alǵan. Tustas­taryna bergen baǵasy da ádil. Keıingi izbasarlaryna arnaǵan sózinde de qara qyldy qaq jaryp, baryn bar, joǵyn joq depti. Saıyn, Ábish, Qalıhan, Muqaǵalı, t.b. týraly baılamdarynda kóregendik kórsetedi.

Qaıratkerligi tipti bólek. Ult, urpaq degende sol bultaǵy kem býynnyń erek­sheligi eren edi. Siltese beren edi. Ony Jeltoqsan kóterilisinde kórdik. Bas ketse ketsin, sol basty jaratqan jurtym aman bolsyn degende eshkimnen yqpady, buqpady. Qaharlanyp sóılegende ta­laı­dyń úreıin ushyryp, túsingenniń qa­byrǵasyn qaıystyrdy. «Bular bolmasa moıyndy ishke alyp, buǵyp otyra beretindeı ekenbiz ǵoı», degizdi bárimizge.

G.Kolbınmen kezdesýde: «Men jazýshy retinde sol sherýge qatyssam da jarasatyn edi. Biraq beıhabar qalyp, oǵan kezdeısoq jolyqtym... Bárin óz kózimmen kórdim, óz baýyrlaryn oqqa baılap bergenderdiń sózderin de óz qulaǵymmen estidim», deıdi de: «...biz typ-tynysh turǵan jigitterimiz ben qyzdarymyzǵa qaraı rezeńke taıaqtar men saper kúrekterin ala júgirdik, ıt jumsatyp, órt sóndirý mashınalarynan sýmen atqyladyq. Al kún 40 gradýsqa aıaz edi ǵoı», dep bir túıip tastap, Kolbınge tike qarap turyp: «Kolbın joldas. Men sizge menimen birge kóshege, ekeýmiz ǵana kúzetsiz shyǵýdy usynamyn. Qala kóshelerimen kúni-túni birge júrip ótelik, eger qazaqtardyń bireýi sizdi saýsaqpen nuqyp ótse, ózimdi-ózim órtep jibereıin», deıdi. Til máselesine kelgende de Kolbınge tóte suraq berip, qazaq tilin úırenem degen «Ýádeńiz qaıda?», ne «nárseni tóńkerip tastadyńyz?», degendi qosyp, tarıh tarazysy aýyr tarazy ekenin alǵa tartady.

Sol Kolbınniń tusynda da til týyn bıik kótergen Safýan Shaımerdenov, qazaq tiline memlekettik mártebe berý týraly taıtalas týǵanda, 500 jazýshynyń qolyn qoıǵyzyp, joǵarǵy bılikke úndeý-hat daıyndap, joldaǵany belgili. Tilek oryndaldy, amal ne, orys tili qatarynan qala qoımady. Úsh on jyldan asa ýaqyt ótti. Til taǵdyryna qatysty tirligimiz jartykesh bolyp keledi.

Keıde átteń-aı, sol arystar ortamyzda bolsa: «Tilge jalpaq shesheılik, tákapparlyq jaraspaıdy. El bolǵan da bul ne jaltaqtyq, ózgelerge qara­sańdarshy, qashanǵa deıin kúmiljip otyra beremiz! dep keri tartqandardyń ynjyqtyǵyn, sheneýnikterdiń áne-mine­sin shekesin shertip turyp aıtyp, bet-júzine qaramaı silkinip, kóp syltaýdyń silikpesin shyǵarar ma edi, deısiń de qııal­ǵa berilesiń.

Osy jerde ult ádebıetine qatar qanat qaqqan, aqıqatty búkpeı aıtqan Jubaǵań – Moldaǵalıev zamandasyn da eske ala ketýimiz kerek. О́ıtkeni maıdanger, ekeýi de qaısar qazaqtar edi. «Kóptegen qıǵash qubylys týra jazýshylardyń kóz aldynda ótip jatty. Biraq baspasóz júzinde, minberden aıtýǵa bizdiń qazaqstandyq ádebıetshilerdiń azamattyq erligi jetpe­genin moıyndaýymyz kerek», degen Juban aǵa «...ókimet organdary tártipti qalpyna keltirýge shaqyrǵandardyń barlyǵy eteginen namaz oqyǵan ınternasıonalıst ekenine bizdiń kózimiz jete ma?», dep «...17-18 jastaǵy qyzdardy shashynan súıreı sabaǵan solar emes pe?.. Men son­daı uıat oqıǵa jáne onyń artyn ne bol­ǵanyn estigende, jasyryp qaıteıin, osy kúnge deıin ómir súrgenime ókinemin», dep kúıingen edi. Al til más­lesine kelgende «... Onsyz bizdiń ómir súrýimizdiń máni joq» dedi.

Ultynyń joǵyn uıyqtap júrip emes, oıaý júrip izdegen Qazaqstannyń halyq jazýshysy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Safýan Shaımerdenovtiń týǵanyna 100, ómirden ozǵanyna 15 jyl bolypty. Al ákesindeı ult atyn jaqsy jaǵynan shyǵarǵan uly týraly da birer aýyz baılam aıtpasaq, bola qoımas.

Saıan Safýanuly áke bedeline bedel qosqan qazaqtyń alǵashqy hokkeı­shileriniń biri ǵana emes, biregeıi edi. KSRO jurtyn tańdandyryp, álemdi ózine qaratqan azamat bolatyn. Onyń bapkeri E.Aırıh: «Saıan buıyǵy jatqan ulttyń bulqynystaǵy bolmysy» depti. Tap basyp aıtylǵan, taǵylymdy sóz. Malaı elinde top jaryp turǵan eńseli qazaqqa qyzyǵa qarap, bir sáti kelgende eldiń koroli osynda qalyp bizdiń eldegi kógaldaǵy hokkeıdiń damýyna dem ber, barlyq jaǵdaıdy jasaımyn degen ótinishin aıtypty. Sonda Saıan: «Men óz elime de kerekpin», depti otanshyldyq rýhyn kórsetip. Korol jigittiń myna sózine rıza bolyp, qolyn qysypty. Mine, eldi súıýdiń úlgisi.

Shybyqtan shynar bolǵan, ulttyń arys uly, namys uly, qaıratker qalamger Safýan Shaımerdenovtiń halqy barda ekinshi rýhanı ómiri ómirsheń, oǵan qosa shyndyq pen aqıqattyń shyraqshysy retinde de jasaı beredi. Bir zamandary A.Chehov: «Tolstoıdyń óliminen qorqam, ol ketse, ádebıetimiz qoıshysy ólip, qorǵansyz mańyrap qalǵan qoıǵa aınalatyn tárizdi» depti. Qazaq ádebıetiniń aldaǵy alyptary men rýhy myqtylary, kemel kemeńgerleri bolmasa, bizdiń de rýhanı ólshemimizdiń altyn arqaýy álsirep qalar ma edi, qaıter edi.

Súleımen MÁMET