Tóreshildiktiń tynysyn taryltýǵa tıis

Nege oqı bastaǵannan birden osy oı eske tústi eken deısiz ǵoı? О́ıtkeni Jarlyqta bıýrokratııadan aryltýdyń aıqyndalatyn qaǵıdattary qatarynda mánniń nysan­nan basymdyǵy aldymen kórsetilgen. Bul arqyly nátı­jege qol jetkizý bo­ıynsha at­qarylatyn jumys nysany­nan sodan shyǵatyn naqty jáne ólshenetin nátıjeniń ba­sym bolýy kózdelip otyr. Sana arqy­ly saralanatyn ishki mazmun syrtqy túrden, tysqy pishin­nen keıinge qoıylyp jatatyn jaǵdaı memlekettik apparat­ta az kezdespeıdi. Muny par­tııa­nyń ortalyq komıte­tin­de, prezıdenttik ákimshilikte toǵyz jyl jumys istegende, mınıs­trlik­ke basshylyq jasaǵanda talaı kórgenbiz. Apparatta kim jaq­sy qyzmetker sanalatyn? Qaǵazdy jyp-jylmaǵaı jazatyndar, aryz-shaǵymdardy tez «jaba» alatyndar, qujattardy ýaqtyly qarap úlgeretinder. Qazir de barlyq deńgeıdegi apparat qyzmetkerleriniń basym bóligi tek tapsyrmamen oty­ra­tyn­dar, aıtqan sharýany ǵana isteı­tinder, óz betimen máse­le zert­temeıtinder, bastama kóter­meı­tinder ekendigine kúmán­da­ný­dyń keregi joq. Qu­jat­tar qu­shaǵynda tunshyǵa júrip, olar­dyń mundaı ispen túbegeı­li aına­lysýǵa múmkindigi de qal­maı­dy.

Memleket basshysynyń Jar­ly­ǵy bo­ıynsha Úkimetke ózekti syn-qaterlerge, fors-majorlyq mán-jaılarǵa jáne daǵ­darystyq jaǵdaılarǵa jedel den qoıý úshin óziniń quzyretteriniń, fýnksııalary men ókilettikteriniń birazyn mem­lekettik organdarǵa berý júktelip otyr. Munyń ózi «sýperprezıdenttik» bas­qa­rý nysanynan boı tarta bastaýdyń qı­syndy jalǵasy. Endigi jerde «Bárin Pre­­zıdent sheshedi» dep aýyz ashyp otyrý bylaı tursyn, «Bárin Úkimet biledi» dep tapsyrma kútýmen júrýdiń de kúni óte berýge tıis. Úkimettiń bárin dál bilýi úshin, Prezıdenttiń bárin durys sheshýi úshin memlekettik apparattyń derbestigi men derbes jaýapkershiligin arttyrýdy kózdeıdi keshegi Jarlyq. Bul úshin apparattaǵy ár qyzmetkerdiń sheshimder qabyldaýdyń tıimdi­ligi men jedeldigin aldymen oı­laýy, uıymdastyrýshylyq má­de­nıetin qalyptastyrýy, bas­qa­rý­shylyq jaýapkershilikti art­tyrýy, ju­mystyń ádisi men tásil­derin úzdiksiz jetil­dirýi qa­jet. Parlament depýtaty re­­tinde Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń osy sheshi­mi­men Úki­mettiń norma túzýshi­lik pro­ses­te­riniń keshendi reın­jınırıngin qamtamasyz etý, olardyń merzimin eki ese qys­qartý mindettelgenin de razy­lyq­pen aıtýǵa tıispiz. Qoǵam kú­tip otyrǵan, ýaqyt talap etip otyrǵan, ıaǵnı kókeıkesti máse­le­ler boıynsha jyldam jasalýǵa tıisti zańnamalyq jobalardyń jyl­dap jasalyp jatatyny jasyryn emes.

Jarlyq taqyrybyndaǵy «bıýro­kratııa­dan aryltý» degen tir­keske qarap, bıýrokratııany tap bir jeksuryn uǵym sııaqty jadaǵaı túsinýdiń de jóni joq. Keńse bıligi – apparat kómegimen atqarylatyn basqarý júıesi. Bıýrokratııa degenimiz halyqtyń memleket qyzmetin alýynyń bel­gili bir tártipke keltirilýi. Bıýro­kratııasyz memleket bolmaı­dy, onsyz el damı almaıdy. Speran­skıı ómirden ótkende gazet qa­zana­masynyń taqyryby «Reseı bıý­ro­k­ratııasynyń nurshyraǵy sóndi» dep qoıylǵany, Maks Veberdiń bıýrokratııany uıymdyq maqsatqa jetýdiń eń tıimdi tásili dep tanyǵany sondyqtan edi. Bul aradaǵy túıtkildiń túıini bıýrokratııanyń ózinde emes, bıýrokratııashyldyqta. Negiz­gi másele keńse bıligin tar aıada túsi­netin, memlekettik qyzmettiń qalaı atqa­ryl­­ǵanynan góri qaı­tip atqarylǵanyn kóbirek qam­daı­tyn tóreshildiktiń tynysyn taryltýǵa, apparattyń qyz­me­tin qaǵazbastylyqtan aryl­týǵa, jandy, naqty iske bury­lý­ǵa tire­lip tur. Osy oraıda pandemııa ke­zindegi jumysty uıym­­das­ty­rý­dan alǵan bir taǵylym, ıaǵnı buryn­ǵy bitpeıtin de qoımaıtyn jınalys, otyrys, dóńgelek ús­tel, májilis, keńes, kon­feren­sııa, máslıhat, alqa ataýlyny múm­­kin bolǵanynsha onlaın pishin­­ge aýys­ty­rý, jóndi-jónsiz sapy­ry­lysqan is­sa­parlardy barynsha qysqartý, adamnyń altyn ýaqytyn aıaý, qaıran qaǵazdy únem­deý sııaqty máselelerdi de ke­shendi kúıde qa­rastyrýdyń ar­ty­ǵy joq.

Saýytbek ABDRAHMANOV,

Májilis depýtaty