Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń ózi «Halyq birligi jáne júıeli reformalar – el órkendeýiniń berik negizi» atty Joldaýynda osy másele týraly «О́skeleń urpaqtyń bolashaǵyna qaýip tóndiretin taǵy bir qater – esirtki zattarynyń, sonyń ishinde sıntetıkalyq esirtkiniń de taralýy. Quqyq qorǵaý organdaryna bul qaterdiń azamattar arasynda, ásirese jastardyń ishinde taralýyna barynsha tosqaýyl qoıýdy tapsyramyn», degen edi.
Al 2021 jylǵy qyrkúıek aıynda Premer-Mınıstrdiń orynbasary Eraly Toǵjanov osy máselege oraı arnaıy keńes ótkizdi. Osyndaı úlken kabınetterdegi kóńil aýdarýlardyń nátıjesinde esirtkige qarsy kúres burynǵydan da jandana tústi. Biraq ony tolyq quryqtaýdyń kúni áli alys ekeni belgili bolyp otyr. Kúres kúsheıgen saıyn sıntetıkalyq esirtikilerdi qoldanýdyń qarqyny da barynsha joǵarylap barady. Eń qıyny sol, bul kesel jastar arasynda keń taraǵan.
Ishki ister organdary basqa da memlekettik organdarmen ózara is-qımyl jasaı otyryp, esirtki qylmysyn joıý, nashaqorlyqtyń aldyn alý jóninde maqsatty jumystar júrgizýde. Sonyń ishinde esirtki qoldanýdyń aldyn alý boıynsha júrgizilip jatqan jumystardyń kólemi zor.
Soltústik Qazaqstan oblystyq PD Esirtki qylmysyna qarsy is-qımyl basqarmasynyń basshysy, polkovnık Jandos Basybaevtyń aıtýyna qaraǵanda, bul keselmen kúres kúsheıgenimen, onyń sany 2020 jylmen salystyrǵanda 2021 jyly arta túsip, 210 derek tirkelgen. Esirtkimen baılanysty qylmys sany da 7,7 paıyzǵa artqan. Esirtki satýmen aınalysýshylar sany tipti 20 paıyzǵa deıin kóterilip, 49-dan bıyl 59-ǵa jetken. Sonymen qatar byltyr buryn bolmaǵan uıymdasqan top ta áshkerelengen. Esirtki shegip rýlge otyrý faktileri de 3 ese artqan.
«Oblys aýmaǵynda sıntetıkalyq esirtkini qoldan jasaýmen aınalysqan 8 narkologııalyq laboratorııa áshkerelendi», deıdi polkovnık. Mundaı laboratorııanyń bireýi tipti Jambyl aýdanyndaǵy shaǵyn ǵana Mırolıýbovo aýylynan tabylypty. Qaranıettiler aýyldy jerlerde tekseris az bolatynyn eskerip, bir úıdi arnaıy jaldap esirtki daıyndaǵan. Keptiretin, qurǵatatyn arnaýly quraldary, tarazylary men kolbalary, tipti qyshqyldan saqtandyratyn arnaýly kostıýmderine deıin bolǵan. Aýyl adamdary olardyń nemen aınalysyp jatqanyn qaıdan bilsin, tek bir erekshe ótkir ıisterdiń shyǵatynyna ǵana kúdiktenip, polısııaǵa habarlaǵan. Arnaıy operasııa barysynda qylmysty «ismerler» tegis ustalyp, olardan 3 kılogramnan artyq sıntetıkalyq esirtki alynǵan. Onyń bárin 50 myń qaltashaǵa bólip salyp ta qoıǵan eken.
Byltyrǵy qarasha aıynda bolǵan sot osy qylmystyq uıany uıymdastyrýshyny 16 jylǵa bas bostandyǵynan aıyrdy. Qalǵandary da 11-15 jyldar arasynda jazasyn aldy.
Mundaı faktiler esirtkige qarsy kúresti belsendi júrgizýdi talap etip otyr. Qazir esirtkimen baılanysty qylmystardyń jazasy qatańdatyldy. Esirtki satýmen aınalysqan adam eń kemi 10 jyldan 20 jylǵa deıin qamalýy múmkin. Byltyr oblysta 120 adam osy qylmyspen sottaldy. Esirtkini jarnamalaý men nasıhattaý da burynǵydaı ákimshilik emes, bas bostandyǵyn aıyrý jazasyna kesiletin boldy. Qaladaǵy barlyq PIK tóraǵalary úılerdiń kireberisterine esirtkini qaıdan alýǵa bolatynyn astarlap jazǵan graffıtterdi aıyratyn boldy. Ol úshin tóraǵalardyń bárin jınap esirtkige qarsy kúres basqarmasy birneshe ret oqý-semınarlaryn ótkizdi. Sonyń arqasynda graffıtterdiń sany qazir birshama azaıdy. О́ziniń kireberisinde graffıtti kórgen tóraǵa vatsap arqyly arnaýly chatqa birden habarlaıdy. Sonymen qatar esirtkige qarsy «Refleks», «Paýtına», «Dármek», «Tranzıt», «Kanal-granıt bastıony», «Qarasora» atty birneshe jedel-aldyn alý operasııalary júrgizilgen. Osyndaı is-sharalardyń sany 267 bolsa, oǵan 15 myńnan astam adam qatystyrylǵan. Biraq sonyń ózinde nashaqorlar sany artyp otyrǵanyn joǵaryda aıttyq. Demek is-sharalardyń tıimdiligin áli de arttyra túsý kerek.
Soltústik Qazaqstan oblysy
