Uqypsyzdyń maly uryǵa jem

Osyny sezgen ol: «Alańda­mańyz, aǵa, kóz baılanbaı ja­typ, Qyzylordanyń shetine iligýi­miz kerek. Áıtpese, túnge qaraı kúre jolǵa mal shyǵyp, kedergi kóbeıip ketedi. Ásirese, Jalaǵash, Syrdarııa aýdany tusynda ondaı jaǵdaı jıi qaıtalanyp tura­dy» dedi. Eń qıyny, zyrǵyp kele jat­qan kóliktiń aldyn kesip, apatqa sebepshi bolyp jatatyn jylqy men sıyrdyń ıeleri tabylmaı jatady. Jaýapkershilikten jal­tarǵandar ózi ósirgen aq adal malyn «tanymaı» qalatyny da jıi kezdesedi. 

О́ristegi qaraýsyz maldyń ury­­ǵa ońaı olja bolatyny da bel­gili. Burnaǵy jylda­ry ór­ship ketken osyndaı urlyq qa­zir tómendep keledi. Buǵan polı­seılerdiń jergilikti ákim­dik­termen birlesip, malǵa baqtashy belgileý, qaraýsyz túlikterdi ýaqytsha ustaý oryndaryn kó­beıtý baǵytyndaǵy uıym­das­tyr­ǵan jumystary sep bolǵan.

Jaýapkershilikti sezindirý úshin qaraýsyz júrgen 517 mal­dyń ıesine Ákimshilik quqyq buzý­­shylyq týraly kodekstiń 408-ba­by boıynsha ákimshilik shara qoldanylǵan. Sonymen qatar veterına­rııa qyzmetiniń ruq­sat qujatyn­syz mal jáne et ónim­derin zań­syz tasymaldaýshy 37 tulǵa ÁQBtK-tiń 406-baby bo­ıynsha ákimshi­lik jaýapkershilikke tartylýda.

«Qabyldanǵan aldyn alý is-sharalarynyń nátıjesinde ur­lyqtyń tirkelýi ótken jylmen salystyrǵanda 34,7 paıyzǵa tómendegen. Oblys boıynsha jyl basynan beri 49 mal urly­ǵy tirkelip otyr. Bul sıfr 2020 jyldyń esepti kezeńinde – 94, ótken jyly 75 bolǵan», deı­di oblystyq polısııa depar­ta­menti Krımınaldyq polısııa basqarmasynyń aǵa jedel ýáki­li, polısııa maıory Nurtilek Ermahanov.

Urlyqty boldyrmaýdyń bir­­den-bir joly – uqyptylyq. Ba­rymtanyń bar-joǵy bilinbeı­tin bala kezimizde maldy padaǵa qosyp, óristen oralǵanyn qora­ǵa qamaý bizdiń jumys edi. Qa­zir aýyldardan ondaıdy baıqamaı­syz. Polıseılerdiń aıtýynsha, urlyqtyń 65 paıyzy keshki ýaqytta jaıylymdarda bolady.

Maldy meılinshe baqtashyǵa kelisimshart arqyly baqtyr­ǵan durys. Bul rette polıseıler Shıeli aýdanyndaǵy Jıdeli­­­aryq aýyly tájirıbesi basqa eldi me­kenderge úlgi bolýy kerek­ti­gin aıtady. Jıdeli­aryqtyń aqsa­qal­dary bas qosyp, eń áýeli aýylda araq-sharap sat­qyzýdy tyıady. Odan keıin padashy bel­gilep, maldaryn aldyna sanap berdi. «Baqtashy bar ǵoı» dep qamsyz jáne júrgen joq. О́zi bekem bo­lyp, kórshini ury tut­paýdyń amalyn jasap jatyr.

Osydan 2 jyl burynǵy derek oblystaǵy 144 aýyldyq ok­rýg­tiń 35-i ǵana baqtashy ustap otyr­ǵanyn kórsetken. Qyzyl­orda qalasy, Qazaly, Qarmaqshy, Shıeli aýdandaryndaǵy aýyl­dar­da ishinara bolsa da óristegi maldy qadaǵalaý bar. Al Aral, Jalaǵash, Syrdarııa, Jańaqorǵan aýdandarynda buǵan múlde kóńil bólinbeıdi dese de bolady.

Quqyq qorǵaýshylar mal ur­ly­ǵynyń aldyn alý úshin aýyldyq okrýg ákimderiniń ja­ýapkershili­gin kóterip, ákimdiktiń bir qyz­metkerine baqtashylar jumysyn uıymdastyrýdy júk­teýdi usy­nyp otyr. Tipti tur­ǵyndar arasy­nan erikti túr­de polısııaǵa kómek­tesetin qu­ry­lym jasaqtaý da artyq bol­mas edi. Aıtpaqshy, malyn aldyr­ǵan­dardyń polısııaǵa kesh habar berýi de qylmystyń der kezinde ashylýyn qıyndatady. Osynyń kesirinen polıseıler kórshiles óńirlerge urlanǵan maldyń túr-túsi týraly baǵyt-baǵdar bergenshe barymtashylar izderin sýytyp úlgeredi.

Esepti merzimde tirkelgen 49 mal urlyǵyn saralaǵan po­lıseıler 17 fakti boıyn­sha tur­­ǵyn­dardyń maldary jo­ǵalǵannan keıin 1-6 aı ara­lyǵynda aryzdan­ǵanyn aıtady. Tórt derek týraly jyl­ǵa jýyq ýaqyt ótkende aryz­danǵan. Urlyq bolǵanyna jyldan asqanda polıseılerge 2 de­rek habarlaǵan mal ıeleri bar. Mysaly, bıyl 16 aqpanda Qa­za­ly aýdandyq polısııa bóli­mine aýdan turǵyny aryzda­­nyp, 2020 jyldyń qazan aıynyń aıaǵynda maldarynyń jaıylymda joǵalǵandyǵyn kórsetken.

Qazir shúkir, mal qarasy kó­­beıdi. Biraq soǵan tańba salyp, qujattandyrýǵa salǵyrt qaraıtynymyz bar. Mysaly, byltyr Aral aýda­nyn­daǵy qýań­shylyqta qyrylǵan 600 bas­tan astam malǵa ǵana ótem­aqy tó­lendi. Túligi esepke alyn­ba­ǵandar eshteńe de ala almady. Po­lıseılerdiń aıtýynsha, esepke alý urlanǵan jaǵdaıda maldy izdestirýdi jeńildetedi.

Kórsetkish burynǵydan tó­men dep kóńil jubatqanymyzben, keı aýyldar urylardan áli de kóresisin kórip otyr. Mysaly, osy aı basynda Jańaqorǵan aýda­nyndaǵy Túgisken aýyly tur­ǵyndary narazylyq aksııasyna shyqty. Alpystan astam turǵynnyń ma­ly urylardyń oljasyna aınalǵan aýylda asyl tuqymdy túligin satyp jat­qandar da bar.

Qylmysqa qatysy bar degen kúdikpen aýyldyń 4 turǵynyn polısııa qamaýǵa alǵan. Olarǵa qatysty tergelgen 4 qylmystyq istiń 2-eýi sotqa joldanyp, ekeýi aryzdanýshylar keshirimimen óndiristen toqtatylypty.

Aýdandyq polısııa bólimin­degiler Túgiskende ótken jyldary oryn alǵan mal urlyqtary bo­ıynsha tergep-tekserý jumysta­ry júrip jatqandyǵyn aıtady. Osyǵan deıin osyndaı 14 fakti anyqtalǵan. Qoradaǵy maldy qoldy qylǵandar kórshi oblys­tan kelýi múmkin degen joramal da joq emes. Al maly urlanyp ashynǵan jurt «Ádildik joly» qoǵamdyq uıymynyń ókilderi­ne júginip, istiń burmalanbaı, ustalǵan urylardyń tıisti jazasyn alýyn surap otyr.

Qyzylorda