Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Bul rette elimizde sońǵy jyldary ómirdi saqtandyrýǵa degen qyzyǵýshylyq artyp keledi. Saqtandyrýdyń mundaı polısin satyp alý qorǵaý men ınvestısııalaýdyń uzaq merzimge arnalǵan qarapaıym hám senimdi quraly bolady. Tek, mundaı quraldardy tańdar sátte muqııat bolǵan abzal. Búginde Qazaqstanda ómirdi saqtandyrýmen aınalysatyn 9 kompanııa bar. Demek naryqtyń bolashaǵy da zor. Máselen, 2022 jylǵy 1 sáýirdegi jaǵdaı boıynsha qoldanystaǵy ómirdi saqtandyrý sharttarynyń sany 2,5 mln-nan asady. Osy jyldyń birinshi toqsanynda 750 myńnan astam shart jasalǵan. Osynyń ózi kóp jaıdy ańǵartyp tur.
Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń usynǵan málimetine súıensek, ómirdi saqtandyrý kompanııalary saqtandyrýdyń eki túrin usynady: mindetti jáne erikti saqtandyrý. Mindetti saqtandyrý eki baǵytty qamtıdy. Bular – qyzmetkerdi jumys kezinde jazataıym oqıǵalardan saqtandyrý jáne týrısterdi saqtandyrý. Erikti saqtandyrý tórt baǵyttan turady – ómirdi saqtandyrý, annýıtettik saqtandyrý, aýyrǵan jaǵdaıda saqtandyrý jáne jazataıym oqıǵalardan saqtandyrý. Onyń ishinde ómirdi saqtandyrý men zeınetaqy annýıteti suranysqa ıe.
Aty aıtyp turǵandaı, ómirdi saqtandyrý polısi adamdy kútpegen jaǵdaıda bolýy múmkin qarjylyq shyǵyndardan saqtaýǵa kómektesedi. Kútpegen jaǵdaı dep otyrǵanymyz ólim, eńbekke jaramsyz bolyp qalý. Sondaı-aq bul qural ómirdegi mańyzdy josparlardy júzege asyrýǵa qarajat jınaýǵa múmkindik beredi. El azamattary ómirdi jınaqtaýshy saqtandyrý quralyn bir mezgilde saqtandyrý qorǵaýy jáne saqtandyrý tóleminiń kepildigin ala otyryp qarajat jınaqtaý úshin paıdalana alady. Iаǵnı atalǵan ónim saqtandyrý men jınaqtaýdy biriktirip otyr.
Qazir halyqty uzaq merzimdi ómirdi jınaqtaýshy saqtandyrý sharttaryn jasaýǵa yntalandyrý baǵytynda túrli jumystar júrgizilip jatyr. Aıtalyq jeke tulǵanyń salyq salýǵa jatatyn tabystarynan óziniń, jaqyn týystarynyń, jubaıynyń paıdasyna nemese jumys berýshi qyzmetkerdiń paıdasyna saqtandyrý syılyqaqylary tólenetin saqtandyrý tólemderi alynyp tastaldy.
Sonymen qatar búginde Májiliste ómirdi saqtandyrý kompanııalarynyń memlekettik bilim berý jınaqtaý júıesine qatysý múmkindigi pysyqtalýda. Onda Qazaqstannyń kez kelgen azamaty balanyń bilimine ómirdi jınaqtaýshy saqtandyrý shartyn memlekettiń qoldaýymen jasaı alady. Bul rette jyl saıyn 5-7 paıyz mólsherinde syıaqy túsip turady. Osylaısha, atalǵan ónim sheńberinde saqtandyrý polısi balanyń bilim alýyna arnalǵan qarajatty memlekettiń qoldaýymen jınaqtaýǵa múmkindik beredi. Sondaı-aq ata-anasy qaıtys bolǵan nemese eńbekke jaramsyz bolyp qalǵan jaǵdaıda balaǵa saqtandyrý shartynda jazylǵan oqýdyń tolyq somasyn tóleýge kepildik beriledi.
– Máselen, bir bala dúnıege keldi delik. Ákesi balasy kámelet jasyna tolǵanǵa deıin onyń bilimine dep aqsha jınaǵysy keledi. Osy oraıda ol ómirdi saqtandyrý kompanııasyna jyl saıyn jarna tóleýine bolady. Sonda bala 18 jasqa tolǵanda onyń shotynda bilim alýyna qajetti soma jınaqtalyp turady. Bul rette bala 18 jasqa tolǵanǵa deıin biz mysal etip otyrǵan ákeniń ómiri saqtandyrylǵan bolyp esepteledi. Tıisinshe, ólim, eńbekke jaramsyzdyq sekildi kútpegen jaǵdaılar oryn alsa, kompanııa jınaqtalǵan somany shartta kórsetilgen kúni tólep beredi, – dep túsindirdi Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi Saqtandyrý naryǵy jáne aktýarlyq esep aıyrysý departamenti dırektorynyń orynbasary Ásel Ámirbaeva.
О́mirdi saqtandyrýdyń talap etilgen taǵy bir jınaqtaýshy quraly – zeınetaqy annýıteti. Bul ónim egde jasta ınvestısııalyq tabysty jáne tólemder somasynyń ındeksasııasyn eskere otyryp, turaqty tólemder alýǵa múmkindik beredi. Zeınetaqy annýıtetiniń sharty boıynsha tólemderdi saqtanýshynyń ózi de, shartta kórsetilgen muragerler de ala alady. Iаǵnı saqtanýshy qaıtys bolǵan jaǵdaıda onyń muragerleri shart boıynsha tólemderdiń kepildik berilgen kezeńinde kestege sáıkes saqtandyrý tólemderin alady.
Esterińizde bolsa, 2021 jyly keıinge qaldyrylǵan zeınetaqy annýıteti engizildi. Ol boıynsha el azamattary 45 jastan bastap zeınetaqy annýıteti shartyn jasaı alady jáne 55 jastan bastap ómir boıy zeınetaqy tólemderin alyp turý múmkindigine ıe.
Osy oraıda qosymsha zańnamalyq bastamalar sheńberinde zeınetaqy annýıteti shartyna bir ǵana adamnyń emes, erli-zaıyptylardyń nemese jaqyn týystardyń qatysýyn kózdeıtin birlesken annýıtet quralyn iske asyrý usynylyp otyr. Ásel Ámirbaevanyń aıtýynsha, munyń klassıkalyq zeınetaqy annýıtetinen basty aıyrmashylyǵy – jaqyn týystardyń zeınetaqy jınaqtaryn biriktirýine múmkindik berilýi.
– Mysaly, erli-zaıyptylardyń birinde annýıtetti satyp alý úshin zeınetaqy jınaqtary jetkiliksiz delik. Al ekinshiciniń jınaqtary qajetti qarajat kóleminen asyp tur. Mundaı jaǵdaıda birlesken zeınetaqy annýıteti arqyly erli-zaıyptylar árqaısysy úshin ómir boıy jeke zeınetaqy tólemderin alý múmkindigin qamtamasyz ete alady. Sonymen qatar zeınetaqy annýıtetteri tólemderine «Saqtandyrý tólemderine kepildik berý qorynyń» qarajaty esebinen kepildik beriledi. Ol ómirdi saqtandyrý kompanııasy taratylǵan jáne bankrot bolǵan jaǵdaıda saqtandyrý portfelin basqa ómirdi saqtandyrý kompanııasyna bergen sátke deıin tólemderdi úzdiksiz qamtamasyz etedi, – deıdi Á.Ámirbaeva.
Tutynýshylar úshin ómirdi táýekeldik saqtandyrý sharty keń taralǵan jáne áldeqaıda túsinikti. Bul arqyly kóbinese saqtandyrylýshynyń ómirden ketý, jazataıym oqıǵa saldarynan eńbekke qabilettiliginen aıyrylý táýekelderi óteledi. Sharttyń talaptaryna sáıkes, tutynýshy saqtandyrý shartynda kelisilgen merzim ishinde jarnany bir ret tóleýge nemese turaqty tólep turýǵa quqyly. Saqtandyrý jaǵdaıy týyndaǵan ýaqytta saqtandyrý shartynda kórsetilgen adamdar saqtandyrý tólemin alady.
– О́mirdi klassıkalyq jınaqtaýshy saqtandyrý ónimderimen qatar, Qazaqstan naryǵynda bir ýaqytta ómirdi jáne ınvestısııalardy saqtandyratyn ónimder paıda boldy. Máselen, unit-linked – osyndaı ónim. Mundaı sharttyń ıesi óz aktıvterin ómirdi saqtandyrý kompanııasynyń ınvestısııalyq basqarýyna beredi jáne olardy ınvestısııalaýdan kiris alý, sonymen birge saqtandyrylý múmkindigine ıe bolady. Polıs merzimi aıaqtalǵannan keıin barlyq jınaqtar polıs ıesine nemese onyń muragerlerine tólenedi, – dep naqtylady departament dırektorynyń orynbasary.
Unit-linked ónimi boıynsha saqtanýshy ınvestısııalaý strategııasyn ózi tańdaıdy. Bertinge deıin atalǵan ónimniń ınvestısııalyq múmkindikteri paı qorlaryna salynatyn ınvestısııalarmen shekteldi. 2020 jyly ujymdyq, sondaı-aq jeke ınvestısııalyq strategııalar aıasynda ınvestısııalaý múmkindigi berildi. TMD elderinde unit-linked jańa býynnyń ınvestısııalyq ónimi bolyp sanalady. Al Eýropa, Azııa men AQSh-ta atalǵan qural 60 jyldan astam ýaqyt boıy jumys istep keledi. Mysaly, AQSh-ta ómirdi saqtandyrý shartynyń 60 paıyzy dál osy unit-linked tehnologııasy boıynsha jasalady. Eýropada bul segmenttiń úlesi 30-70 paıyz aralyǵyn quraıdy. Qazir elimizde unit-linked ónimi boıynsha jasalǵan saqtandyrý sharttarynyń sany 600-den asty.
