О́ner • 20 Sáýir, 2022

Kóshpendiniń bir kúni

414 ret
kórsetildi
2 mın
oqý úshin

Babalar jaıly biraýyz sóz aıtý úshin ańyzǵa súıenetinimiz anyq. Sondaı bir ádemi ápsananyń biri «kentavrlar» jaıynda syr tartady. Údere kósh túzegen kóshpeli jaýyngerlerdi alǵash kórgen jat halyqtar «kentavr» dep atapty. Bertinde onyń ańyz da, ápsana da emes, taza aqıqat ekenin álem halqy moıyn­dap, kóshten týǵan mobıldilikti ǵasyrlar boıy paıdalandy.

Kóshpendiniń bir kúni

Ol ol ma, budan keıin qa­zirgi siz ben biz kıip júrgen shalbardy oılap tapty. At ús­tinde yńǵaıly otyraıyn dep bıik óksheli aıaq kıim jasap shyǵardy. Endi oılansańyz, adamzat órkenıetine úlken jańalyq engizýde kósh­pendiler turmysynyń tamshydaı emes, teńizdeı úlesi bar. Mu­ny sý­retshi Nellı Býbeniń «Kósh­pen­diniń bir kúni» kartınasynan baıqaımyz.

Qazaqy boıaýdy qanyna sińir­gen qylqalam sheberi óz týyndylarynda kóshpendilerdiń ómiri, kún men jaryq aıasyndaǵy jumbaq dala tarıhy, ádemi kıingen adamdar, túıe órkeshte­rindegi qundy júk beınelerinde beriledi. Onyń barlyq kartınasy kollaj, bederli pasta jáne týyndyǵa erekshe saltanat beretin altynmen jyltyratý syndy kúrdeli aralas tehnıkamen oryndalǵan.

«Kóshpendiniń bir kúni» kar­tı­nasynda kóshpendiler tur­mysynyń poezııasy berilgen, óz halqyna, onyń mádenıetine degen súıispenshilikke negiz­delgen dala dástúri ózindik erek­sheligimen ja­zyl­ǵan. Shyǵar­ma shartty túrde eki bólimge bó­linedi: Shyǵystyń kóne qala­la­rynyń sáýletine tán júk art­qan túıeler, oń jaǵynda er adam­dardyń beınesi kórse­til­gen.

Sýretshi qarama-qarsy qa­nyq tústerdi paıdalanǵan, tul­ǵalardyń anyq nobaıy kenep­tiń kómeski altyn fonynda erekshelenip, kórermenniń nazaryn ózine tartady. Nellı Býbe óz týyndysynda qazaqtyń ult­tyq kıimin kıgen ártúrli jas­taǵy er adamdardy beıneleý ar­qyly urpaq sabaqtastyǵyn kórsetedi.

Baqsańyz, týyndynyń jo­­ǵar­ǵy jaǵyna petroglıf­ter­diń sýretin jáne saq jaýyn­gerle­riniń qarýy sanalatyn eki aqı­naqtyń sýretin ornalas­tyrý arqyly kóshpendilerdiń baıyr­ǵy mádenıetin jyrlaıdy. Munda sýretker kostıýmderge, baskıimge, tur­mystyq dástúrli zattarǵa iltı­patpen qaraıdy. Sol ar­qyly qazaq mádenıetiniń tarıhyn ǵana emes, sonymen qatar skıf, saq taıpalarynyń dáýirin de jyrlaıdy.