Respýblıkalyq bıýdjet kólemi ulǵaıady

«Zań jobasynda Ulttyq qordan kepildendirilgen transfert mólsherin 4,03 trln teń­gege deıin ulǵaıtý qa­ras­ty­rylǵan. Qarajat Memleket bas­shysynyń tapsyrma­laryn iske asyrý úshin qosymsha qar­jylandyrýdy sheńberinde res­­pýb­­lıka­lyq bıýdjettiń teń­­ge­rimin qamtamasyz etý­­ge ba­ǵyt­talady. Ult­tyq qo­r­dyń ny­­­sa­­­naly kór­set­kish­teri fıs­kal­dyq shek­­teý­ler sheginde saq­talady», dedi T.Jaqsylyqov.

Zań jobasyn talqylaǵannan keıin depýtattar qujatty ma­qul­dady. Budan keıin «2022-2024 jyldarǵa arnalǵan res­pýblıkalyq bıýdjet týraly» Qazaq­stan Respýblıkasynyń Zańy­na ózgeris­ter men tolyq­tyrýlar engizý týraly» zań jobasy qaraldy. Bul másele jóninde Ulttyq ekonomıka mınıstriniń mindetin atqarýshy Tımýr Jaqsylyqov, Qarjy mınıstri Erulan Jamaýbaev, Ulttyq bank tóraǵasynyń orynbasary Vıtalıı Týtýshkın baıandama jasady.

«Jyl basynan beri el ekonomı­kasy­nyń ósýiniń oń serpini baıqalǵan. Ishki jalpy ónimniń ósý qarqyny qańtar-aq­pan aılarda 3,5 paıyzǵa jet­ti. Munaıdyń ortasha baǵa­sy barreline 98 dollardy qura­dy. Bul rette Dúnıejúzilik qar­jy uıymdarynyń boljamy­na sáıkes 2022 jyly mu­naı baǵasy 74 dollar men 105 dollar aralyǵynda bol­maq. Osy­ǵan baılanysty, makro­kór­setkishterdi naqtylaý kezin­de munaıdyń ortasha jyl­dyq baǵasy barreline 90 dollar deńgeıinde aıqyndaldy», dedi T.Jaqsylyqov.

Ulttyq ekonomıka birinshi vıse-mınıstriniń keltirgen derekterine súıensek, S&P Global Ratings agenttigi 2022 jyly álemdik ekonomıkanyń ósýi 4,2 paıyzdan 3,6 paıyzǵa deıin tó­men­deıdi dep boljaǵan. Osylardy eskere kele, mı­nıstr­lik el ekonomıkasynyń ósýi 3,9 paıyzdan 2,1 paıyzǵa de­ıin tómendeıdi dep esepteıdi. No­mı­naldy ishki jalpy ónim 91,5 trln teńge kóleminde baǵalanǵan.

«О́ńdeýshi ónerkásiptegi boljamdy kórsetkishter álemde proteksıonızmniń kúsheıýi­ne jáne tarıfterdiń ósýine baılanysty metallýrgııadaǵy óndiriske shekteý qoıý saldarynan 3,5 paıyzdan 2,9 paıyzǵa deıin tómendetildi. Qurylysta ósim buryn maquldanǵan deń­geıde saqtalady (3,8 paıyz).

Aqparat pen baılanysta aqparattyq qyzmetterge sura­nystyń tómendeýi saldarynan boljam 8,3 paıyzdan 5 paıyz­ǵa deıin tómendetildi. Ulttyq banktiń boljamy boıynsha eksport 72,2 mlrd dollarǵa deıin ósedi. Im­port 40,2 mlrd dollardy quraı­dy. Inflıasııa 8-10 paıyz ara­ly­ǵynda bolmaq», dedi T.Jaqsylyqov.

Bıyl respýblıkalyq bıýd­jettiń kirisi 10,2 trln teń­gege jetpek. Bul beki­tilgen jos­­pardan 955 mlrd teńge­ge jo­ǵary. Kiristiń ulǵaıýy munaı ba­ǵa­­­synyń ózgerýine baılanys­ty. Son­daı-aq dollarǵa teńge baǵamy ózger­gendikten, baj mólsherlemesi de artady. Budan bólek, makroekonomıkalyq kórset­kishterdiń ósýi esebinen korpora­tıv­tik tabys salyǵy da kóbeımek.

«Ulttyq qordan kepil­den­dirilgen transferttiń mól­­sheri 4,03 trln teńge­ge deıin neme­se 1 630 mlrd teńgege ul­ǵaı­tyla­dy. Qarajat Memleket bas­shy­sy qoıǵan mindetterdi iske asy­rýǵa baǵyt­talady. 2022 jyly bıýdjet tapshy­lyǵyn 2,978 trln teńge nemese ishki jalpy ónimge qatysty 3,3 paıyz deńgeıinde aıqyndaý usynylady.

2022 jyly munaı emes tap­shylyqtyń deńgeıi baǵa­laý boıynsha ishki jalpy ónimge qatysty 10,2 paıyzdy quraıdy. Respýblıkalyq bıýd­­jettiń shyǵystaryn 2,7 trln teńgege ulǵaıtyp, 18,8 trln teńge kóleminde aıqyn­daý usy­nylady», dedi T.Jaqsylyqov.

Budan keıin minberge kóterilgen Qarjy mınıstri Erulan Jamaýbaev zań joba­syn jan-jaqty túsindirdi. Memleket bas­shy­synyń tapsyrmalaryn jáne mem­lekettiń basqa da shuǵyl mindettemelerin iske asyrýǵa ba­ǵyt­talǵanyn jetkizdi.

«Bul baǵyttar boıynsha bıýdjet shyǵystary 2,7 trln teńgege artyp otyr. Bıýdjet shyǵystary bylaı ulǵaıtyl­dy. Bıýdjettiń óz kiristeri 1,1 trln teńge, Ult­tyq qordan kepil­­den­dirilgen transfert 1,6 trln teń­gege jetpek. Bul rette Ul­ttyq qordyń túsimderi men shy­ǵys­­tarynyń teńgerimi jyl sońynda oń bolady dep boljanǵan.

Kirister men shyǵystardyń qaıta qaralýyn eskere otyryp, 2022 jylǵa arnalǵan res­pýblıkalyq bıýdjettiń para­metrleri bylaı qalyptasty. Bıýd­jet túsimderi 2,7 trln teńgege ulǵaıyp, 15,8 trln teńgeni quraıdy. Ishki jalpy ónimge shaqqandaǵy tapshylyq 3,3 paıyz deńgeıinde saqtal­dy. Respýblıkalyq bıýdjettiń shyǵystary 2,7 trln teńgege ósip, 18,8 trln teńge kóleminde josparlanyp otyr.

Prezıdenttiń tapsyrmalaryn iske asyrý­ǵa 1,8 trln teńge baǵyttaý usyny­lyp otyr. Bul kúshtik qurylymdar men tótenshe jaǵdaılar or­gan­daryn jaýyn­ger­lik ázir­leýge jáne jaraqtan­dyrýǵa jum­salady. О́ńirler men bız­nes­ti qoldaýǵa, halyqtyń ta­by­syn art­ty­­rýǵa, azyq-túlik qaýip­sizdigin qam­ta­­masyz etýge jáne ekonomıkany dı­ver­sı­fı­­ka­sııalaýǵa arnalǵan», dedi E.Jamaýbaev.

Vedomstvo basshysynyń aıtýynsha, bıýdjetti naqtylaý nátıjesinde naqty sektor men óńirlerdi qoldaý kúsheıtildi. Buny bıýdjet shyǵystarynyń qurylymy kórsetip otyr. Iаǵnı shyǵystar ósiminiń basym bóligi ekonomıkanyń naqty sektoryn qoldaýǵa kózdelgen. Buǵan 1,3 trln teńge jumsalady. Tıi­sin­she, shyǵystardyń jalpy kóle­mindegi osy baǵyttyń úlesi 5 paıyzǵa ulǵaıdy.

«Nátıjesinde, atalǵan sa­la­­ǵa arnal­ǵan shyǵystar 3,4 trln teńge nemese jalpy shy­­ǵys­tardyń 17,9 pa­ıyz mól­­sherinde josparlanyp otyr. Osyn­daı yn­talandyrý orta merzimde el­diń da­mýyna mýl­tıplıkatıvtik áser etedi. Áleý­mettik bloktyń shy­ǵys­tary 581 mlrd teńgege ulǵaı­tyldy. 8,6 trln teń­ge nemese bıýdjettiń jal­py shy­ǵys­tary­nyń 46 pa­ıyz deńgeıinde josparlanǵan.

Qosymsha qarajat áleý­mettik tólem­derdi ındeks­teýge, medısınalyq kómek kórsetýge, «Qoǵamdyq jumystar» jáne «Kúmis jas» jobalary arqy­ly eńbek naryǵyn damytýǵa, «Birinshi jumys orny» men «Túlekterge arnalǵan jastar praktıkasy» sheńberinde jas­tardy qoldaýǵa baǵyttalady.

Kúshtik qurylym shyǵys­tary 446 mlrd teńgege ósip, 2,2 trln teńge somasynda jos­parlanǵan. Jalpy, kózdelgen shyǵystardyń 30 paıyzǵa jýyǵy nysanaly transferttermen óńirlerge beriledi. Olar­dyń jalpy somasy 818 mlrd teńgeni quraıdy. Sonyń ishinde damýǵa arnalǵan transfertter – 475 mlrd teńge. Naq­tylaýdy eskere otyryp, óńir­lerge respýblıkalyq bıýdjetten jalpy shyǵystardyń 5,5 trln teńgeden astamy nemese 29,3 paıyzy baǵyttalady», dedi E.Jamaýbaev.

Al Ulttyq bank tóraǵasy­nyń orynbasary Vıtalıı Týtýsh­kınniń málimetterine súıensek, bıylǵy geosaıası jaǵ­­daıdyń ýshyǵýy taýar nary­ǵyndaǵy baǵanyń quby­lýyna jol ashyp otyr. Osyn­daı syn-qaterlerdiń saldary­nan álem­dik ekonomıka kútkennen de baıaý damyp keledi.

«Taýar jetkizý problema­larynyń kúrdelenýi jahandyq ınflıasııalyq jaǵdaıdy nasharlatyp, álemdegi shıkizat taýarlary men azyq-túlik baǵasynyń ósýine alyp keldi. Osyǵan baılanysty Halyqaralyq valıýta qory ınflıasııa boljamyn qaıta qarap, onyń aıtar­lyqtaı joǵary deńgeıi buryn boljaǵan­ǵa qaraǵanda uzaq ýaqyt saqtalady dep paıymdaıdy», dedi V. Týtýshkın.

Sondaı-aq Ulttyq bank tóraǵasynyń orynbasary Qazaq­standa ınflıasııa ósýi múm­kin ekenin aıtyp otyr. Máse­len, bıyl naýryzda Qazaq­standa ınflıasııa 12 paıyzǵa jetip, 2016 jylǵy qyrkúıekten bergi eń joǵary mánge jetti.

«Azyq-túlik taýarlary ınflıasııaǵa eń kóp úles qosqan, mundaǵy baǵa ósimi 15,4 paıyzǵa deıin jedeldegen. Naýryzda biz áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń birden qym­battap ketkenin baıqa­­dyq. Bul Reseı­den ımporttaýǵa ty­ıym salý aıasynda bir­qatar azyq-túlik taýarynyń tapshylyǵyna baılanysty. Sonyń áserinen naýryzdyń ekin­shi aptasynda azyq-túlik ta­ýarlary baǵasy 5,6 paıyzǵa ósti. Osydan keıin áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlary baǵasynyń apta ishindegi ósimi naýryzdyń sońǵy ap­ta­synda 1,3 paıyz, sáýirdiń birin­shi já­ne ekinshi aptasynda qatarynan 0,9 pa­ıyz deńgeıin­de saqtalyp, birtindep turaq­­tana bastady», dedi Ulttyq bank ókili.

Májilis Tóraǵasy Erlan Qoshanov bólinetin qarjy Memleket basshysynyń tapsyrmalaryn jáne Joldaýdy júzege asyrýǵa baǵyttalǵanyn atap ótti.

«Qoǵamdaǵy eń ózekti degen máse­le­ler­diń sheshilýine biraz qarjy qaras­tyrylyp otyr. Halyqtyń tabysyn arttyrý, jappaı jumyspen qamtý, áleýmettik tólemderdi ındeks­teý, azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý – bas­ty nazarda. Bir ǵana mysal, óńirlerdegi aýyz sý, jol, turǵyn úı sııaqty qor­dalanǵan máselelerdi sheshýge ǵana 476 mlrd teńge bólinedi. Bul taqyrypty jýyrda ǵana talqylaǵan bolatynbyz. Sonymen qatar elimiz úshin úlken synaq bolǵan qańtar oqıǵasynyń saldaryn joıý máselesi de qamtyldy. Prezıdentimiz 11 qańtarda Májiliste sóılegen sózinde kúsh­tik qurylymdardyń is-áreketine qa­tysty tıisti qorytyndy jasaýdy tap­syrdy. Soǵan sáıkes olardyń jaýyn­­gerlik ázirligi men jab­dyqtalýyn art­tyrýǵa qosymsha qarjy bólinedi. Bul qara­jat­tyń nátıjeli ári tıimdi jum­salýyn qadaǵalaý – bizdiń, ıaǵ­nı depýtattardyń basty min­­deti. Búgin birqatar depý­tat tarapynan Úkimetke biraz syn-eskertpeler aıtyldy. Mı­nıstrler sony nazarǵa alyp, tıisti qorytyndy jasaýy qajet», dedi Palata Tóraǵasy.

Sonymen qatar jalpy otyrysta Májilis deýtattary «Qazaqstan Res­pýb­­lıkasynyń keıbir zańnamalyq akti­leri­ne balanyń quqyqtaryn qor­ǵaý, bilim berý, aqparat jáne aqparattandyrý má­se­leleri boıynsha ózgerister men to­lyq­tyrýlar engizý týraly» zań jobasyna Senat engizgen ózgeriske kelisimin berdi.

«Senattyń túzetýleri ba­la­ǵa zııan keltiretin, ty­ıym sa­lynǵan nemese ózge túr­de taratylýy shektelgen aq­pa­ratty ornalastyrýǵa jol bergen ınter­net resýrstar men mem­lekettik or­gan­dardyń ózara is-qımyl jasaý tetigin ózgertýge baǵyttalǵan. Senat depý­tattary buqaralyq aqparat qural­dary salasyndaǵy ýákiletti or­ganǵa balaǵa qatysty kıber­býllıng faktileri boıynsha saraptama júrgizý tártibin aıqyndaý jó­ninde quzyret berýdi, sondaı-aq ınternet-resýrs­tarǵa qol jet­kizýdi toqtata turýǵa ne­giz retinde kıber­býllıng fakti­lerin zań­namalyq túrde aı­qyn­daýdy usyndy. Bul rette zań jobasynan ýákiletti or­gan­nyń tyıym salynǵan aq­pa­ratqa qol jetkizýdi shek­teý tártibin aıqyndaý jónin­degi quzyreti alyp tastaldy. Tutastaı alǵanda, Senat usyn­ǵan ózgerister men tolyq­tyrý­lar Májilis maquldaǵan zań joba­synyń tujyrymdamasy men maz­munyn ózgertpeıdi», dedi qujat jóninde baıandama jasaǵan depýtat Jámılá Nurmanbetova.

Jalpy otyrysta depýtattar «Qazaq­stan Respýblıkasynyń Úkimeti men Qyrǵyz Respýb­lı­kasynyń Mınıstrler Kabı­neti arasyndaǵy Ortalyq Azııa óńiriniń qaýipsizdigin qam­tamasyz etýde áskerı-tehnı­kalyq járdem kórsetý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyn jumysqa aldy.