Sonyǵa soqpaq salǵan

Osy mártebeli ataqqa I.Oraz­baquly 1966 jyly qol jetkizdi. Oleg Chapaıkın, Nıkolaı Pahýtko jáne Vladımır Dreksler syndy ataq-dańqtary alysqa jaıylǵan sańlaqtarmen ıyq tirese jat­tyqqan ol túrli jarystarda res­pýblıka namysyn abyroımen qorǵady. Dýshanbe, Tashkent, Kıev jáne basqa qalalarda ótken dúbirli dodalarda eleýli tabys­tarǵa qol jetkizdi. Ol kezde aýyr salmaqta kúsh synasatyn qazaq ziltemirshileri múlde joq edi. Áıgili Ábdisalan Nurmahanov pen Ábilseıit Aıhanovqa eliktegen qaradomalaqtar negizinen boks nemese kúres úıirmelerine baratyn. Ýaqyt oza  Izbasardyń izimen osy sport túrin serik etkenderdiń qatary kóbeıe bastady.

Ortalyq Azııa men Qazaqstan temir­jolshylary arasynda Keńes Odaǵynyń chempıony atanǵan Izba­sar Orazbaquly sport pen qyzmetti qatar alyp júr­di. Ol birneshe erikti sport qoǵamdarynda nusqaýshy, jat­tyqtyrýshy, tóraǵa bola júrip, ara-tura baıraqty básekelerde de baq synady. Sonyń biri – 1990 jyly Marokkonyń Mehnas qalasynda jeńil atletıkadan ardagerler arasynda ótken álem birinshiligi. Atalǵan jarys­ta 100 metrge júgirý jáne ıadro laqtyrýdan aldyna jan salmaǵan Izbasar bas júldeni oljalady. Osy oraıda, keıipkerimizdiń 1991-2006 jyldar aralyǵynda Almaty qala­lyq deneshynyqtyrý jáne sport basqarmasyn basqarǵanyn da aıta ketken abzal.

Attaı 16 jyl boıy qala spor­tynyń tizginin ustaǵan aza­matqa Almatydaǵy «Halyqtyq-ulttyq sport túrleri jáne buqa­ralyq saýyqtyrý-deneshy­nyqtyrý» klý­bynyń dırektory qyzmetin atqarý pálendeı qıyndyq týǵyzǵan joq. Onyń ústine Izbasar 1992 jyly Bar­selona (Ispanııa), 1996 jyly Atlanta (AQSh), 2000 jyly Sıdneı (Aýstralııa) jáne 2004 jyly Afınada (Grekııa) alaýy tutanǵan Olımpııa oıyndarynyń kýási bolyp, bes qurlyqty armansyz sharlady. Sol jarys­tarda jınaǵan mol tájirıbesin jumys barysynda ońdy paıda­landy. Sonyń arqasynda «Res­pýblıka mádenıetiniń eńbek sińirgen qyzmetkeri», «KSRO deneshynyqtyrý isiniń úzdigi», «Qazaqstannyń eńbek sińirgen jattyqtyrýshysy» jáne «Joǵa­ry dárejedegi tóreshi» degen ataq­tardy ıelendi.

I.Orazbaqulynyń elimizde bu­qaralyq sporttyń damýyna sińir­­­­­gen eńbegi zor ekenin barsha jurt jaqsy biledi. Medeý shat­qalyndaǵy «Baspaldaq» báse­kesi, Almaty oblysynyń aýma­ǵyndaǵy Qyr­ǵaýyldy aýy­lyndaǵy qar ústindegi qysqy oıyn, Jambyl mýzeıine shańǵymen eki kúndik joryq, Almaty qalasyndaǵy ja­ńa­­jyl­dyq túngi jelaıaqtar saıys­y... osynyń barlyǵy atalǵan azamattyń tyń ıdeıa­larynyń je­misi. Izbasardyń jetek­shiligimen júzege asyrylǵan atalǵan is-shara­lardyń máni men mańyzy óte zor edi. Máselen, túngi jaıaý jarys uıymdas­tyrýdaǵy maqsat  – Jańa jyldy aqqaınar atyp, araq-sharappen qarsy alý dástúrin buzý. Túngi saǵat 00.00-ge 15 mınýt qalǵanda Abaı dańǵylymen júgirý bastalady. Oǵan toǵyz ben 90 jas arasyndaǵy adamdar qatysyp, olar Balýan Sholaq atyn­daǵy sport saraıynyń aldynda ornatylǵan záýlim shyrsha mańyna júgirip jetýge tıis. Ozǵandary júlde alsa, qal­ǵan­dary oıyn-saýyq quryp qaıtady. Bir sózben aıtsaq, salamatty ómir saltyn nasıhattaýdyń birden-bir dańǵyl joly.

Izbasardyń osy saladaǵy kóshbasshy­lyq bastamalary óz zamandastary men qala turǵyndary arasynda óte joǵary baǵalandy. Grek-rım kúresinen álem jáne Olımpıada chempıony Jaqsylyq Úshkempirov: «Onyń esimi res­pýblıkada alǵash ret dástúrli emes deneshynyq­tyrýdyń ne­gizin qalaýshy ári saýyqtyrý-buqa­ralyq jumystardy ómir­ge engizýshi retinde tarıhta qal­dy», dese jýrnalıst-jazý­­shy Nesip Júnisbaıuly: «Alma­tyda buqaralyq sportty ór­kendetý men salamatty ómir saltyn ornyqtyrýda Izba­sar Oraz­baqulynyń tókken teri Memle­kettik syılyqqa ábden laıyq» degen oı aıtqan edi. Árıne, odan beri de yqylym ýaqyt ótti. Dúnıeni uıpalaǵan oqys oqıǵalar nebir atpal azamattardy aradan alyp ketti. Symdaı tartylǵan symbatty, ot júrekti, som bilekti sport sardary Izbasar Orazbaquly da oıda-joqta o dúnıelik boldy. Artynda myńdaǵan jankúıeri men shákirtteri qaldy. Ǵalym, Súıin sekildi uldary áke amanatyn arqa­lap, memleket, qoǵam aldyndaǵy azamat­tyq paryzdaryn adal atqaryp júr.

Izbasardyń artynda qalǵan izi kóp, saırap-aq jatyr. О́zi 63 jyl aýasyn jutqan Almatyda onyń atynda bir belgi qalýy kerek edi ǵoı. Oǵan telegeı-teńiz tókken teri laıyq dep bilemiz. Qala­nyń ákimdik, onyń quzyryndaǵy deneshynyq­tyrý jáne sport basqaramasy aldaǵy ýaqyt­ta Izbasar Orazbaqulyn eske alýǵa tu­rar­lyq is-sharany oılastyrady dep úmittenemiz.

Orysbaı ÁBDILDAULY,

baıyrǵy sport jýrnalısi