Bul ǵasyr bizdiń tarıhymyzǵa jasampaz iske toly, beıbit ótken ǵasyr bolyp enedi.
N.Á. NAZARBAEV.
_______________
Elbasy Nursultan Nazarbaev eń alǵashqy Joldaýyn táýelsizdigin endi alǵan elimiz ózindik damý baǵytyn aıqyndaý kezeńinde, ıaǵnı 1997 jyly jasady. Sol ýaqyttan beri on jeti jyl ótti. Búginde Prezıdent N.Á. Nazarbaevtyń Qazaqstan halqyna jyl saıyn kezekti Joldaýyn jarııalaýy dástúrge aınaldy. Qoǵam Elbasy Joldaýyn memleketimizdiń búgingi jáne bolashaqtaǵy atqarýǵa tıisti is-áreketine baǵdar retinde yqylaspen qabyldaıdy.
Men Elbasymyzdyń ár jyldarda jasaǵan Joldaýlaryn túgeldeı jınaqtap, bastan aıaq qaıta bir oqyp, zerdelep shyqtym. Kóz jetkizgenim – Joldaýlar – ejelgi tarıhymyzdy qaıta tiriltýden bastap, úzdik otyzdyqqa ený maqsatyna deıin beınelengen el damýynyń logıkalyq hronologııalyq tarıhı qujaty ekendigi. Onda táýelsiz memleketimizdiń qalyptasýy men damýynyń sara joldaryn beıneleıtin tarıhı-saıasattyq, áleýmettik-ekonomıkalyq baǵyty men mindetteri kórinis tapqan.
Joldaýlardan Elbasynyń búgingi kúnniń tamyryn dóp basatyn kóregendigin, alys bolashaqty boljaı biletin tereńdigin, memlekettiń jańa tarıhyn jasaýshy suńǵyla saıasatkerlik tulǵasynyń ereksheligin baıqaýǵa bolady.
Elbasynyń avtorlyq mátinin tolyq saqtaı otyryp, ár jyldardaǵy Joldaýlarynan jınaqtalǵan úzindilerdi tómende áleýmetke usyný arqyly Joldaýlar Qazaq eliniń ótkenin ulyqtap, bolashaǵyn baǵdarlaıtyn el damýynyń temirqazyǵyna aınalǵan qujattar ekenine kóńil aýdartýdy dittedim.
Qaýipsizdik jáne áleýmettik-ekonomıkalyq saıasat
Kúlli dúnıe álem-tapyryq ózgeriske tústi, adamzatgy alda kútip turǵan aýyrtpalyqtar odan da zor bolýy múmkin. Álemniń shyǵysyndaǵy eleýli daǵdarystar. Ońtústiktegi eki el – ıadrolyq derjavalar qataryna jańadan qosylǵan Úndistan men Pákistannyń arasyndaǵy Kashmır daýy tyǵyryqqa tirelip tur. Táýelsiz Memleketter Dostastyǵynyń ońtústik shebindegi jaǵdaı da shıelenisip ketti. Aımaǵymyzdaǵy turaqsyzdyq, kórshilerimizdiń qıyn jaǵdaıy Qazaqstandaǵy hal-ahýalǵa da áser etedi. Álemdik jáne aımaqtyq aýqymdaǵy daǵdarystar tusynda bizdiń elimiz turaqtylyq pen tynyshtyq ornaǵan araldaı oqshaý turǵanymen, árbir qazaqstandyq azamat mańaıymyzda qalyptasqan jaǵdaıdyń kúrdeli ekendigin túsinýge tıis.
Biz elimizdiń bar shalǵaıyndaǵy shekaralarynda beıbitshilik qalqanyn qalyptastyrdyq, sóıtip, ózinshe bir «qaýipsizdiktiń kemer belbeýin» taǵyna aldyq. Álemdegi birde-bir el, atap aıtamyn, birde-bir el bizge dushpandyq nıette emes. San-salaly dıplomatııamyz ben syrtqy saıasatymyz bizdiń egemendigimizdi de, aýmaqtyq tutastyǵymyzdy da oıdaǵydaı bekite bildi, osy arqyly álemdik qoǵamdastyqpen tyǵyz qarym-qatynas ornatýǵa jol ashty.
Qazir biz alǵa qoıǵan maqsatymyzǵa adal ekenimizdi tııanaqtaýǵa tıispiz. Osy túsken jolymyzdan taıqyp ketpeýge, jańa Qazaqstandy saıası ádilettilik pen ekonomıkalyq erkindiktiń berik irgetasyna negizdep turǵyzýǵa kúshimiz de, kóregendigimiz de, erligimiz de jetetinin dáleldeýge tıispiz.
Qazaqstan – keńesten keıingi keńistiktegi barlyq eldermen óziniń strategııalyq múddelerine nuqsan keltirmeı, turaqty jaqsy qatynastar ornata bilgen azyn-aýlaq memleketterdiń biri. Sonymen qatar, biz AQSh-pen, Batys Eýropamen jáne basqa eldermen yntymaqtastyqty da damyta beremiz.
Ǵasyr sońynda qaýipsizdiktiń búkil halyqaralyq júıesiniń tas-talqany shyǵýǵa shaq qaldy. Soǵysta jeńip shyǵý beıbitshilikke qol jetkizýden jeńilirek desedi. Ulttyq egemendiktiń myzǵymastyǵy qaǵıdatyna arqa súıeıtin halyqaralyq quqyqqa negizdelip qurylǵan beıbitshilik «syr bere» bastady. Taıaýdaǵy tarıhtyń «adamdy adastyryp jiberetin sıpaty» bizdi ózimizdiń qaýipsizdigimizdiń máselesine aıryqsha yqylas qoıýǵa májbúr etedi.
О́ziniń myńjyldyq tarıhynda Qazaqstan tuńǵysh ret Qytaımen zańdy túrde bekitilgen shekaraǵa ıe boldy. Ol shekara dostyq shekarasyna aınaldy. Qytaımen turaqty qarym-qatynas jasaýdyń Qazaqstan úshin mán-mańyzy erekshe. Osynaý uly memleketpen qatynastarymyzdy «Shanhaı bestigi» (qazir Shanhaı yntymaqtastyq uıymy – H.V.)sheńberinde nyǵaıta túsý planetanyń osy bóligindegi aımaqtyq qaýipsizdiktiń negizi bolmaq.
Ortalyq Azııanyń ekinshi myńjyldyqtaǵy tarıhy qurlyqtyń ortalyǵynda ornalasqan, álemdik kommýnıkasııa júıesine shyǵa almaıtyn halyqtardyń bolashaǵy bolmaıtynyn kórsetip berdi. Ortalyq Azııadaǵy barlyq halyqtardyń tarıhy, eger jekelegen jaılardy alyp tastar bolsaq, biz álemdik mańyzy bar kólik arnasy bola alamyz ba, álde taǵy da joldyń bir jıeginde qalyp qoıamyz ba degen basty máseleniń qalaı sheshiletinine baılanysty.
О́tken tarıhymyz bizge talaı-talaı taǵylym qaldyrdy. Halyq ózekti órter ókinishti sátterdi bastan keshýdeı keshti. Al búgin qazaqstandyqtar óz taǵdyryna ózderi ıe bolyp otyr.
Men bul ǵasyr Qazaqstannyń tarıhyndaǵy eń ǵajap ǵasyr bolady dep senemin. Bul ǵasyr bizdiń tarıhymyzǵa jasampaz iske toly, beıbit ótken ǵasyr bolyp enedi dep senemin. Tarıhta ótkendi eske alý úshin ǵana emes, sonymen qatar, keleshegimizdi baǵamdaý úshin de eriksizden keshegimizge kóz tikkizetin tustar bar.
Eger tarıhqa qarapaıym derekterdiń jıyntyǵy retinde qaramaı, ony tereń mándi etene baılanystaǵy oqıǵalardyń sabaqtastyq retinde eksheıtin bolsaq, onda osy on jyldyń aýqymy men tegeýrini keler ǵasyrdaǵy keleshegimizdi aıqyndaıtyndaı jańa qyrynan ashyla túsedi.
Bizdiń jas elimizdiń keshegisi men kelesheginiń arasyndaǵy bul baılanysty mynadaı qarapaıym tujyrym beıneleı alady: tıimdi ekonomıka, lıberaldyk qoǵam, ulttyq qaýipsizdik.
Biz aldymyzǵa anyq ta aıqyn maqsat qoıdyq – biz jaqsy ómir súrgimiz keldi, biz erkindikke umtyldyq, biz bárinen de buryn balalarymyz ben nemerelerimizdiń laıyqty ómir súrýin qaladyq. Buǵan sizder men bizder óz ǵumyrymyzdyń biraz jyldaryn arnadyq.
Búgin basty máseleler EýrAzEQ, BEK, ShYU sheńberinde saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyqty keńeıtý men óńirlik yqpaldastyqty damytý salasynda jatyr.
Biz ekonomıkalyq jáne saıası yntymaqtastyq máseleleri boıynsha Qytaı Halyq Respýblıkasymen ekijaqty sharttardy iske asyrýdy jalǵastyra beremiz. Qazaqstan osy serpindi damyp kele jatqan elmen ózara tıimdi baılanystar ornatýdan basqa balama joq ekenin negizge alady.
Qazaqstan men AQSh arasynda uzaq merzimdi jáne turaqty seriktestik qatynastar ornaǵan, bular halyqaralyq energetıkalyq turaqtylyq pen qaýipsizdikti qamtamasyz etý, lańkestik pen dinı ekstremızmge qarsy kúres, demokratııalyq ózgeristerdi jalǵastyra berý máseleleri boıynsha ózara is-qımyldyń keń aýqymymen sıpattalady.
Qazaqstan EO-men yntymaqtastyqqa óńirlik jáne halyqaralyq qaýipsizdik, ekonomıka, áleýmettik jáne mádenı damý salalarynda zor mazmun berýge múddeli. Biz ózimizdiń eýropalyq seriktesterimizge ınvestısııalyq qyzmet, iri halyqaralyq jobalardy iske asyrý, bizdiń elimizge ozyq tehnologııalar men bilimdi tartý úshin qolaıly jaǵdaı týǵyzýymyz kerek.
Bizdiń óńirde yqpaldastyq qarqynyn tómendetpeýdiń mańyzy zor. Biz mádenıetimiz ben tarıhymyzdyń ortaqtyǵy jaqyndastyryp otyrǵan kórshiles Ortalyq Azııa memleketterimen jan-jaqty baılanystarymyzdy damyta berýge tıispiz.
Endigi jerde kún tártibindegi másele álemdik qoǵamdastyqta Qazaqstannyń básekege qabilettiligi týraly, bizdiń ekonomıkamyzdyń básekege qabilettiligi týraly jáne qazaqstandyqtardyń básekege qabilettiligi týraly bolyp otyr.
Qazaqstan búgingi tańda áleýmettik-ekonomıkalyq jańarý men saıası demokratııalandyrýdyń jańa kezeńine qadam basqaly tur.
Bul úderiste saıası partııalar, úkimettik emes uıymdar jáne basqa da qoǵamdyq ınstıtýttar basty ról atqarýy tıis.
Bul oraıda jas urpaqqa, «Bolashaq» baǵdarlamasynyń túlekterine de mańyzdy ról berilýge tıis.
Ǵasyr talǵamy jáne qalyptasqan memleket
Qazirgi ýaqytta adamzat jańa jahandyq syn-tegeýrindermen betpe-bet kelýde. Elimiz ben óńirimiz úshin men on negizgi syn-qaterdi bólip kórsetemin. Eger biz óz damýymyzda jańa tabystarǵa odan ári qol jetkizýdi josparlaıtyn bolsaq, olardyń árqaısysyn mindetti túrde eskerýge tıispiz.
...Osyǵan baılanysty biz halyqaralyq ahýal damýynyń kez kelgen kórinisine jan-jaqty daıyn bolý úshin bıliktiń barlyq tarmaqtarynyń, memleket pen qoǵamnyń oılastyrylǵan, kelisilgen jáne úılestirilgen baǵytyn tujyrymdaýǵa tıispiz.
Biz búgin – ózindik bet-beınesi bar, ózindik erekshelikteri men ózindik ustanymy bar tabysty memleketpiz.
Bılik tarmaqtarynyń bólinýine negizdelgen zamanaýı memlekettik basqarý júıesin jasaǵan tarıhı mańyzdy konstıtýsııalyq jáne saıası reformalar júrgizdik.
Eldiń jańa elordasy – Astanany saldyq. Bul zamanaýı qala bizdiń boıtumarymyz ben maqtanyshymyzǵa aınaldy. Biz elimizdiń múmkindigin álemge kórsetý úshin onyń áleýetin paıdalana aldyq. Dál sol sebepten de halyqaralyq qoǵamdastyq Qazaqstandy EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesin ótkizý orny retinde tańdady. Eger Astana bolmasa, bul da bolmas edi. Mundaı qurmet kez kelgenniń enshisine tıe bermeıdi. Bizdiń elimiz keńesten keıingi kezeńdegi kúlli keńistikte EQYU-ǵa tóraǵalyq etken, osy Uıymnyń Sammıtin ótkizgen jáne ǵalamdyq aýqymdaǵy is-shara – EKSPO-2017-ni ózinde ótkizetin birinshi el ekenin aıtsaq ta jetkilikti.
Jahandyq daǵdarystyń jalǵasýynyń áserinen álemde bolyp jatqan ózgerister bizdi úreılendirmeıdi. Biz olarǵa daıynbyz. Bizdiń endigi mindetimiz – egemendik jyldary qol jetkizgenniń barlyǵyn saqtaı otyryp, HHI ǵasyrda ornyqty damýdy jalǵastyrý.
Bizdiń daýysymyz barlyq álemge estilip turýǵa tıis. Sondyqtan men Astana Ekonomıkalyq forýmynda ózimiz G-Global dep ataǵan dıalogtyń jańa túrin usyndym.
Álemde birde-bir el bastan keship jatqan dáýiriniń qaterlerin jalǵyz ózi jeńe almaıdy. Meniń bastamamnyń máni – ádil jáne qaýipsiz álem ornyqtyrý úshin barshanyń kúshin biriktirý.
Bizdiń basty maqsatymyz – 2050 jylǵa qaraı myqty memlekettiń, damyǵan ekonomıkanyń jáne jalpyǵa ortaq eńbektiń negizinde berekeli qoǵam qurý. Myqty memleket ekonomıkalyq jedel ósý jaǵdaıyn qamtamasyz etý úshin asa mańyzdy bolmaq. Myqty memleket kúnkóris saıasatymen emes, josparlaý saıasatymen, uzaq merzimdi damýmen jáne ekonomıkalyq ósýmen aınalysady.
Bilim men kásibı mashyq – zamanaýı bilim berý, kadrlardy daıarlaý men qaıta daıarlaý júıesiniń negizgi baǵdarlary
Básekege qabiletti damyǵan memleket bolý úshin biz saýattylyǵy joǵary elge aınalýymyz kerek.
Jańa qazaqstandyq patrıotızm – bizdiń kópultty jáne kópkonfessııaly qoǵamymyz tabysynyń negizi.
Bizdiń bul baǵyttaǵy basty maqsatymyz qarapaıym jáne túsinikti: biz qoǵamdyq kelisimdi saqtaýǵa jáne nyǵaıtýǵa tıispiz. Bul – bizdiń memleket retinde, qoǵam retinde, ult retinde ómir súrýimizdiń aınymas sharty.
Qazaqstan patrıotızminiń irgetasy – barlyq azamattardyń teń quqylyǵy jáne olardyń Otan namysy aldyndaǵy jalpy jaýapkershiligi.
Bolashaqqa degen senim bolmasa, tolyqqandy memleket qurýǵa bolmaıdy. Memleket pen azamattyń maqsattary barlyq baǵyttar boıynsha sáıkes kelýi ómirlik turǵydan mańyzdy. Azamattar memleketke bolashaq bar bolsa, damý úshin, jeke jáne kásibı turǵydan ósý úshin múmkindikter bolsa ǵana senim artady. Memleket jáne halyq muny sezinip, birlesip jumys isteýge tıis.
Qazaqstannyń kez kelgen azamaty erteńgi kúnge, bolashaqqa óte senimdi bolatyndaı saıası júıe qurýymyz kerek. Bizdiń balalarymyz ben nemerelerimiz syrt elden góri Otanynda ómir súrgendi artyq kóretindeı, óıtkeni, óz jerinde ózin jaqsy sezinetindeı bolýǵa tıis. Bizdiń elimizdiń árbir azamaty ózin óz jeriniń qojasy retinde sezinýge tıis.
Biz – kópultty qoǵambyz. Jáne de ultaralyq qatynastar máselesinde eshqandaı qosarlanǵan standarttar bolmaýǵa tıis. Biz teń múmkindikter qoǵamyn, bári zań aldynda birdeı bolatyn qoǵamdy qurýdamyz.
Ulttardyń etnosaralyq kelisimine syna qaǵýǵa tyrysatyndardyń barlyǵy da zańmen qýdalanady.
Munda erekshe jaýapkershilik bizderge, qazaqtarǵa artylady. Qazaqstan – bizdiń qasıetti mekenimiz. Keıingi urpaq osynaý qasterli ólkede ómir súrip, órken jaıatyn bolady. Biz el ıesi retinde bıik bola bilsek, ózgelerge syıly bolamyz.
Biz qazaqstandyqtardyń el bolashaǵynyń tutqasyn nyq ustaýy úshin «Qazaqstan-2050» Strategııasyn qabyldadyq. Búginde kóptegen tabysty elder – Qytaı, Malaızııa, Túrkııa uzaq merzimdi jospar boıynsha jumys isteýde. HHI ǵasyrda strategııalyq josparlaý eń ózekti qaǵıda bolyp sanalady. Eger el óz baǵyty men baratyn aılaǵyn bilmese, eshqandaı jel ońynan soqpaıdy. «2050» Strategııasy aıqyn shamshyraq sekildi basty maqsatymyzdan kóz jazbaı, azamattarymyzdyń kúndelikti tirshiliginiń máselelerin sheshýge múmkindik beredi. Bul bizdiń 30-50 jylda emes, jyl saıyn halyq turmysyn jaqsartatynymyzdy bildiredi.
Strategııa – kúnnen-kúnge, jyldan-jylǵa elimizdi, qazaqstandyqtardyń ómirin jarqyn ete túsetin naqty praktıkalyq ister baǵdarlamasy. Biraq naryqtyq jaǵdaıda aspannan nápaqa kútpeı, tıimdi eńbektený kerektigin árkim-aq túsinýi tıis. Memlekettiń mindeti – osyǵan barlyq jaǵdaıdy jasaý. Men álemniń ozyq elderi arasyndaǵy Otanymyzdyń laıyqty bolashaǵy ǵana qazaqstandyqtardy máńgilikke biriktiretinine senimdimin.
Hýsaın VALIEV,
Parlament Senatynyń depýtaty.
Qaýipsizdik jáne áleýmettik-ekonomıkalyq saıasat
Kúlli dúnıe álem-tapyryq ózgeriske tústi, adamzatgy alda kútip turǵan aýyrtpalyqtar odan da zor bolýy múmkin. Álemniń shyǵysyndaǵy eleýli daǵdarystar. Ońtústiktegi eki el – ıadrolyq derjavalar qataryna jańadan qosylǵan Úndistan men Pákistannyń arasyndaǵy Kashmır daýy tyǵyryqqa tirelip tur. Táýelsiz Memleketter Dostastyǵynyń ońtústik shebindegi jaǵdaı da shıelenisip ketti. Aımaǵymyzdaǵy turaqsyzdyq, kórshilerimizdiń qıyn jaǵdaıy Qazaqstandaǵy hal-ahýalǵa da áser etedi. Álemdik jáne aımaqtyq aýqymdaǵy daǵdarystar tusynda bizdiń elimiz turaqtylyq pen tynyshtyq ornaǵan araldaı oqshaý turǵanymen, árbir qazaqstandyq azamat mańaıymyzda qalyptasqan jaǵdaıdyń kúrdeli ekendigin túsinýge tıis.
Biz elimizdiń bar shalǵaıyndaǵy shekaralarynda beıbitshilik qalqanyn qalyptastyrdyq, sóıtip, ózinshe bir «qaýipsizdiktiń kemer belbeýin» taǵyna aldyq. Álemdegi birde-bir el, atap aıtamyn, birde-bir el bizge dushpandyq nıette emes. San-salaly dıplomatııamyz ben syrtqy saıasatymyz bizdiń egemendigimizdi de, aýmaqtyq tutastyǵymyzdy da oıdaǵydaı bekite bildi, osy arqyly álemdik qoǵamdastyqpen tyǵyz qarym-qatynas ornatýǵa jol ashty.
Qazir biz alǵa qoıǵan maqsatymyzǵa adal ekenimizdi tııanaqtaýǵa tıispiz. Osy túsken jolymyzdan taıqyp ketpeýge, jańa Qazaqstandy saıası ádilettilik pen ekonomıkalyq erkindiktiń berik irgetasyna negizdep turǵyzýǵa kúshimiz de, kóregendigimiz de, erligimiz de jetetinin dáleldeýge tıispiz.
Qazaqstan – keńesten keıingi keńistiktegi barlyq eldermen óziniń strategııalyq múddelerine nuqsan keltirmeı, turaqty jaqsy qatynastar ornata bilgen azyn-aýlaq memleketterdiń biri. Sonymen qatar, biz AQSh-pen, Batys Eýropamen jáne basqa eldermen yntymaqtastyqty da damyta beremiz.
Ǵasyr sońynda qaýipsizdiktiń búkil halyqaralyq júıesiniń tas-talqany shyǵýǵa shaq qaldy. Soǵysta jeńip shyǵý beıbitshilikke qol jetkizýden jeńilirek desedi. Ulttyq egemendiktiń myzǵymastyǵy qaǵıdatyna arqa súıeıtin halyqaralyq quqyqqa negizdelip qurylǵan beıbitshilik «syr bere» bastady. Taıaýdaǵy tarıhtyń «adamdy adastyryp jiberetin sıpaty» bizdi ózimizdiń qaýipsizdigimizdiń máselesine aıryqsha yqylas qoıýǵa májbúr etedi.
О́ziniń myńjyldyq tarıhynda Qazaqstan tuńǵysh ret Qytaımen zańdy túrde bekitilgen shekaraǵa ıe boldy. Ol shekara dostyq shekarasyna aınaldy. Qytaımen turaqty qarym-qatynas jasaýdyń Qazaqstan úshin mán-mańyzy erekshe. Osynaý uly memleketpen qatynastarymyzdy «Shanhaı bestigi» (qazir Shanhaı yntymaqtastyq uıymy – H.V.)sheńberinde nyǵaıta túsý planetanyń osy bóligindegi aımaqtyq qaýipsizdiktiń negizi bolmaq.
Ortalyq Azııanyń ekinshi myńjyldyqtaǵy tarıhy qurlyqtyń ortalyǵynda ornalasqan, álemdik kommýnıkasııa júıesine shyǵa almaıtyn halyqtardyń bolashaǵy bolmaıtynyn kórsetip berdi. Ortalyq Azııadaǵy barlyq halyqtardyń tarıhy, eger jekelegen jaılardy alyp tastar bolsaq, biz álemdik mańyzy bar kólik arnasy bola alamyz ba, álde taǵy da joldyń bir jıeginde qalyp qoıamyz ba degen basty máseleniń qalaı sheshiletinine baılanysty.
О́tken tarıhymyz bizge talaı-talaı taǵylym qaldyrdy. Halyq ózekti órter ókinishti sátterdi bastan keshýdeı keshti. Al búgin qazaqstandyqtar óz taǵdyryna ózderi ıe bolyp otyr.
Men bul ǵasyr Qazaqstannyń tarıhyndaǵy eń ǵajap ǵasyr bolady dep senemin. Bul ǵasyr bizdiń tarıhymyzǵa jasampaz iske toly, beıbit ótken ǵasyr bolyp enedi dep senemin. Tarıhta ótkendi eske alý úshin ǵana emes, sonymen qatar, keleshegimizdi baǵamdaý úshin de eriksizden keshegimizge kóz tikkizetin tustar bar.
Eger tarıhqa qarapaıym derekterdiń jıyntyǵy retinde qaramaı, ony tereń mándi etene baılanystaǵy oqıǵalardyń sabaqtastyq retinde eksheıtin bolsaq, onda osy on jyldyń aýqymy men tegeýrini keler ǵasyrdaǵy keleshegimizdi aıqyndaıtyndaı jańa qyrynan ashyla túsedi.
Bizdiń jas elimizdiń keshegisi men kelesheginiń arasyndaǵy bul baılanysty mynadaı qarapaıym tujyrym beıneleı alady: tıimdi ekonomıka, lıberaldyk qoǵam, ulttyq qaýipsizdik.
Biz aldymyzǵa anyq ta aıqyn maqsat qoıdyq – biz jaqsy ómir súrgimiz keldi, biz erkindikke umtyldyq, biz bárinen de buryn balalarymyz ben nemerelerimizdiń laıyqty ómir súrýin qaladyq. Buǵan sizder men bizder óz ǵumyrymyzdyń biraz jyldaryn arnadyq.
Búgin basty máseleler EýrAzEQ, BEK, ShYU sheńberinde saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyqty keńeıtý men óńirlik yqpaldastyqty damytý salasynda jatyr.
Biz ekonomıkalyq jáne saıası yntymaqtastyq máseleleri boıynsha Qytaı Halyq Respýblıkasymen ekijaqty sharttardy iske asyrýdy jalǵastyra beremiz. Qazaqstan osy serpindi damyp kele jatqan elmen ózara tıimdi baılanystar ornatýdan basqa balama joq ekenin negizge alady.
Qazaqstan men AQSh arasynda uzaq merzimdi jáne turaqty seriktestik qatynastar ornaǵan, bular halyqaralyq energetıkalyq turaqtylyq pen qaýipsizdikti qamtamasyz etý, lańkestik pen dinı ekstremızmge qarsy kúres, demokratııalyq ózgeristerdi jalǵastyra berý máseleleri boıynsha ózara is-qımyldyń keń aýqymymen sıpattalady.
Qazaqstan EO-men yntymaqtastyqqa óńirlik jáne halyqaralyq qaýipsizdik, ekonomıka, áleýmettik jáne mádenı damý salalarynda zor mazmun berýge múddeli. Biz ózimizdiń eýropalyq seriktesterimizge ınvestısııalyq qyzmet, iri halyqaralyq jobalardy iske asyrý, bizdiń elimizge ozyq tehnologııalar men bilimdi tartý úshin qolaıly jaǵdaı týǵyzýymyz kerek.
Bizdiń óńirde yqpaldastyq qarqynyn tómendetpeýdiń mańyzy zor. Biz mádenıetimiz ben tarıhymyzdyń ortaqtyǵy jaqyndastyryp otyrǵan kórshiles Ortalyq Azııa memleketterimen jan-jaqty baılanystarymyzdy damyta berýge tıispiz.
Endigi jerde kún tártibindegi másele álemdik qoǵamdastyqta Qazaqstannyń básekege qabilettiligi týraly, bizdiń ekonomıkamyzdyń básekege qabilettiligi týraly jáne qazaqstandyqtardyń básekege qabilettiligi týraly bolyp otyr.
Qazaqstan búgingi tańda áleýmettik-ekonomıkalyq jańarý men saıası demokratııalandyrýdyń jańa kezeńine qadam basqaly tur.
Bul úderiste saıası partııalar, úkimettik emes uıymdar jáne basqa da qoǵamdyq ınstıtýttar basty ról atqarýy tıis.
Bul oraıda jas urpaqqa, «Bolashaq» baǵdarlamasynyń túlekterine de mańyzdy ról berilýge tıis.
Ǵasyr talǵamy jáne qalyptasqan memleket
Qazirgi ýaqytta adamzat jańa jahandyq syn-tegeýrindermen betpe-bet kelýde. Elimiz ben óńirimiz úshin men on negizgi syn-qaterdi bólip kórsetemin. Eger biz óz damýymyzda jańa tabystarǵa odan ári qol jetkizýdi josparlaıtyn bolsaq, olardyń árqaısysyn mindetti túrde eskerýge tıispiz.
...Osyǵan baılanysty biz halyqaralyq ahýal damýynyń kez kelgen kórinisine jan-jaqty daıyn bolý úshin bıliktiń barlyq tarmaqtarynyń, memleket pen qoǵamnyń oılastyrylǵan, kelisilgen jáne úılestirilgen baǵytyn tujyrymdaýǵa tıispiz.
Biz búgin – ózindik bet-beınesi bar, ózindik erekshelikteri men ózindik ustanymy bar tabysty memleketpiz.
Bılik tarmaqtarynyń bólinýine negizdelgen zamanaýı memlekettik basqarý júıesin jasaǵan tarıhı mańyzdy konstıtýsııalyq jáne saıası reformalar júrgizdik.
Eldiń jańa elordasy – Astanany saldyq. Bul zamanaýı qala bizdiń boıtumarymyz ben maqtanyshymyzǵa aınaldy. Biz elimizdiń múmkindigin álemge kórsetý úshin onyń áleýetin paıdalana aldyq. Dál sol sebepten de halyqaralyq qoǵamdastyq Qazaqstandy EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesin ótkizý orny retinde tańdady. Eger Astana bolmasa, bul da bolmas edi. Mundaı qurmet kez kelgenniń enshisine tıe bermeıdi. Bizdiń elimiz keńesten keıingi kezeńdegi kúlli keńistikte EQYU-ǵa tóraǵalyq etken, osy Uıymnyń Sammıtin ótkizgen jáne ǵalamdyq aýqymdaǵy is-shara – EKSPO-2017-ni ózinde ótkizetin birinshi el ekenin aıtsaq ta jetkilikti.
Jahandyq daǵdarystyń jalǵasýynyń áserinen álemde bolyp jatqan ózgerister bizdi úreılendirmeıdi. Biz olarǵa daıynbyz. Bizdiń endigi mindetimiz – egemendik jyldary qol jetkizgenniń barlyǵyn saqtaı otyryp, HHI ǵasyrda ornyqty damýdy jalǵastyrý.
Bizdiń daýysymyz barlyq álemge estilip turýǵa tıis. Sondyqtan men Astana Ekonomıkalyq forýmynda ózimiz G-Global dep ataǵan dıalogtyń jańa túrin usyndym.
Álemde birde-bir el bastan keship jatqan dáýiriniń qaterlerin jalǵyz ózi jeńe almaıdy. Meniń bastamamnyń máni – ádil jáne qaýipsiz álem ornyqtyrý úshin barshanyń kúshin biriktirý.
Bizdiń basty maqsatymyz – 2050 jylǵa qaraı myqty memlekettiń, damyǵan ekonomıkanyń jáne jalpyǵa ortaq eńbektiń negizinde berekeli qoǵam qurý. Myqty memleket ekonomıkalyq jedel ósý jaǵdaıyn qamtamasyz etý úshin asa mańyzdy bolmaq. Myqty memleket kúnkóris saıasatymen emes, josparlaý saıasatymen, uzaq merzimdi damýmen jáne ekonomıkalyq ósýmen aınalysady.
Bilim men kásibı mashyq – zamanaýı bilim berý, kadrlardy daıarlaý men qaıta daıarlaý júıesiniń negizgi baǵdarlary
Básekege qabiletti damyǵan memleket bolý úshin biz saýattylyǵy joǵary elge aınalýymyz kerek.
Jańa qazaqstandyq patrıotızm – bizdiń kópultty jáne kópkonfessııaly qoǵamymyz tabysynyń negizi.
Bizdiń bul baǵyttaǵy basty maqsatymyz qarapaıym jáne túsinikti: biz qoǵamdyq kelisimdi saqtaýǵa jáne nyǵaıtýǵa tıispiz. Bul – bizdiń memleket retinde, qoǵam retinde, ult retinde ómir súrýimizdiń aınymas sharty.
Qazaqstan patrıotızminiń irgetasy – barlyq azamattardyń teń quqylyǵy jáne olardyń Otan namysy aldyndaǵy jalpy jaýapkershiligi.
Bolashaqqa degen senim bolmasa, tolyqqandy memleket qurýǵa bolmaıdy. Memleket pen azamattyń maqsattary barlyq baǵyttar boıynsha sáıkes kelýi ómirlik turǵydan mańyzdy. Azamattar memleketke bolashaq bar bolsa, damý úshin, jeke jáne kásibı turǵydan ósý úshin múmkindikter bolsa ǵana senim artady. Memleket jáne halyq muny sezinip, birlesip jumys isteýge tıis.
Qazaqstannyń kez kelgen azamaty erteńgi kúnge, bolashaqqa óte senimdi bolatyndaı saıası júıe qurýymyz kerek. Bizdiń balalarymyz ben nemerelerimiz syrt elden góri Otanynda ómir súrgendi artyq kóretindeı, óıtkeni, óz jerinde ózin jaqsy sezinetindeı bolýǵa tıis. Bizdiń elimizdiń árbir azamaty ózin óz jeriniń qojasy retinde sezinýge tıis.
Biz – kópultty qoǵambyz. Jáne de ultaralyq qatynastar máselesinde eshqandaı qosarlanǵan standarttar bolmaýǵa tıis. Biz teń múmkindikter qoǵamyn, bári zań aldynda birdeı bolatyn qoǵamdy qurýdamyz.
Ulttardyń etnosaralyq kelisimine syna qaǵýǵa tyrysatyndardyń barlyǵy da zańmen qýdalanady.
Munda erekshe jaýapkershilik bizderge, qazaqtarǵa artylady. Qazaqstan – bizdiń qasıetti mekenimiz. Keıingi urpaq osynaý qasterli ólkede ómir súrip, órken jaıatyn bolady. Biz el ıesi retinde bıik bola bilsek, ózgelerge syıly bolamyz.
Biz qazaqstandyqtardyń el bolashaǵynyń tutqasyn nyq ustaýy úshin «Qazaqstan-2050» Strategııasyn qabyldadyq. Búginde kóptegen tabysty elder – Qytaı, Malaızııa, Túrkııa uzaq merzimdi jospar boıynsha jumys isteýde. HHI ǵasyrda strategııalyq josparlaý eń ózekti qaǵıda bolyp sanalady. Eger el óz baǵyty men baratyn aılaǵyn bilmese, eshqandaı jel ońynan soqpaıdy. «2050» Strategııasy aıqyn shamshyraq sekildi basty maqsatymyzdan kóz jazbaı, azamattarymyzdyń kúndelikti tirshiliginiń máselelerin sheshýge múmkindik beredi. Bul bizdiń 30-50 jylda emes, jyl saıyn halyq turmysyn jaqsartatynymyzdy bildiredi.
Strategııa – kúnnen-kúnge, jyldan-jylǵa elimizdi, qazaqstandyqtardyń ómirin jarqyn ete túsetin naqty praktıkalyq ister baǵdarlamasy. Biraq naryqtyq jaǵdaıda aspannan nápaqa kútpeı, tıimdi eńbektený kerektigin árkim-aq túsinýi tıis. Memlekettiń mindeti – osyǵan barlyq jaǵdaıdy jasaý. Men álemniń ozyq elderi arasyndaǵy Otanymyzdyń laıyqty bolashaǵy ǵana qazaqstandyqtardy máńgilikke biriktiretinine senimdimin.
Hýsaın VALIEV,
Parlament Senatynyń depýtaty.
