Oǵan «Lezgınka» bıi arqaý boldy
Lezgınka – taý halyqtarynyń tabandy kúsh-jigerin kórsetetin ótkir bı. Qany qyzý kavkazdyqtardyń ulttyq nyshanyna aınalǵan ónerdiń órisi búginde keńeıip, búkil álem bolmasa da, jalpaq jurt lezgınka dese jelkildeı jóneletin ádet tapqan. Mahabbat pen erliktiń bıine aınalǵan lezgınkaǵa elimizde de qyzyǵýshylyq tanytýshylar kóp.
О́skemendegi oblystyq Dostyq úıinde «Vaınah» cheshen-ıngýsh etnomádenı birlestiginiń uıymdastyrýymen ótken ashyq sabaqta lezgınka bıi boıynsha baıqaý ótti. Alty jup qatysqan baıqaýda jas bıshiler sahnanyń sánin keltirip, ózara sheberlik synasty. Jeńimpaz bıshiler baǵaly syılyqtarmen marapattaldy.
Cheshen-ıngýsh etnomádenı birlestiginiń tóraıymy Tatıana Kagermanova atalǵan bıdiń tarıhynan qyzyqty mysaldar aıta kele, keıbir derekter boıynsha kavkazdyq er-azamattar lezgınkany sheshýshi urysqa attanar aldynda bılegenin jetkizdi. Kóbinese jigitter bılegendikten, bul adam boıyndaǵy qýattyń, batyldyqtyń, júrektiliktiń jarshysyna arnalǵan óner ispetti áser qaldyrady. Degenmen, qazirgi kezde bıdiń jigittermen birge qyzdarǵa arnalǵan zamanaýı túri de damytylǵan eken.
Kóne ańyz-ápsanalar boıynsha, myńdaǵan jyldar buryn aı dese aýzy, kún dese kózi bar has sulýdy kórgen ıngýsh bozbalasy esinen aıyryla ǵashyq bolyp, saz yrǵaǵymen qozǵalǵandaı álgi arýǵa jaqyndaı beredi. Sezimin sart-surt etken qımylymen ańdatyp, sheńber jasaı otyryp, sulýdy aınala qozǵalady. Qyzdyń aldyna kelip tizerlep, ántek basyn kótergende osy bı dúnıege kelgen desedi. Árıne, bıdiń shyǵý tarıhyna qatysty ańyz bul ǵana emes.
Shyǵys óńirinde kavkazdyq halyq ókilderi barshylyq. Onyń ishinde oblysta bir jarym myńǵa jýyq cheshen-ıngýsh ultynyń ókilderi turady. Basym bóligi – stalındik qýǵyn-súrgin jyldary osy óńirge deportasııalanǵan, aýyrtpalyqty jergilikti jurtpen birge kótergen býynnyń urpaqtary. Búginde táýelsiz Qazaqstannyń ósip-órkendeýine ózindik úles qosyp kele jatqan bul ulystardyń ulttyq tarıhy men tamyrynan ajyramaýǵa óńirde barlyq jaǵdaı jasalǵan. Olar Dostyq úıinde cheshender men ıngýshterdiń salt-dástúri men ádet-ǵuryptary týraly túrli tálimdik sabaqtar, semınarlar, baıqaýlar ótkizip turady. О́skeleń urpaqqa memlekettik tilmen birge ana tilderin oqytady. Ult tarıhymen sýsyndatady.
Atalǵan etnomádenı birlestik jetekshisi T.Kagermanovanyń aıtýynsha, cheshen-ıngýsh ortalyǵynyń músheleri elimizdegi, oblystaǵy jáne qaladaǵy mádenı is-sharalarǵa belsendi túrde qatysady. Ásirese, mektepter, áskerı bólimder, memlekettik mekemeler kóptegen merekelik sharalarǵa shaqyryp, «Vaınah» cheshen-ıngýsh shyǵarmashylyq ujymynyń ónerin tamashalaǵandy unatady eken. Aıta ketken lázim, oblysta sheshen-ıngýsh etnomádenı qoǵamy 1991 jyly qurylǵan bolatyn. Atalǵan ortalyqqa 2001 jyldan beri T.Kagermanova jetekshilik etip keledi.
Dostyq úıinde ótken ashyq sabaqqa 200-ge jýyq kórermen qatysyp, «Vaınah» ulttyq ansambliniń ónerpazdary daıarlaǵan keshke kýá boldy. Atalǵan ujymnyń vokaldyq toby týǵan jer taqyrybyndaǵy patrıottyq ánderdi qazaq tilinde shyrqady. Sondaı-aq, cheshenderdiń «Nohchık kant» («Cheshen jigiti»), «Nısk belar» («Eger kúsh-qýat bolsa»), «Dýkha vaha ho» («Uzaq ómir súr») syndy tanymal ánderin oryndady.
Taý halqynyń asqabaq qosylǵan súıikti «hıngalsh» nany sııaqty ulttyq as túrlerin ázirleýden baıqaý uıymdastyrylyp, turmystyq jabdyqtar men qolóner týyndylary qoıylǵan kórme kelýshilerdiń nazaryn aýdardy.
«Vaınah» ansambliniń kórkemdik jetekshisi Naılıa Ganeevanyń aıtýynsha, cheshen-ıngýshtarmen birge qazaqtyń da ulttyq ónerin nasıhattaıtyn ansambl músheleri gastroldik saparǵa jıi shaqyrtý alady. Olar jýyrda ǵana Taldyqorǵan men Úsharal qalalarynan oralǵan eken. Qazirgi kezde ansambl quramynda О́skemen qalasy boıynsha 40 adam óner kórsetedi.
– Búgingi tańda ujymymyzǵa jańa músheler tartý úshin irikteý syndaryn ótkizip jatyrmyz. Jalpy, lezgınka bıin úırengisi keletinder óte kóp. Bizdiń dástúrimizde balalardy úsh jarym jastan bastap lezgınka bıleýge úıretedi, – dedi N.Ganeeva.
Etnomádenı birlestiktiń belsendilerin marapattaǵan T.Kagermanova sáýir aıynda Astanada ótetin Qazaqstan halqy Assambleıasynyń kezekti sessııasyna qyzý daıyndyq júrgizilip jatqanyn jetkizdi.
Dýman ANASh,
«Egemen Qazaqstan».
Shyǵys Qazaqstan oblysy.
