Kóz ushyna qara ilinbeıtin Jaqsynyń jalpaq dalasy. Kózi jiti adam tý-tý alystan oraǵytyp, aq shilterli Arqa saǵymynyń eteginen shyǵyp, jóńkilip bara jatqan uly kóshti ańǵarar edi. Kıik kóshi, kıik tabyny. О́ńirde Jaqsy, Atbasar, Egindikól, Qorǵaljyn aýdandarynda sońǵy jyldary kıik basy kóbeıdi. Endi mamyr aıynyń orta sheninde «quralaıdyń salqyny» bastalady. Mine, sol sátte Egindikól aýdanynyń jalpaq jony qutty kıikterdiń perzenthanasyna aınalmaq. Nege ekenin kim bilsin, áldeneshe aýdannyń aýmaǵynda jelmen jarysyp júrgen kıik bitken osy arada toqaılaspaq. Tylsym tabıǵattyń biz túsine bermeıtin bir jumbaǵy.
– Osy aksııa barysynda biz kıik kóp júretin aýmaqtardy kirpik qaqpaı kúzetemiz. Negizgi kúshti Egindikól aýdanyndaǵy kıik tóldeıtin jerge jumyldyramyz. Ulttyq baılyqty erekshe baqylaýǵa almaı bola ma? – deıdi oblystyq orman sharýashylyǵy jáne janýarlar dúnıesi aýmaqtyq ınspeksııasy basshysynyń orynbasary Arman Turymbaev.
Sońǵy sanaq boıynsha soltústiktegi tórt oblystyń tóńireginde 285 myńǵa jýyq kıik bar. Bir dátke qýaty, sońǵy úsh jylda kıeli kıikke myltyq kezenip, baǵaly múıizin paıdaǵa jaratý deregi tirkelmegen.
– Kıikterdi qorǵaý úshin zań qataıǵaly qylmys ta kúrt azaıdy, – deıdi ınspeksııa basshysynyń orynbasary, – zań boıynsha kıik atqandar úsh jyldan bes jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrylady. Oblysta eki beket uıymdastyrylǵan. Bul jerde kezekshilik qolǵa alynyp, birneshe top jumys isteıdi.
«Kıik» aksııasy uzyn-yrǵasy bir aıǵa deıin jalǵasyn tabady eken. Oǵan deıin quralaı da aıaqtanyp ketedi. Kıik tabyny mol bolǵanymen, jappaı tóldeý nebári eki-úsh kúnge ǵana sozylady. Kánigi mamandardyń aıtýyna qaraǵanda, onyń ózindik syry bar. Eń bastysy, ózge janýarlardaı emes, kıik kez kelgen quralaıdy emizip, baýyryna ala bermek. Sondyqtan jalpaq jondaǵy myńǵyrǵan tabyn ishinde jetimsiregen quralaı bolmaıdy. Taǵy bir aıta ketýge turarlyq qyzyqty jaı. Mamyr aıynyń ortasy aýǵanda el aýzynda «túıetaban» dep atalatyn ósimdik búr jarmaq. Jap-jalpaq, sál jasyldaý, negizinen qyzǵylt tústi japyraqtary áli erkin aıaqtana qoımaǵan quralaılardy syrt kózden jasyryp turmaq. Aısyz qarańǵy túnde jarty bıdaıdy kóre alady deıtin qasqyrdyń ózi quralaıdy kóre almaı qalady eken. Tabıǵattyń janashyr peıiliniń ǵajaptyǵyn aıtsańyzshy. Endigi bir keremeti, quralaılar aıaqtanǵan soń álgi janashyr túıetabannyń qaýyzy tarylyp, birjola jabylyp, kózden tasa bolady.
Al quralaıdyń salqyny bastalǵan kezde kún eresen sýytpaq. Dál osy kezde jemtik izdegen jyrtqysh ta buıyǵy kúıge túsip, apan túbinde jatady. Ejelgi ańshylardyń aıtýlaryna qaraǵanda, quralaıdyń aman qalýyna bul da sep. Álgi buıyǵy keıip úsh-tórt kúnge sozylsa jetip jatyr. Boıy tez shırap, tez jetiletin quralaı aıaqtanyp ketken soń attyly adamǵa jetkizbeı, atqan oqtaı zýlaıtyn bolady.
Kıeli janýar týraly kóptiń esinde saqtalǵan eski áńgimeni kóńil tarazysyna salyp baǵamdaǵanda, bir-biriniń laǵyn emize beretindigi qaıran qaldyrady. Baýyrmaldylyq pen janashyrlyqty kıikten úırenýimiz kerek shyǵar.
