Konstıtýsııalyq damý paradıgmasyna engizilgen taǵy bir mańyzdy ıdeıa – memlekettik ınstıtýttar biz kýá bolyp otyrǵan ishki jáne syrtqy qazirgi zamanǵy syn-qaterlerdi eskere otyryp, úlken quqyqtyq qabiletke, básekege qabilettilikke ıe. Bul aspektide Prezıdenttiń rólin, onyń memlekettik bılik júıesindegi ókilettikterin shekteıtin normalarǵa erekshe toqtalý kerek.
Eger osy is-sharalarǵa ǵylymı, tujyrymdamalyq sıpattama turǵysynan mán beretin bolsaq, onda Prezıdent Konstıtýsııa kepiliniń rólin kúsheıtý jolyn tańdady dep aıta alamyz jáne munda ol tek eldiń basshysy, Ata Zańymyzǵa engizilgen konstıtýsııalyq qundylyqtardyń kepili ǵana emes, sonymen qatar konstıtýsıonalızm ıdeıasynyń kepili retinde áreket etedi. Másele Memleket basshysynyń ókilettikteriniń kólemi qysqaryp qana qoımaı, bıliktiń basqa tarmaqtarynyń, Parlamenttiń, máslıhattardyń kúsheıýine baılanysty. Sonymen birge memlekettik bılik júıesinde jeke tulǵanyń quqyqtyq qorǵalýyn kúsheıtetin erejeler qarastyrylǵan.
Elimiz úshin konstıtýsııalyq mártebege ıe irgeli ınstıtýttar paıda boldy. Adam quqyqtary jónindegi ýákil, Konstıtýsııalyq sot, ıaǵnı bılik júıesinde adam bar, azamat óz quqyqtaryn qorǵaýdyń keń múmkindikterine ıe bolady. Bul turǵyda keıinnen Konstıtýsııalyq sot týraly derbes konstıtýsııalyq zańdardy, «Adam quqyqtary jónindegi ýákil týraly» Zańdy qabyldaý kózdelgen. Sonymen qatar prokýratýra úshin konstıtýsııalyq mártebe qarastyrylǵan.
El Konstıtýsııasyna saıası keńistigimizdi demokratııalandyrý, jańǵyrtý jaǵyna ózgertetin birqatar mańyzdy túzetý jasaldy. Azamattardyń saıası, áleýmettik salalardaǵy quqyqtary keńeıtiledi. Jańa quqyq qorǵaý ınstıtýttarynyń qatary artyp jatyr. Bılik pen qoǵam arasyndaǵy qarym-qatynastyń jańa modeli qurylady. Osy Konstıtýsııalyq túzetýler men tıisti konstıtýsııalyq zańdar qabyldaǵannan keıin azamattar quqyqtyq turǵydan kóbirek qorǵalatyn bolady.
Indıra ÁÝBÁKIROVA,
zań ǵylymdarynyń doktory
