Temir minezdi tulǵa

Generaldyń esimi IIM Ishki áskeri, búgin­deri Ulttyq ulan basshylyǵynyń únemi aýzynda júredi. Barlyq komandırler ózderin onyń shákirti sanaıdy. Jeke quramda generaldyń sózderi mysalǵa, basqarý ádisi men aıtqan oı-pikirleri qanatty sózderge aınalǵan. Al tájirıbeli ofıserler general-leıtenant Bolat Janasaevtyń tusynda qyzmet atqarǵanyn maqtan tutady. 

Munyń syry nede deseńiz, aıtyp óterlik jaıttar kóp. General B.Janasaev fenomenin túsiný úshin onyń ǵumyryna tam-tumdap úńilge­nimiz jón.

Bolat Baqytjanuly Aqtóbe obly­synyń Temir qalasynda dúnıege kelgen. Adam esimi men týǵan ortasy aza­mattyń taǵdyryna, jalpy, tulǵa bo­lyp qalyptasýyna tikeleı yqpal ete­di emes pe? Esimi Bolat, týǵan qa­la­sy Temir qalasy bolǵandyqtan ba, keıip­kerimizdiń peshenesine tegeýrin­di ma­mandyqty, ıaǵnı áskerı salany tań­daýy jazylǵan edi. Onyń áskerı adam bolý týraly sheshimin eń aldymen, ata-anasy men muǵalimderi maquldady.

– Ákem Baqytjan Beısenbiuly men anam Úrzııa Sársenbaıqyzy bala­lar­ǵa barlyq jaqsylyqty úıretti, ómirge qajetti joǵary adamgershilik qasıetterdi sińirdi. Sonyń arqasynda biz jaqsy atqa laıyqty azamat bolyp óstik, – dep general ómirlik tańdaýy týraly esteligimen bólisti.

Mektepti aıaqtaǵan soń Bolat Baqyt­­januly Keńes Odaǵynyń mar­­shaly Konev atyndaǵy Almaty jal­py­áskerı komandalyq ýchılı­she­sine oqýǵa túsedi. «Ofıserler she­berhanasy» atanǵan áskerı oqý or­nynda ol bolattaı shyńdalyp, al­mas qylyshtaı qalyptasady. Sap­tyq jáne dene daıyndyǵy, qarý qol­daný tásilderi, áskerı kıim kııý úlgi­­leri men ómir súrleýinen ótken ula­ǵatty ustazdarynyń bergen bili­mi kýrsanttyq ómirdiń ajyramas bó­ligindeı boldy. «Jigit janǵan ot bolsyn» deıdi halyq danalyǵy. Bolashaq general kýrsanttyq kezinen bastap úmitti aqtaıtynyn kórsetti. Onyń sporttyq, mádenı jan-jaqty damýy áskerı saladaǵy bolashaq jeńisteriniń irgetasy edi. Qoǵamdyq jumystarǵa belsene aralasty. Tipti úshinshi kýrs kýrsanty Bolat Janasaevtyń qazaq halqynyń uly perzenti Dinmuhammed Qonaev atalǵan áskerı oqý ornyna kelgen kezde qazaq basshysymen til­desý múmkindigine ıe bolǵan. Ja­lyn­daǵan óren keńestik generalı­tet pen el aǵalarynyń arasynda esh qysylmastan óz oıyn erkin bil­dirip, Dinmuhammed Qonaevpen suh­battasypty. Jas kýrsanttyń ózin-ózi ustaýyna, aıtqan sózderine Dımekeń tánti bolǵanyn kózkórgender jyr qylyp aıtyp otyrady.

Bilim jınaýǵa berilgen kýrsanttyq kezeń aıaqtalyp, jas leıtenant óz ómi­riniń jańa satysyna aýysty. Keńes ókimeti saltanat qurǵan kezde Otan uǵymynyń aıasy da, alyp jatqan aýma­ǵy da keń bolǵany túsinikti. Jas leı­tenantqa birden týǵan jerinen alshaq­taǵy Eýropanyń tóri sanalatyn Germanııaǵa joldama berildi. Buıryqtyń aty buıryq! Týǵan shańy­raǵynan alshaqtyq jas ofıserdi jasqandyrǵan joq. Kerisinshe, onyń boıyndaǵy jańashyldyqqa de­gen qy­zyǵýshylyǵyn arttyra tús­ti. Al­ǵashqy qyzmet jolyn Germa­nııa­­daǵy Keńes áskerleri tobynda vzvod, rota komandıri, batalon koman­dıri­niń orynbasarynan bastap, keıin Si­bir áskerı okrýgynda batalon koman­dıriniń orynbasary, batalon koman­dıri bolyp jalǵastyrdy. Kıev áskerı okrýgynda ózin jaqsy qyrynan kórsetken sardardy joldamamen Más­keý qalasyndaǵy M.V.Frýnze atyn­daǵy áskerı akademııasyna jiberdi.

Kóp uzamaı onyń mansabynda kút­pegen ózgeris boldy. Áskerlerde ult­aralyq janjaldar shıelenisken Odaq­tyń ártúrli óńirlerinde qo­ǵamdyq tártipti jáne qoǵamdyq qaýip­sizdikti qoldaý jónindegi qyzmettik-jaýyngerlik mindetterdiń keńeıýine baılanysty osy óńirlerde jedel maq­sattaǵy brıgadalar qurý týraly sheshim qabyldandy. KSRO IIM Ish­ki áskerler Qolbasshysynyń buı­ry­ǵymen ol jedel maqsattaǵy 100-shi dı­­vızııanyń 47-shi jedel polkin qu­rý­ǵa jaýapty bolyp taǵaıyndala­dy (Ros­tov oblysy Novocherkassk qalasy).

KSRO IIM IÁ Qolbasshysy, general-polkovnık Shatalınniń podpolkovnık Bolat Janasaevtyń kandıdatýrasyn tańdaýy kezdeısoq bolǵan joq. Sol jyldary ultaralyq qaqtyǵystar bolyp, odaqtyń ár túk­pirinde qaqtyǵys oshaqtary paıda bolyp jatty. Dál osy qıyn-qystaý ýaqytta KSRO Ishki áskeriniń Orta Azııa men Qazaqstan boıynsha jattyǵý polkiniń komandıri laýazymyna Bolat Baqytjanulyn mol tájirıbesine senip taǵaıyndaıdy. Irgesi shaıqalǵan ımperııanyń jan-jaǵyn alaýyzdyq oty sharpyǵan kezderi Ishki áskerdiń jaýyngerleri barynsha araǵaıyndyq tanytyp, beıbitshilik mıssııasymen qarsylasqan taraptardy ajyratty. Ferǵana, Baký, Taýly Qarabahtaǵy jáne taǵy basqa oqıǵalar kezinde qu­qyqtyq tártip áskerleriniń arqa­synda qanshama beıbit turǵynnyń ómiri saqtaldy. Qanshama azamat otbasylaryna aman oralyp, shańyraqtary shaıqalmaı aman qaldy. Osy aýmaqta beıbit ómir qalyptastyrýǵa KSRO, Germanııa armııasyndaǵy dalalyq oqý-jattyǵýlarda tájirıbesin shyn­daǵan Bolat Baqytjanuly bir adamdaı atsalysty. Sardardyń osyndaı atan túıeni qaıystyrar erligin birimiz bilsek, endi birimiz bilmeımiz. Dese de, sol kezdegi eren erlikti aq bas tarıh áli de aıshyqtap beredi. Ýaqyt óte ár jerdegi kóterilisterdiń sebebimen alyp memleket KSRO-nyń shańyraǵy ydyrady. Osylaısha, bizdiń elde de táýelsizdik tańy araılap atty. Árıne, egemendik alyp, qýanysh sezimi kókiregimizdi kernegenmen, elimizdiń qoǵamdyq ómirinde qordalanǵan kóp máseleler sheshimin kútip turǵan bolatyn. Sonyń ishinde eń mańyzdysy – elimizdiń Qarýly Kúshterin qalyptastyrý turǵan edi.

Táýelsizdiktiń alǵashqy jyly Bolat Baqytjanulynyń ómirinde de taǵy bir jańa kezeń bastaldy. El senim artyp Almaty oblysynyń Eńbekshiqazaq aýdanynan Joǵarǵy Keńestiń 12-shaqyrylymynyń depýtaty atandy. Jaýapkershiligi mol depýtat bola júrip, egemendi el áskeriniń irgetasyn qalaýǵa bar yntasymen kiristi. Sebebi áskerı ómirdiń qıyn da qyzyqty súrleýinen ótken tisqaqqan ofıser áskerge qatysty máselelerge atústi qaramaı, ońtaıly sheshilýin tikeleı qadaǵalap otyrdy. «Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteri týraly», «QR IIM Ishki ásker­leri týraly», «QR UQK Shekara qyz­meti týraly», «Áskerı qyzmet jáne áskerı qyzmetshiniń mártebesi týraly» zańdardy jáne taǵy da basqa zań jobalaryn jasap, qabyldanýyna úles qosty. Áskerge qatysty kez kelgen máseleniń basy-qasynda júrdi. Qoǵamdyq máselelerge belsene aralasyp, sheshimi shıyrlanǵan problemany úlken minberden jetesine jetkize ótkir aıta bildi.

Áskerimizdiń qujattamalyq ne­gizi qalanǵanymen áli de iske asyrý ja­ǵy aqsap turǵan bolatyn. Jal­py, ha­lyqtyq jaǵdaımen birge áskerı­lerdiń de jaǵdaıy kóńil kónshitpeıtin edi. Sózden iske kirisý – ýaqyt talaby. Qaı salada bolsyn iskerligimen dara­lan­ǵan Bolat Baqytjanulyna 1994 jyly Prezıdent Nursultan Nazar­baev Ishki áskerdiń tizginin senip tapsyrdy.

Mine, sodan bergi ómiri quqyqtyq tártip áskerimen etene baılanysty boldy. Prezıdent jańa taǵaıyndalǵan vedomstva basshysynyń aldyna naqty tapsyrmalar qoıdy. Eldegi ekonomıkalyq qıyndyqtarǵa qa­ra­mastan jaýyngerlerdiń rýhyn kóterý sonyń negizgisi edi. Mem­lekettiń qorǵanys áleýetiniń jaǵ­daıy Ishki áskermen tikeleı baılanys­ty bolǵandyqtan, eń aldymen, jaýyn­gerlik daıarlyqqa úlken kóńil bólindi. Áskerı qyzmetshilerdiń jalaqyla­ry keshiktirilip, osal materıaldyq-tehnıkalyq baza, kadr tapshylyǵyna qaramastan jaýyngerlik daıarlyq­ty joǵary deńgeıge kóterý talaby qoıyldy. Aıtýǵa ońaı kóringenimen, muny is júzinde júzege asyrý ońaıǵa soqpasy anyq bolatyn. Ol kezde adamdardyń úmitin oıatý, bolashaqqa degen senim uıalatý qıynnyń-qıyny edi. Keıde jyly sózimen, keıde qatań tártippen qoıylǵan tapsyrmanyń údesinen shyǵý kerek boldy. Sondaı-aq ol ofıserlerden zaman aǵymy­nan qalmaýdy qatal talap ete bildi. Áskerdiń bir orynda turaqtap qa­lý­yn qalamady. Ofıserlerdiń bilimin jetildirýge, tájirıbe jınaqtaýy­na erekshe kóńil bóldi. Komandır jy­ly kabınette otyryp, buıryq be­rýshi emes, jeke quramnyń ystyq-sýy­ǵy­na birge tońyp, qıyn jaǵdaıdan qıys­tyra jol taýyp ketýi qajetti­gin únemi aıtyp júrdi. О́zi de osy usta­­nymnan shyqpady. Qazaqstannyń túk­pir-túkpirindegi barlyq áskerı bólimder men jeke rotalardy, áskerı qalashyqtardy óz kózimen kórip aralap shyqty. Sondaı saparlarynda qaramaǵyndaǵy ár komandırdiń ýáji men usynystaryn muqııat tyńdaı bildi. Osyndaı sabyrlylyqtyń arqasynda Ishki áskerdiń qalyptasyp, aıaǵynan tik turyp ketýine ushan-teńiz úlesin qosty. Onyń barly­ǵyn aıtyp jetkizý múmkin emes. Jaýyngerlerdiń tamaqtanýy men jańa ǵımarattardy salý sekildi úlkendi-kishili máselelerdiń sheshilýine atsalysty. Qandaı isti qolǵa alsyn sońyna deıin jetkizýge bar yntasymen kiristi. «Múmkin emes» degen sóz tirkesi general-leıtenant B.Ja­na­saevtyń sózdiginde bolmaıtyn. Son­dyqtan bolar, «Janasaev keledi» degendi estigen kez kelgen áskerı bólim aldyna jarty jyl ýaqyt salyp, Qolbasshylarynyń saparyn kútetin. «Kóz qorqaq, qol batyr» demekshi, kez kelgen isti nátıjemen aıaqtaýy qol astyndaǵylardyń da senimin arttyra tústi. Jeke quramnyń júrekterine jalyn otyn tutatý qasıeti naǵyz sar­darǵa buıyrǵan.

Kez kelgen Qolbasshynyń maq­saty – áskerdegi jeńimpaz rýhty qa­lyptas­tyrý. О́ıtkeni rýhy myǵym áskerdiń aldynda alynbaıtyn qamal bolmaıdy. Ishki áskerdiń qyzmetin kúrdeli kezde qolyna alyp, bıik deńgeıge kóterý tek isker, eńbekqor, batyl, eljandy jáne temir minezdi tulǵalardyń qolynan keleri sózsiz.

2000 jyly general-leıtenant Bolat Janasaev basqa da laýazymdy qyzmetterge aýysyp, abyroıly qyz­metin jalǵastyrdy. Dese de, bú­gingi Ulttyq ulannyń tarıhynda óshpes iz qaldyrdy. Bul jyldar onyń ómirindegi jeńisi men jetistiginiń bir parasyndaı.

Buǵan deıin Prezıdent oǵan mem­lekettik mańyzy bar shuǵyl mindet – Respýblıkalyq ulandy qurýdy júk­tedi. 1992 jylǵy naýryzdaǵy Jar­lyqtan keıin Qazaqstannyń birinshi Qorǵanys mınıstri, armııa generaly Saǵadat Nurmaǵambetovpen birge ishki áskerlerdiń jedel brıgadasy bazasynda Respýblıkalyq ulan qurýǵa kiristi.

Qurylǵannan keıin segiz jyl ótken soń general Bolat Janasaev sal­tanatty rásimderdi oryndaýǵa qatysýǵa, Memleket basshysynyń jáne ózge de kúzetiletin adamdardyń qaýip­sizdigin qamtamasyz etýge, asa mańyzdy memlekettik obektilerdi kúzetýge arnalǵan, Prezıdentke tike­leı baǵynatyn arnaıy áskerı qury­lymdy bildiretin Respýblıkalyq ulannyń Qolbasshysy boldy.

Keıinnen «Shyǵys» óńirlik qol­bas­shylyǵy áskerleriniń qolbasshy­sy laýazymyna taǵaıyndalýyna baılanysty Tótenshe jaǵdaılar vıse-mınıstri boldy. Biraz ýaqyttan soń ony Qorǵanys mınıstriniń orynbasary laýazymynda qajyrly jumys kútip turdy. Bul mınıstrlikte ol óziniń parlamenttik zań shyǵarý qyzmetiniń nátıjeleri Qazaqstannyń Qarýly Kúshterin qurý men qalyptastyrýda baǵa jetpes ról atqarǵanyn is jú­zinde sezindi. Elbasy atyndaǵy Ult­tyq qorǵanys ýnıversıtetiniń bas­shysy retinde qurmetti eńbek dema­­­lysyna shyqty. Búginderi dara­boz tulǵa elimizdiń mańdaıaldy kompa­nııalarynyń birinde el ıgiligi úshin eńbegin ári qaraı jalǵastyryp keledi.

Iá, ómir shydamdylardy unatady. Batystyń pirádar ǵalymdary qansha jerden «armandaı bilý» týraly aıtsa da, jetistikke jetýdiń bir joly – uzaq ýaqyt boıy halyqqa qaltqysyz qyzmet etý ekeni ómir dáleldegen aksıoma. Sondyqtan qazirgi óskeleń urpaq óz aramyzda júrgen osyndaı nar tulǵaly erlerden úlgi alsa bol­ǵany. General-leıtenant Bolat Janasaevtyń ǵıbratty ǵumyry osyny dáleldep tur.

Qurmetti demalysqa shyqqannan keıin general Qarýly Kúshter, Ulttyq ulan, Memlekettik kúzet qyzmeti jáne óziniń týǵan bilim oshaǵyna aınalǵan S.Nurmaǵambetov atyndaǵy Qurlyq áskerleriniń áskerı ınstıtýtymen, burynǵy AVOKÝ-men, Elbasy atyndaǵy Ulttyq qorǵanys ýnıversıtetiniń oqytýshy qura­mymen, sondaı-aq ardagerler jáne kýrs­tas dostarymen baılanysyn úzbedi. Kerisinshe, qoly bosaǵanda bar­lyǵymen etene aralasyp, baýyryn­daı bolyp ketti. «Uıada ne kórseń, ush­qanda sony ilersiń» demekshi, Bolat Baqytjanulynyń balalary da la­ıyqty azamattar bolyp ósti. Árqaı­sysy qoǵamda ózderiniń ornyn tapty.

Júreginiń qalaýymen Otan qorǵaý­shy mamandyǵyn tańdaǵan Bolat Baqytjanuly Jansaevtyń ómir jolyna qarasań, leıtenanttan gene­ral-leıtenantqa, vzvod komandırinen IIM Ishki áskerleriniń Qolbasshysy, Qorǵanys mınıstriniń orynbasary, Elbasy atyndaǵy Ulttyq qorǵanys ýnıversıtetiniń basshysyna deıin ótken qıyndyq pen jaýapkershilikke toly qyzmet jolyn baıqaýǵa bolady.

Álibek SERÁLIEV,

Ulttyq ulannyń

Bas qolbasshysynyń

orynbasary,  general-maıor