Foto: BestVix
...jańalyǵymen bólisedi
Is-shara Prezıdenttiń Joldaýyna arnaldy
Jýyrda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń «Jańa Qazaqstan: Jańarý men jańǵyrý joly» atty Qazaqstan halqyna Joldaýyn nasıhattaý maqsatynda Saqtaǵan Báıishev atyndaǵy Aqtóbe oblystyq ámbebap ǵylymı kitaphanasynyń májilis zalynda dóńgelek ústel ótti. Atalǵan is-sharaǵa aqyn, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi, «Tabyldy Dosymov» atyndaǵy respýblıkalyq qordyń dırektory Bıjan Qalmaǵanbetov, Aqtóbe oblystyq máslıhatynyń depýtaty, AMANAT partııasy janyndaǵy Otbasy, áıelder men balalar quqyǵyn qorǵaý jónindegi aımaqtyq komıssııanyń tóraıymy Baqythan Janshaeva, Aqtóbe oblystyq máslıhatynyń depýtaty, Aqtóbe qalalyq máslıhatynyń depýtaty, Qudaıbergen Jubanov atyndaǵy Aqtóbe óńirlik ýnıversıtetiniń ǵalym hatshysy, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty, qaýymdastyrylǵan professor Mıra Baltymova, taǵy basqa zııaly qaýym ókilderi qatysty.
Basqosýǵa kelgen qonaqtar Joldaýdyń 10 baǵyty boıynsha óz oılaryn ortaǵa salyp, tushymdy áńgimeleri jastarǵa úlgi bolatyndaı áser qaldyrdy. Sondaı-aq Joldaýda aıtylǵan, elimizdiń aldynda turǵan basty mindettiń biri – salamatty, sanaly, bilimdi, aqyl-parasaty mol jáne ǵylymı-mádenı órisi keń urpaq tárbıeleý týraly Aqtóbe baılanys kolledjiniń stýdentterimen suraq- jaýap túrinde ashyq áńgime órbidi.
«Joldaýda atap kórsetilgen, halyq danalyǵynda aıtylatyn «Bilekti birdi jyǵar, bilimdi myńdy jyǵar» uǵymy dál qazirgi kezeńge saı kelip otyr. Ásirese, bul jaıt bilim berý salasynda júrgen ustazdarǵa úlken mindetter júkteıdi», dedi óziniń sózinde professor Mıra Rashıtqyzy. Al is-shara sońynda Joldaýǵa arnalǵan kórmege sholý jasalyp, jıynnyń moderatory, aqyn, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi Talǵat Tileýlesov «Eń bastysy – el irgesi aman, jurtymyz tynysh bolsyn!», dep qonaqtarǵa óz rızashylyǵyn bildirdi.
Mádına ALENOVA,
S.Báıishev atyndaǵy oblystyq ámbebap
ǵylymı kitaphananyń qyzmetkeri
AQTО́BE
...alańdaýshylyq tanytady
Jarnamany mamandar aýdarsa ıgi
Jezqazǵandyq Málik degen kórshim ekeýmiz kósheniń arǵy betindegi shaǵyn saýda dúkenine bas suǵyp, azyn-aýlaq azyq-túlik alyp qaıttyq. Úıimizdiń aldyndaǵy uzynsha oryndyqqa jaıǵasqan soń, qazaqtyń arǵy-bergi tarıhynan áńgime qozǵap, sońyna taman kúndelikti turmys pen tirshilik jaıyn sóz ettik...
Bir kezde Málik kórshim dorbasynan bir qalbyrdy sopań etkizip sýyryp alyp shyǵyp, meniń aldyma tastaı saldy. «Sen jýrnalıssiń ǵoı, oqyp kórshi. Mynanyń qazaqshasy durys aýdarylǵan ba? «Kilegeıdi» qaı zamannan beri «slıvkı» demeı, «smetana» dep júrmiz?», dedi. Oılanyp qaldym.
Osy burys aýdarma 2000-jyldary sonaý О́skemendegi «Emıl» degen sút zaýytynan bastalǵan. Sol kezde «Ertis óńiri», «Dıdar» gazetterinde qate aýdarmalar týraly birer márte oqyrman pikirleri de jarııalanǵan bolatyn. О́kinishke qaraı, sol tusta óńirde mundaı oń eskertpelerdi qulaǵyna iletin eshkim tabylmady.
Sóıtip, «smetana» – «qaımaq» degen qate aýdarma birte-birte keń etek jaıa kele, búginde búkil elimizge tarap ketti. Qazir Otanymyzdyń ortalyǵy men soltústigindegi, batysy men shyǵysyndaǵy, tipti qalyń qazaq otyrǵan ońtústigindegi sút zaýyttary tegis osy teris aýdarmany paıdalanyp júr. Halyq ta durysy osy eken dep oılaıdy. Kilegeıi alynǵan sútti qazaq atam zamannan «kilegeıdi» «smetana», «qaımaqty» «slıvkı» dep aýdaryp keldi, muny nege ózgertýge tıispiz? Sút óndirýshilerdiń tilimizdi shubarlaýyna kim quqyq berdi? Mine, búginde osy saýaldar kókeıge tirelip tur.
Tórt qazaqtyń úsheýi aýylda týyp-ósken. Sútti ashytqan kezde aıran bolatynyn, al saýylǵan sútti salqyndatqan soń tartyp kilegeı aıyratynyn jaqsy biledi. Kilegeıi alynǵan sútten irimshik pen súzbe jasap, qurt qaınatqan. Al búgingi dymbilmesterdiń osy ulttyq taǵamdarymyzdyń ataýlaryn da shatastyryp jibermesine kim kepil?!
Súıeýbaı BAIQADIULY,
Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi
NUR-SULTAN
...ókinishin bildiredi
Orman sharýashylyǵyn asha almaı kelemiz
Meniń ákem Bımahan búkil ómirin orman sharýashylyǵyna arnaǵan edi. Men de áke jolymen osy salada 45 jyl qyzmet etip, jaqynda zeınetke shyqtym. Qart Qarataýdyń qoınaýy qazynaǵa toly ǵana emes, jerústi baılyǵynyń ózine týrıster kóziniń suǵyn qadap júr.
Osyǵan oraı, áli de Otyrar orman sharýashylyǵynyń qaramaǵyndaǵy Babaıqorǵan aýyldyq okrýginiń taý jaq betkeıi óz dárejesinde qorǵalmaı kele jatqandyǵy janyma batady. Mundaǵy brakonerlerdi qatty qyzyqtyryp otyrǵany – Qarataý arqarlary. Ony josyqsyz aýlaý saldarynan ejelden kele jatqan, taý bókterinde myńdap óretin arqarlar men taýtekelerdiń sany kún sanap azaıyp, tuqymy joıylyp barady. Oǵan qosa, ań men qus – búrkit, ıtelgi, tazqara, kekilik, qyrǵaýyl, shoshqa, borsyq, elik, túlki, qasqyr, shıbóri kózge sırek túsedi.
Buǵan sońǵy jyldary aǵyn sý azaıyp, qudyqtaǵy sý deńgeıiniń tómendep bara jatýy da óz zardabyn tıgizip otyr. Osyny qorǵaý maqsatynda birneshe ormanshy birigip «Jylaǵan ata» mańynan 66 myń gektar jerge ıelik etetin qoryq ashý týraly máseleni on jyldan beri kóterip kelemiz. Alaıda «Jartasqa bardym, kúnde aıqaı saldym. Odan da shyqty jańǵyryqtyń» kerimen eshkim sózimizge qulaq asar emes.
Máselen, bir jyldyń ózinde Jylaǵan ata taýynyń tabıǵatyn tamashalaýǵa 20 myńnan astam týrıst kelgen eken. Meniń oıymsha, osy Abaı aýylyndaǵy Kúrziata kesenesi (bir derekterde Qurysjan ata) meshitinen bastap, saıahatshylardyń Jylaǵan ataǵa, odan Mes ataǵa, ári qaraı Shashty ana men Saýran qorǵanyna qaraı shyǵyp ketetin baǵdaryn jasasaq, óte qolaıly bolar edi. Mine, osy kıeli jerlerdegi eldi mekenderde kıiz úı quryp, qymyran, qymyzyn, et, sútin ázirlep otyrsa, bala-shaǵalardy atqa mingizip taý betkeıimen qydyrtsa, bul jaıt balalardyń esinde kóp ýaqytqa deıin saqtalyp qalar edi.
Meniń oıymsha, bul qoryqty nemese orman sharýashylyǵyn oblystyq bıýdjet esebinen ashý kerek degen oıdamyn. Sebebi, bul mańdy gúldendirip, týrısterdiń kelýine qolaıly jaǵdaı jasasaq, jergilikti bıýdjetke de qomaqty qarjy túser edi. Jastarymyzǵa jaǵdaı jasasaq, týǵan jeriniń tabıǵatyn qorǵaýǵa shyn nıetimen atsalysar edi.
Temirhan ORAZBEKOV,
ormanshy
Túrkistan oblysy
