Kollajdy jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
Sál sheginis jasap, osy jyldyń 20 naýryzyndaǵy jaǵdaıǵa oralaıyq. Petropavl qalasyndaǵy №2 jylý-elektr ortalyǵynda apat oryn aldy. Tútin shyǵatyn qubyr qulady. Bir adam qaza tapty. Sóıtsek, osydan 60 jyl buryn salynǵan konstrýksııa ábden tozǵan eken. Al tozǵan dúnıeniń toqtaýy kóp. Demek aqaýly energetıkalyq júıelerdi rettemeıinshe alańdatarlyq ahýal jalǵasa bermek.
– Sondyqtan energetıka júıesin modernızasııalaýǵa ǵana kóńil bólmeı, sol júıelerdiń qalypty jumysyn qamtamasyz etý de mańyzdy. Erte me, kesh pe, bul másele de aldymyzdan shyǵady. О́ıtkeni el ekonomıkasyndaǵy strategııalyq sektor sanalatyn energetıkada kadr tapshylyǵy ózekti. Buǵan sala qyzmetkerlerine tólenetin eńbekaqynyń azdyǵy sebep, – deıdi Májilis depýtaty Dúısenbaı Turǵanov.
2020 jylǵy resmı derekke súıensek, elimizdiń energetıka salasynda 102 myń adam eńbek etedi. Olardyń ortasha aılyq eńbekaqysy respýblıkadaǵy kórsetkishten 26 paıyzǵa tómen. Iаǵnı eldegi ortasha aılyq eńbekaqy 264 myń teńgege teń bolsa, energetıkterdiń ortasha aılyq eńbekaqysy 195 myń teńge kóleminde. Al bul kórsetkish irgemizdegi Reseıde 306 myń teńgeni qurap otyr. Sonda reseılik energetıkter bizdiń eńbekkerlermen salystyrǵanda aılyqty 36 paıyzǵa kóp alady.
– Osynyń saldarynan bilikti energetıkter basqa salaǵa aýysyp ketedi. Al shekaralas óńirlerdiń mamandary Reseıge qaraı oıysady, – deıdi májilismen.
Bul máselege Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń da nazar aýdarǵany esimizde. Osydan týra bir jyl buryn elektr energetıkasy salasyn damytý máseleleri jóninde keńes ótkizgen Prezıdent bylaı degen edi: «Qazaqstanda energetıka salasy boıynsha maman daıarlaıtyn 24 joǵary oqý orny bolǵanyna qaramastan, elektr monterleri, joǵary voltti jelilerdi jóndeýshiler men basqa da jumysshy mamandar tapshy. Injenerlik-tehnıkalyq qyzmetkerlerdiń ortasha jasy – shamamen 50 jasta. Onyń ústine bul saladaǵy qyzmetkerlerdiń eńbekaqysy da tómen. Sonyń saldarynan 2015-2020 jyldar aralyǵynda kadrlardyń turaqtamaýy 4 paıyzdan 15 paıyzǵa deıin jetti. Bul máseleni jedel túrde sheshý kerek. Áıtpese, birneshe jyldan keıin kadr tapshylyǵy máselesi ýshyǵa túsedi. Úkimetke osy saladaǵy kásibı mamandardyń áleýetin jáne básekege qabiletti eńbekaqy tóleý deńgeıin qalyptastyrý úshin sharalar qabyldaýdy tapsyramyn».
D.Turǵanovtyń aıtýynsha, búginde eńbekaqy tóleýge qatysty kúrdeli jaǵdaı elektr energııasyn berýdi júzege asyratyn uıymdarda, onyń ishinde óńirlerdegi elektr jelilik kompanııalarda qalyptasyp otyr. Bular tabıǵı monopolııalar sýbektilerine jatady. Mundaı uıymdardaǵy eńbekaqy eldegi energetıkterdiń ortasha jalaqysynan da, aımaqtaǵy ortasha jalaqydan da tómen.
– Máselen, «Alataý jaryq kompanııasyndaǵy» óndiristik personaldyń ortasha jalaqysy (198 myń teńge) óńirdegi ortasha jalaqydan (305 myń teńge) 54 paıyzǵa tómen. «Pavlodar elektrjelilik taratý kompanııasyndaǵy» óndiristik personaldyń ortasha jalaqysy (128 myń teńge) oblystaǵy ortasha jalaqymen salystyrǵanda (225 myń teńge) 75 paıyzǵa az. «Ońtústik jaryq tranzıt» kompanııasyndaǵy óndiristik personaldyń ortasha jalaqysy (96 myń teńge) óńirdegi ortasha jalaqydan (209 myń teńge) 118 paıyzǵa tómen. Osynyń saldarynan óńirlik elektr jelilik kompanııalardaǵy personaldyń jetispeýshiligi el boıynsha orta eseppen 11-16 paıyzdy qurap otyr. Keıbir óńirlerde budan da joǵary. Aıtalyq, «Alataý jaryq kompanııasyndaǵy» personaldyń jetispeýshiligi 34 paıyzǵa jetti, – deıdi Májilis depýtaty.
Shynynda da, jaǵdaı máz emes. Máseleni sheshý úshin shuǵyl sharalar qabyldamasa, energetıka kásiporyndary jaqyn ýaqytta júıeniń turaqtylyǵyn saqtaıtyn az ǵana ınjenerlik-tehnıkalyq personaldyń ózinen aıyrylyp qalǵaly otyr.
– Atalǵan máseleni sala qyzmetkerleri de birneshe ret kóterdi. Jaǵdaıdy jedel rettemese, sala birjola quldyraýy múmkin. Energetıka ekonomıkanyń mańyzdy sektory bola tura, bizdiń elde áli kúnge deıin salany damytýdyń uzaq merzimdi strategııasy ázirlenbegen. Saladaǵy kóp kemshiliktiń bári osydan týyndap otyr, – deıdi dál osy másele boıynsha Úkimetke depýtattyq saýal joldaǵan D.Turǵanov.
Depýtattyq saýalǵa jaýap bergen Premer-Mınıstr Álıhan Smaıylovtyń deregine súıensek, 2021 jyly energııa óndirýshi uıymdar elektr energııasyn óndirýge arnalǵan shekti tarıfterdi túzetý kezinde óndiristik personaldyń jalaqysyn arttyrý boıynsha sharalar qabyldaǵan. Iаǵnı 15 paıyzǵa arttyrý kózdelgen. Sondaı-aq tabıǵı monopolııalar sýbektileriniń jylý energııasyn óndirý tarıfterinde eńbekaqy tóleý qoryn jyl saıyn 4 paıyzǵa arttyrý qarastyrylǵan.
– Osylaısha, 2021 jyldyń qorytyndysy boıynsha Qazaqstandaǵy jylý-elektr ortalyqtaryndaǵy óndiristik personal jalaqysynyń ortasha ósimi shamamen 10 paıyzdy qurady. Sonymen qatar Energetıka mınıstrligi, Qazaqstan elektr energetıkalyq qaýymdastyǵy men salalyq kásipodaqtar arasynda qol qoıylǵan 2022-2024 jyldarǵa arnalǵan salalyq kelisim sheńberinde energetıka salasy qyzmetkerleriniń, onyń ishinde energııa berýshi uıymdardyń jalaqysyn kóterý kózdelip otyr. Sondaı-aq tabıǵı monopolııalar salasyndaǵy ýákiletti organ statıstıka derekteriniń negizinde ekonomıkalyq qyzmet túrleri boıynsha óńirler bólinisinde óndiristik jáne ákimshilik-basqarý personalynyń ortasha aılyq jalaqysyn aıqyndaý jónindegi talapty belgileý úshin tarıfterdi qalyptastyrý qaǵıdalaryna ózgerister engizý máselesin qaraıdy, – dep habarlady Úkimet basshysy.
Qazaqstan energetıkteri salalyq kásipodaǵynyń tóraǵasy Orazbek Bekbas ta kadr tapshylyǵy máselesin únemi kóterip keledi. Alaıda ázirshe energetıkterdiń únine qulaq asqan eshkim joq.
– Energetıka nysandaryndaǵy apattardyń birden bir sebebi kadr tapshylyǵynda jatyr. Bilikti kadrlar az, mamandar turaqtamaıdy. 2015-2021 jyldar aralyǵynda energetıka salasyndaǵy kadrlardyń turaqsyzdyǵy 4 paıyzdan 17,7 paıyzǵa ósti. 4-5 jyldyq tájirıbesi bar mamandardyń ózi basqa salalarǵa oıysýda. Bul jaqsy tendensııa emes. Kásiporyn shtatynyń jasaqtalýy ortasha eseppen 80-85 paıyzdy quraıdy. Iаǵnı energetıka nysandaryna qajetti personaldyń besten biri jetispeıdi, – deıdi Orazbek Bekbas.
Joǵary energetıkalyq júıelerdiń eskirgenin aıttyq. Mundaı sıpattamany kadrlarǵa qatysty qoldansaq ta bolady. О́ıtkeni sońǵy jeti jylda energetıka kásiporyndaryndaǵy qyzmetkerler «qartaıyp» barady. Jas kadrlardyń úlesi azaıyp, 50 jastan asqan mamandardyń úlesi kóbeıip keledi. Saladaǵy 60 jastan asqan qyzmetkerlerdiń úlesi shamamen 8 paıyzǵa teń. Sondaı-aq qyzmetke qabyldanǵan adamdardyń 40 paıyzy alǵashqy jyly-aq jumystan shyǵyp ketedi eken.
– Zańnamaǵa sáıkes, energetıka kásiporyndarynyń eńbekaqy tóleý qory tarıftik smetamen shektelgen. Tarıftik smetany arttyrý úshin retteýshi organdardyń kelisimi qajet. 2021 jyly eldiń energetıkalyq kásiporyndary tarıftiń shyǵyn bóligine ákimshilik jáne óndiristik personalǵa óńir boıynsha ortasha jalaqy deńgeıinde jáne personaldyń normatıvtik sany kóleminde jalaqy tóleýge arnalǵan shyǵystardy qosýǵa múmkindik beretin zańnamaǵa ózgerister engizýdi usyndy. Biraq ázirge bul áreketter nátıjesiz. Sol sebepti kompanııalar energetıka salasynda jumys istemegen tájirıbesiz, qajetti biliktilik deńgeıi joq qyzmetkerlerdi qabyldaýǵa májbúr. Energetıkadaǵy mamandardy daıarlaý deńgeıi jyl saıyn artyp kele jatqan júktemege, óndiristegi jobalardyń kúrdeliligine jáne olardy iske asyrý jyldamdyǵyna jaýap bermeıdi. Saldarynan jumys merzimi buzylady. Iаǵnı nysandardy tapsyrý jáne engizý ýaqyty kesheýildeıdi, – deıdi Qazaqstan energetıkteri salalyq kásipodaǵynyń tóraǵasy.
Ras, qazir energetıkterdiń bedeli burynǵydan da tómendep ketti. Jastar energetıkaǵa barǵysy kelmeıdi. Sondyqtan maman daıarlaýdan basqa, mamandar úshin sapaly eńbek jaǵdaıyn jasaý da mańyzdy.
