Memlekettik tildi meńgerý ádemi ádis-tásilge táýeldi

Elbasy Nursultan Nazar­baevtyń Qazaqstan halqyna arnaǵan bıylǵy Joldaýynda: «Qazaq tili búginde ǵylym men bilimniń, ınternettiń tiline aınaldy. Qazaq tilinde bilim alatyndardyń sany jyl ótken saıyn kóbeıip keledi. Elimiz boıynsha memlekettik tildi oqytatyn 57 ortalyq jumys isteıdi. Olar­­­dan myńdaǵan azamattar qazaq tilin úırenip shyqty, áli de úı­renýde» dedi. Shynynda, qazirgi tańda elimizdegi barlyq azamattarǵa memlekettik tildi meńgeremin deýshilerge qolaıly jaǵdaı jasalýda. Sondyqtan bolar, qoǵamda qazaq tilin úırenýge degen ynta, yqylas kún sanap artýda. Olarǵa qajet qazaq tilin oqytýǵa arnalǵan ádistemeler, oqýlyqtar, mýltımedıalyq oqý quraldary jaryqqa shyǵýda. Memlekettik tildi oqytatyn ortalyqtyń biri – Astana qalasy Tilderdi damytý basqarmasyna qarasty «Rýhanııat» ortalyǵy. Ortalyqtyń negizgi mindeti, mem­le­kettik mekemelerdiń qyzmet­kerle­rin qazaq tiline úıretý; qazaq tiline baýlýǵa arnalǵan ǵyly­mı-ádistemelik konferensııalar, semınarlar, dóńgelek ústel­der ótkizý; tildi úıretýdiń úsh deńgeılik baǵdarlamasyna saı negizgi oqýlyqtar men muǵalimderge arnalǵan ádistemelik nusqaýlyqtar, grammatıkalyq anyqtaǵysh pen sózdikter, oqý quraldaryn shyǵarý. Ortalyqtan memlekettik jáne bıýdjettik mekemelerdiń qyzmet­kerleri qazaq jáne aǵylshyn tilderin meńgerýge talpynýda. Atap aıtsaq, olardyń qataryn­da Prezıdent Is basqarmasyna qaras­ty mekemeler, Parlament depý­tattary, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń ókilderi, Astana qalasy ákimdigi, taǵy basqa qyz­metkerler bar. Qazirgi til úıretý ádistemesiniń kópshiligi tildi sóıleýge emes, jeke sózderdi nemese tirkesterdi jattatýǵa negizdelgen. Orystildi mektepterdegi, joǵary oqý oryn­daryndaǵy «Qazaq tili» oqý­lyq­taryn sholyp shyqsańyz, soǵan kózińiz ábden jetedi. Tildi bir-birimen baılanyssyz jeke sózderdi jattaý úshin úırenbeıdi, tildi sóılesý úshin úırenedi. Sondyqtan, biz qazaq tilin úıretý ádistemesin áldebir monologtyq deńgeıden kúndelikti ómirde qoldana alatyn qajetti dıa­logtyq deńgeıge jetkizgenimiz jón. Til úıretýdegi basty másele – ádistemede, muǵalimniń biliktiligine nemese oqýlyqtyń sapasyna ǵana táýeldi emes, máseleniń úlkeni – til úırenýshiniń ózin qamshylaýynda, namysqa tyrysýynda, sóıtip, yqylasyn oıatyp, kókirek kózin ashýynda. Ortalyǵy memlekettik qyzmetkerlerdi óz salalary boıynsha ázirleýde. Olarǵa qajet «Sa­lalyq qazaq tili» oqý quraly jaryqqa shyqty. Al «Bastaý» oqý quraly qazaq tilin úırenýge endi bet burǵandarǵa arnalǵan. Bul oqý quralynyń ózge oqý-ádistemelik qu­raldardan ereksheligi – onyń mazmuny men qurylymynyń til úırenýshini sóıleý áreketine baǵyttaýmen sabaqtasyp keledi. Eńbekte aldymen jańa sózder usynylyp, keıin olar sóz tirkesteri men sóılemderge, aýdarma men suhbattarǵa ulasady. Sóıtip, til úırenýshiniń tildik qatysymǵa shyǵýyna oraıly múmkindik tý­ǵyzady. Qarapaıymnan kúrdelige qaraı negizdelgen mundaı ádisteme til úırenýge tıimdi dep bilemiz. Qazaq tilin úıretýge arnalǵan mýltımedıalyq quraldyń biri – «25 kadr». Onda árbir taqyryp boıynsha aldymen birneshe sózderdiń, sodan keıin osy sózderden turatyn sóz tirkesteri, ári qaraı sóılemder blogy berilgen. Bul ádistiń til úıretý salasyn­daǵy basqa ádis-tásilderden aıyr­ma­­shylyǵy – ol adamnyń túısigin aktıv­tendirýge baǵyttalǵan. Qazirgi kezde qazaq tilin úırenýge kederginiń biri – qyzmetkerlerdiń sabaq ýaqytynda tolyq quram­da qatysa almaýy. Sebebi, tyńdaý­shylar jumysty aldyńǵy kezekke qoıyp, memlekettik tildi oqytý sabaǵyna qatysýdy ekinshi kezekke ysyrýy tildi meńgerýde birshama qıyndyqtar ákelýde. Sondyqtan, mekeme basshylary osyǵan jete nazar aýdarsa durys bolar edi. Oljas SÚLEIMENOV, «Rýhanııat» ortalyǵynyń qyzmetkeri. ASTANA.