Balalar saýlyǵy – basty nazarda

Baıqaý erejesine sáıkes qaty­sýshy­lar ­«Tarıhı Qyzylorda», «Qalanyń biregeı­ligi», «Qala – tulǵalar kelbe­tin­de», «Zama­naýı Qyzylorda», «Qy­zylorda qala­sy­nyń tabıǵaty», «Balaǵa meıirimdi qala» atty atalymdar usy­nyl­ǵan baı­qaý­ǵa jer­gilikti isker azamattar demeýshi bo­lypty.

Ataýly jyl sheńberindegi is-shara­lar­dy uıymdastyrýda rýhanı damýmen qatar salamatty ómir saltyn nasıhat­taý, bala saýlyǵyn nyǵaıtýǵa basa mán berilip otyrǵanyn aıta ketkenimiz oryndy bolar. Osy baǵytta úkimettik emes uıymdar ókilderi uıymdastyrǵan taǵy bir ıgilikti is – mektep oqýshylary ara­syn­daǵy marafon boldy. Jelaıaqtar jarysyna oblystyq mádenıet jáne sport, ishki saıasat, densaýlyq saqtaý bas­qar­malary, qalalyq bilim bólimi qol­daý tanytty. Osyǵan deıin oblysta balalar arasynda mundaı marafon ótpegen eken. 200-ge jýyq bala qatysqan jarys ataýly jyldaǵy jaqsy bir bastama bolǵany anyq.

Sóz basynda bıyl balalar saýlyǵyn nyǵaıtýǵa basa nazar aýdarylǵanyn aıtyp óttik. Bul rette densaýlyq saqtaý basqarmasyna qarasty «Oblystyq jastar densaýlyǵy ortalyǵy» kommýnaldyq memlekettik mekemesi mamandary biraz jumys atqardy. Osydan 7 jyl buryn qu­rylyp, kóp uzamaı oblystyq sala­matty ómir saltyn qalyptastyrý orta­l­yǵynyń aýdandyq qurylymdyq bólim­shelerin quramyna qosyp alǵan mekeme Densaýlyq saqtaý mınıstriniń 2020 jylǵy 8 qazandaǵy buıryǵymen den­saý­lyq saqtaý uıymdarynyń nomenklatý­ra­syna ambýlatorlyq-emhanalyq kó­mek kórsetetin uıym retinde engizilip, maq­satty top 10-29 jas aralyǵy bolyp bekitildi.

– Ortalyq jumysynyń basty maqsaty – jastar men jasóspirimderge qupııaly­lyq­ty saqtaı otyryp, qoljetimdi kómek kórsetý bolyp otyr. Mamandarymyzdyń syrt kózge kórine qoımaıtyn osyndaı jumystary nátıjesinde óńirde jastar arasyndaǵy sýısıd pen erte júktilik kórsetkishteri birshama tómendep keledi, – deıdi ortalyq dırektory Gúljıhan Nysanova.

Keıingi jyldary jasóspirimder men jas­tardyń jynystyq qatynasqa erte túsýi, odan týyndaıtyn zardaptar dári­ger­lerdi qatty alańdatyp otyrǵan má­se­lege aınalǵany jasyryn emes. Bul jy­nys­tyq jolmen juǵatyn túrli ınfeksııa­lar aýrýlarǵa soqtyryp, onyń sońy bedeýlikke ákeletinin mamandar eskertip-aq keledi. Osy baǵytta ob­lys­tyq jastar densaýlyǵy ortalyǵy jastar men jasóspirimder arasynda sımmý­lıasııalyq quraldar arqyly trenıng­ter de uıymdastyrǵan. Salamatty ómir sal­tyn nasıhattaý aıasyndaǵy osyndaı is-sharalar nátıjesinde jastar arasynda jynystyq jolmen juǵatyn aýrýlar birshama tómendep kele jatqany baıqalady.

Jastar densaýlyǵy ortalyǵynyń bas­ty qyzmetiniń bir baǵyty táýlik bo­ıy­­na psı­hologııalyq kómek kórsetetin «Jedel jeli» baılanys telefony jumys istep tur. Bul telefon jelisine túsken qońyraýlar sany jyl saıyn artyp keledi. Osy jyldyń I toqsanynda 971 qońyraý túsip, dárigerler men mamandar qajetine qaraı keńes berdi. Osy qońyraýlardyń 85-inde 10-17 jas aralyǵyndaǵylar habar­lasqan. On jasar baladan bastap egde kisilerge deıin telefondatyp jatatyn jedel jelidegi máselelerge taldaý jasaǵan mamandar qońyraý shalýǵa otbasyndaǵy túsinbeýshilik, ata-ana men bala arasyndaǵy kelispeýshilik sebep bolatynyn anyqtapty. Byltyrdan bastap indetke qarsy salynǵan vaksına jaıyn surap qońyraý shalatyndar da kóbeıip otyr.

Jynystyq jetilýdegi ózgeristerdi ja­q­ynynan suraı almaıtyn jasóspi­rim­der úshin ortalyqtaǵy qupııalyqty saqtaı otyryp keńes beretin gınekologter men ýrologterdiń kómegi kóp bolyp tur. Jalpy osy saladaǵy mamandardyń ózi «Oblystyq jastar densaýlyǵy orta­lyǵy» kommýnaldyq memlekettik meke­me­sin­degi psıhologterdiń kásibıligin mo­ıyn­daıdy. Keıde balalar men jastardan bólek olardyń keńesine úlken adamdar da júginip jatady.

Ortalyq qyzmetkerleri mektepterdegi joǵa­ry synyp oqýshylary men oqý oryndary stýdentteri arasynda «Durys ta­maq­­taný men dene belsendiliginin ma­ńyz­dylyǵy», «Zııandy ádetterdiń aldyn alý», «Juqpaly aýrýlardyń aldyn alý» ta­qyryptarynda semınar-trenıng ótkizdi.

Tekeı Qarpyquly atyndaǵy joǵarǵy kolledjiniń stýdentterine zııandy ádet­ter­diń, onyń ishinde temekiniń, alko­goldi ishimdiktiń jáne qorqor men elektrondy temekiniń jas aǵzaǵa zııany jóninde sala mamandaryn qatystyra otyryp kezdesý uıymdastyryldy. Kez­desý barysynda ortalyqtyń sımmýlıa­sııa­lyq quraldary arqyly trenıng ótki­zildi. Arnaıy kó­zil­di­rik kıgen jastar jolaq arqyly júrip, alkogoldi ishimdik ishkennen keıin kólik tizginine otyrǵan adamnyń aǵzasynda bolatyn ózgeristerdi sezine aldy. Trenıng barysynda tolyq jáne qyzyqty maǵlumat alǵan stýdentter rızalyǵyn bildirip, ta­qy­rypqa qatysty tolymdy pikir aıtty. Ortalyqtaǵy 11 psıholog pen 3 valeo­log­tyń árqaısysy aıyna 7-8 semınar-trenıngter uıymdastyrady.

Ortalyqtyń aýdandardaǵy bólim­she­leri de ataýly jyl aıasyndaǵy is-sha­ra­­larǵa úlken úles qosyp otyr. Qar­maq­shy aýdanyndaǵy Jastar densaý­lyǵy orta­ly­ǵy mamandary ishki saıasat, polısııa bólimderi, Jastar resýrs­tyq ortalyǵymen birlese otyryp «Jas­­­óspirimder men jas­tar arasynda zorlyq-zombylyqqa qarsy turý, psıhı­ka­lyq densaýlyq, salamatty ómir saltyn ustaný» taqyryptarynda kent orta­­lyǵyndaǵy №121 mektepte 8-9 sy­nyp oqýshylary qatysqan semınar uıym­dastyrdy.

Oblys ortalyǵyndaǵy №222 orta mektep oqýshylarynyń ata-analary arasynda «Sýısıdtiń aldyn alý, jy­nys­tyq tárbıe, erte júktiliktiń aldyn alý» taqyrybynda túsindirme ju­mystary júrgizildi. О́tken ǵasyrda adam­zatqa qater tóndirgen kesel sanal­ǵan JITS-tiń aldyn alý jáne oǵan qarsy kúres jónindegi oblystyq orta­lyq­tyń Shıeli aýdanyndaǵy fılıaly mamandary mektep oqýshylary arasynda suraq-jaýap saǵatyn ótkizdi. Osy kúni ortalyq «On jastan on segiz jas­qa deıingi kámeletke tolmaǵandar men jastardyń reprodýktıvtik jáne psıhı­kalyq densaýlyqty saqtaý boıyn­sha medısınalyq kómekti uıymdas­ty­rý qaǵıdalaryn bekitý týraly» Qazaq­stan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mı­nıstri­niń 2020 jylǵy 20 jeltoq­san­da­ǵy №QR DSM-285/2020 buıryǵyna sáı­kes qoǵamdyq densaýlyq saqtaý sala­synda qoıylǵan mindetterdi sheshýde, jastardyń saýlyǵyn saqtaýda nátıjeli qyzmet etip keledi.

Qyzylorda oblysy