Bul zertteýdi Aıda nemese bolashaqta ǵaryshtyq mıssııalar kezinde tamaq pen ottegi úshin ósimdikterdi ósirýge baǵyttalǵan alǵashqy qadam deýge bolatyndaı. Ǵalymdar Aı topyraǵynda ósirgen ósimdikti Arabıdopsıs dep atady.
Pol men Ferl Aı topyraǵymen jumys isteý múmkindigin alý úshin 11 jyl ishine NASA (The National Aeronautics and Space Administration – Aeronavtıka jáne ǵarysh keńistigin zertteý jónindegi ulttyq basqarma) uıymyna úsh ret ótinish bergen eken. Ǵalymdarda bul tájirıbeni jasaý úshin bar bolǵany 12 gramm, ıaǵnı birneshe shaı qasyq Aı topyraǵy boldy. Topyraq óte az bolǵandyqtan Pol men Fel barynsha muqııat bolýǵa tyrysty.
Kishkentaı Aı baqshasyn ósirý úshin zertteýshiler ádette jasýshalardy ósirýge qoldanylatyn plastıkalyq plastınalardaǵy oıyq tárizdi qudyqtardy paıdalandy. Árbir qudyqty shamamen bir gramm Aı topyraǵymen toltyrǵannan keıin ǵalymdar topyraqty qorektik eritindimen ylǵaldandyrdy jáne arabıdopsıs ósimdiginiń birneshe tuqymyn qosty.
Arabıdopsıs ósimdik ǵylymynda keńinen qoldanylady. О́ıtkeni onyń genetıkalyq kody tolyǵymen kartaǵa túsirilgen. Aı topyraǵynda arabıdopsıs ósirý zertteýshilerge topyraqtyń ósimdikterge qalaı áser etetinin gendik ekspressııa deńgeıine deıin túsinýge múmkindik berdi.
Osylaısha, ǵalymdar Jerde ǵana emes, basqa planetalarda da azyq úshin ósimdikter ósirip kórmek.
Jeksen TOQTARBAI,
hımııa ǵylymdarynyń PhD doktory
