Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Jýyrda Májilis depýtaty Elnur Beısenbaev osyndaı másele kóterdi. Ras, eki jyldaı álekke salǵan pandemııa aıaqtaldy. Jurt qalypty ómirge oraldy. Tıisinshe, júk jáne jolaýshylar tasymaly da tolyqtaı qaıta jandandy. Pandemııa ýaqytynda ushaqtardyń ushý jıiligi keminde 1,5 ese azaıǵany esimizde. Qazir elimizdegi Air Astana, SCAT, Qazaq Air sekildi iri avıakompanııalarǵa tıesili reısterdiń jıiligi qaıta qalpyna keltirildi. Dese de, avıareısterdiń keshigýi men keshigý barysyndaǵy kórsetiletin qyzmetterdiń sapasyna baılanysty halyq arasynda narazylyq tolastamaı tur. Buǵan naqty mysaldy áleýmettik jeliler men buqaralyq aqparat quraldarynan tabý túk emes.
Elnur Beısenbaevtyń málimetinshe, 2020 jyly 51 myńǵa jýyq reıstiń 6 735-i keshiktirilgen, ıaǵnı shamamen árbir 8-shi reıs keshigip ushqan. Al 2021 jyly ushqan 68,7 myńnan astam reıstiń 13 myńǵa jýyǵy keshiktirilgen. Iаǵnı árbir júıeli reıstiń besinshisi ýaqytynda ushpaǵandyǵy anyqtalyp otyr. Iаkı ushý reısteri aıtarlyqtaı kóbeımese de, borttardyń keshigý sebepteri shamamen eki ese kóbeıgen.
– Mundaı jaǵdaıda áýe kompanııalary jaýapty «aýa raıynyń qolaısyzdyǵymen» baılanystyryp qysqa qaıyryp, halyqty sabyrǵa shaqyratyny bar. Onyń ishinde SCAT, Qazaq Air áýekompanııalarynyń árbir tórtinshi reısiniń ýaqyty keshiktiriledi. О́tken jyldyń qortyndysy boıynsha, 12,8 myń keshikken reıstiń 9 045-i borttyń keshigip kelýimen baılanysty bolǵan. Eń qyzyǵy, aýa raıynyń qolaısyzdyǵyna baılanysty degen tarmaq boıynsha nebári 912 reıs keshikken, – deıdi Májilis depýtaty.
Ishki reısterdiń jıiligin kóbeıtý jáne halyqtyń ushaqty paıdalaný deńgeıin arttyrý maqsatynda Úkimet 2022 jyly 24 baǵyttaǵy reısterdi sýbsıdııalaýǵa 5,9 mlrd teńge bólgeni málim. Onyń ishinde 16 baǵyt boıynsha 5 mlrd teńge SCAT, Qazaq Air kompanııalaryna bólingen.
– Atalǵan kompanııalardyń qandaı sapaly qyzmetteri úshin osynshama qarjy bólinýi tıis?! Bile bilseńizder, reıstiń keshigýin habarlaıtyn sms-habarlamany arnaıy qyzmet retinde aqyly paıdalanamyz. Bul – bir. Al Qazaqstan Respýblıkasynyń «Áýe keńistigin paıdalaný jáne avıasııa qyzmeti týraly» zańynyń baptaryna sáıkes, avıakompanııanyń kinásinen reısterdi keshiktirý nemese olardyń bolmaýy kezinde usynýǵa mindetti ystyq tamaq, qonaq úıge ornalastyrý, kólik transferti sııaqty qyzmetterin ishki reısterde sapaly uıymdastyrǵanyn estimedik, kórmedik. Tek, BAQ-tyń aralasýynyń nátıjesinde qoǵamdyq rezonans týǵanda ǵana tutynýshylar qajetti qyzmetterine qol jetkizip jatady, – dedi E.Beısenbaev.
Depýtattyń aıtýynsha, áýe kompanııalarynyń onlaın tirkeý qyzmetin kórsetýdegi arnaýly aqyly oryndardyń baǵasyna qatysty shaǵymdar da jıilep keledi.
– Birinshiden, loýkosterdegi tegin oryndardyń ózi avtomatty túrde tańdalady. Ekinshiden, Air Astana kompanııasynyń ekonom sanattaǵy aqyly oryndary 15 myń, al loýkester sanalatyn Fly Arystan kompanııasynda 6,5 myń teńgege deıin jetedi. Osy rette, yńǵaılylyq úshin bılet qunynyń jartysyn tóleý qanshalyqty ádiletti?! Bul ishki reısterdegi yńǵaıly orynnyń quny, al ózge elden ushatyn ýaqytta arnaýly orynnyń baǵasy eki ese artady. Mysaly, Túrkııadan Air Astana ulttyq áýe kompanııasynyń aqyly oryn qyzmeti 25 myń teńgeni quraıdy. Logıka qaıda? – deıdi depýtat.
Sondaı-aq ýaqytynda memlekettiń tikeleı qoldaýymen ashylǵan Fly Arystan kompanııasynan bir jutym sýdy 500 teńgege satyp alasyń. Depýtat osynyń ózi durys emes degen pikirdi alǵa tartty.
– Ulttyq áýe kompanııasynyń loýkosteri qystyń kúni qar satqan, dári ishýge sý satqan ertegidegi Shyqbermes Shyǵaıbaıdaı kórinedi. Álemde sýdy usyný mádenıeti jappaı qalyptasyp kele jatyr. Búırekten sıraq shyǵarmaı, alty qurlyqtyń sýy taýsylsa da, bir kese sýdy tegin berýdi uıymdastyrýǵa bolady ǵoı! Oǵan qosa, loýkesterdiń saıasatyna kereǵar bolatyn sońǵy bıletter qalǵan ýaqytta, onyń qunyn 5-6 ese kóterip satýdy retke keltiretin ýaqyt jetken sııaqty. Qysqasy, jyl ótken saıyn otandyq áýeındýstrııanyń ahýalyn eýropalyq standarttarǵa saı retteý qajet. Áne-mine degenshe jazǵy demalys bastalady. Eldegi sapar baılanysyn ýaqytynda sapaly qamtamasyz etý úshin reısterdiń keshigý jıiligin retteý mańyzdy. Aınaldyrǵan úsh áýe kompanııasynyń jumysyn bir izge túsiretin ýaqyt áldeqashan jetti, – deıdi E.Beısenbaev.
