Syrtqy ister mınıstri M.Tileýberdi óz sózinde keıingi kezde bolyp jatqan daǵdarystar men oqıǵalarǵa, sonyń ishinde pandemııaǵa, álemdegi geosaıası jaǵdaı men onyń zardaptaryna qaramastan, Qazaqstanda reformalar júrgizilip jatqanyn jetkizdi.
«Konstıtýsııaǵa engiziletin túzetýler Memleket basshysynyń 16 naýryzdaǵy halyqqa Joldaýynda aıtqan saıası reformalaryn qamtyǵan. Olar Qazaqstannyń saıası júıesin túbegeıli ózgertýge baǵyttalǵan. Basty maqsat – azamattardyń memlekettik basqarýǵa qatysýyn keńeıtý jáne saıası prosesterdi aıtarlyqtaı demokratııalandyrýdy qamtamasyz etý», dedi M.Tileýberdi.
Vedomstvo basshysy Konstıtýsııaǵa ózgeris engizý boıynsha jumys toby qurylǵanyn jetkizip, onyń quramyna zańgerler, tıisti mekemeler basshylary engenin de atap ótti.
«Eń aldymen, túzetýler sýperprezıdenttik basqarý modelinen yqpaldy Parlamenti men esep beretin Úkimeti bar prezıdenttik respýblıkaǵa kóshýge baǵyttalǵan. Sondaı-aq reforma bıliktiń ókildi tarmaǵy men tejemelik jáne tepe-teńdik júıesin aıtarlyqtaı nyǵaıtyp, máslıhattardyń táýelsizdigin arttyrady. Senat tek Májilis qabyldaǵan zańdardy maquldaýǵa nemese qabyldamaýǵa quqyly. Iаǵnı, zań qabyldaý quqyǵy Májiliske beriledi.
Sonymen qatar Májilis pen oblystyq máslıhattar depýtattaryn saılaý barysynda majorıtarly-proporsıonaldyq modeli qoldanylady. Bul saılaýshylardyń kózqarastary men pikirleri tolyq qamtýǵa múmkindik beredi. Bul sondaı-aq partııa quramynda joq kandıdattardyń Parlamentke barýyna jol ashady. Saıası básekelestikti arttyryp, azamattardyń ózderi saılaǵan depýtattarmen tikeleı baılanysýyna jaǵdaı jasaıdy. Mundaı sheshimder kóppartııalyq júıeni kúsheıtedi», dedi M.Tileýberdi.
Sonymen qatar prezıdentterge óz ókilettikteri kezeńinde saıası partııaǵa múshe bolýǵa tyıym salynatynyn jetkizdi. Mınıstrdiń aıtýynsha, bul norma saıası básekelestikti arttyryp, barlyq partııalarynyń damýyna teń jaǵdaı jasaıdy. Budan bólek, Prezıdenttiń eń jaqyn týystaryna kvazımemlekettik sektorda saıası laýazymdar men basqarýshylyq qyzmetterdi atqarýǵa shekteý qoıylady.
«Bul reformalar Jańa Qazaqstandy, Prezıdentimiz atap ótkendeı, eń aldymen ádiletti Qazaqstandy qurýǵa baǵyttalǵan. Ásirese, azamattardyń jeke bastamasyna múmkindik berip, ádiletti qoǵamnyń irgetasy qalanyp, anaǵurlym belsendi, serpindi jáne básekege qabiletti saıası júıe qalyptasyp, tózimdi, ártaraptandyrylǵan jáne teń ekonomıka qurylady. Maqsat – teńsizdik pen kedeılik sekildi ómirlik mańyzdy áleýmettik jáne ekonomıkalyq máselelerdi sheshý. Qazaqstan halqynyń uzaq merzimdi ál-aýqatyn qamtamasyz etý.
Bul prosess jeke jáne áleýmettik qundylyqtar júıesin de tolyqtaı ózgertýdi talap etedi. Jańa Qazaqstandy qurý memlekettik basqarý modelin jańǵyrtýdy kózdeıtin Ekinshi Respýblıkany qurý tujyrymdamasymen qatar júredi», dedi M.Tileýberdi.
Osy oraıda, mınıstr úsh negizgi máselege nazar aýdardy. Birinshisi, Qazaqstan referendýmdy eń jaqsy demokratııalyq standarttar men qaǵıdattar boıynsha eń ádil jáne ashyq túrde ótkizýge mindetti.
«Ekinshiden, bul keń aýqymdy reformalar referendýmda halqymyz tarapynan qoldaý tabady dep úmittenemiz. Qazirdiń ózinde saýaldamalar usynylǵan túzetýlerdi turǵyndardyń qoldaıtynyn, kópshilik qatysatynyn kórsetedi. Árıne, bul qýantady. Eń bastysy, biz ult retinde, halyqaralyq seriktesterimiz kún tártibine shyǵarylǵan reformalarǵa qoldaý kórsetýin jalǵastyra beredi dep úmittenemiz. Qazirdiń ózinde 10 halyqaralyq uıym men birneshe memleket óz baqylaýshylaryn jiberdi», dedi M.Tileýberdi.
Ortalyq referendým komıssııasynyń tóraǵasy N.Ábdirov óz sózinde halyqaralyq uıymdardyń elimizdegi saıası ahýalǵa qyzyǵýshylyq tanytqanyna yrzalyǵyn bildirdi.
«Negizgi Zańǵa engizilgen túzetýler elimiz úshin óte mańyzdy. О́zgerister Konstıtýsııa baptarynyń úshten birine qatysty. Saılaý prosesi men saılaý zańnamasyn jańǵyrtýmen baılanysty reformalar ulttyq saılaý júıesi úshin túıindi máselelerdiń biri. Bul reformalardy Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev bıylǵy 16 naýryzdaǵy halyqqa Joldaýda atap kórsetken edi», dedi N.Ábdirov.
Spıker sondaı-aq referendýmdy baqylaýǵa qatysatyn halyqaralyq uıym mıssııasy kelýiniń máni zor ekenin atap ótti. Demek elimiz úshin mańyzdy máselege sheteldikter de qyzyǵýshylyq tanytyp otyr. «Ortalyq referendým komıssııasynyń otyrystarynda qaralǵan alǵashqy máselelerdiń biri halyqaralyq baıqaý ınstıtýtyn ashý boldy. Búgingi tańda 100-den astam baıqaýshy akkredıttelgen. Onyń ishinde EQYU baıqaýshylar mıssııasynyń ókilderi de bar», dedi N.Ábdirov.
Ortalyq referendým komıssııasynyń tóraǵasy qazirgi ýaqytta TMD, TMD Parlamentaralyq Assambleıasy jáne Túrki memleketteri uıymynyń baıqaýshylar mıssııalary tirkelgenin jetkizdi.
«Búginge deıin 17 memleket delegasııalarynyń ókilderi akkredıttelgen. Bul jumys jalǵasyp jatyr. Halyqaralyq baıqaýshylardy tirkeý 30 mamyr kúni saǵat 18:00-ge deıin jalǵasady», dedi N.Ábdirov.
