Mal balaǵynan ósedi

Buǵan «Jekendi» keńsharynda biraz jyl bas ınjener bolǵan ákesi Jaryl­ǵasynnyń da yqpaly boldy, er-azamattarǵa tán mamandyqty ózi de jatyrqamady. Kóp ýaqyt ótpeı-aq, keńshardyń beldi mehanızatory retinde tanyla bas­tady. Otbasynda kórgen ónege, tehnıkaǵa degen usynyqtylyq jas jigitti jigerlendire tústi. Keıin keńshar tarap óndiristik kooperatıvke aınalǵanda da ujymnan qol úzbedi. О́ndiristik kooperatıvtiń de ómiri uzaq bolmady, jappaı jeke­shelendirý bastaldy. Sonda ba­ryp ákesi Jarylǵasynnyń jol silteýimen, aqyl-keńes berýimen óz aldyna bólek shyǵýdy uıǵardy. Sóıtip, 2001 jyly qazir ózi basqa­ratyn «Jaqyp» sharýa qojalyǵyn qurdy. Bul sharýa qojalyǵy Sarbıe aýylynyń tynys-tirshiligine serpin berip turǵan sharýashylyq qurylymdarynyń biri desek, qatelese qoımaspyz, sirá. Bastapqyda bir traktor, kóne kombaınmen jumys bastaýǵa týra keldi. Ildebaılap jóndep, mal azyǵyn daıyndady, az-kem egin saldy. Sol jyly sharýa qojalyǵynda nebári 100 gektar egistik, 200 gektar shabyndyq, 200 qoı, 35 iri qara bolatyn. Shapqan shóbiniń, jıǵan astyǵynyń artylǵanyn malǵa aıyrbastady, mal sanyn kóbeıtýge baǵyt ustady.

Qazaqta «Mal baqqanǵa bitedi», «Mal balaǵynan ósedi» degen sóz bar. Jyl ótken saıyn mal sany da artty. Burynǵy 200 qoı qazir eki otar, 35 iri qara bir tabyn boldy, jylqy da bar, shúkir. 800 gektar jeri bar. Túrli tehnıka da sharýasyn júrgizýge jetkilikti. Endi Jumabaı Jaqyp mal tuqymyn asyldandyrýdy qolǵa aldy. Qazir Batys Qazaqstan oblysynan Edilbaı asyltuqymdy qoshqarlaryn, asyltuqymdy buqalaryn satyp ákelip, mal tuqymyn asyldan­dyrýda. Bolashaqta asyltuqymdy mal sharýashylyǵy ataǵyn alýǵa talaptanyp júrgeni osyndaı sharýagerliktiń nátıjesi. Qazir barlyq mal Baqtyaral qystaǵynda shoǵyrlanǵan. Qys qattylaý bolǵanymen mal shyǵynsyz baǵylýda. Qoıshy Jumabaı Beısenqulov, malshy Qanat Aldııarov maldyń jáıin, sharýanyń qamyn biletin jandar. Mal azyǵy jetkilikti, sýattan sýarylady, shóp tehnıkamen shashylady. Osylaı «Jaqyp» sharýa qojalyǵynyń tóraǵasy Jumabaı Jaqyp aýyldaǵy sharýa­syn shalqytyp otyrǵandardyń qatarynda keledi. Sharýashylyq basshysy et óndirý úshin mal soıý sehyn sa­lyp, paıdalanýda. Ob­lys já­ne aýdan ortalyǵynda óte­­­tin aýyl­sharýashylyq taýar ón­­dirýshileriniń azyq-túlik jár­meńkelerine turaqty qaty­syp turady. Bul ekijaqty tıim­di qalalyqtar arzan aýyl taǵam­daryna qoldary jetse, bul óz ónimderin ótkizip qalady.

Astanada ótken osyndaı jármeńkelerge de artynyp-tartynyp baryp júr. Jármeńkelerge tonnalaǵan et, kelilep tary-talqan jáne basqa da taǵamdardy turaqty apa­ryp turady. Jumabaı Jarylǵasyn­ulynyń aıtýynsha, sharýa qoja­ly­ǵynda tary egistigin keńeıtý kózdelýde. Tarydan dúnıe­júzilik rekord jasaǵan ataq­ty Shyǵanaq Bersıevtiń jerinde turyp bul da­qyl­dy umyt qaldyrýǵa bolmaıdy, deıdi ol sóz arasynda. Astanda ótken azyq-túlik jár­meń­­kesine barǵan birinshi jyly bas­qasyn aıtpaǵanda, 100 keli qýy­rylǵan tary, 50 keli talqan apar­sa, ekinshi jyly 250 keli tary men 100 keli talqan aparǵan. Bul taǵamdardy halyq qyl ústinen bólip áketipti. Iаǵnı tary taǵamyna suranys joǵary. Sondyqtan bul daqyldy ósirip qana qoımaı, ulttyq brendke aınaldyrýdy oılastyrýda. Onyń joba-josparyn da kóńilge túıip júrgen jáıi bar. Aýylda dúken ashyp, halyqqa saýda qyzmetin kórsetip otyrǵan da osy sharýa qojalyǵy. Dúkende joldasy Jumagúl jumys isteıdi. Munda basqa taýarlarmen birge tu­raqty túrde et satylady. О́ziniń mal soıý sehy arqyly kórshiles eki aýyldyń mektepterimen, bala­baq­shalaryn arzan etpen qamta­ma­syz etýdiń de qamyn jasaýda. Bul árıne, aldaǵy ýaqyttyń en­shi­sindegi sharýalar. Qojalyqtyń ba­sy-qasynda bolatyn inisi Sáken de eńbekqor, sharýanyń yńǵaıyn biledi. – Aýyldyń turmysy túzeldi. Aýyzsý úıdiń ishine kirip tur. Kóshe­­lerde elektr shamy samala­daı jar­qyraıdy. Dárigerlik pýnkt, balabaqsha jumys isteıdi.

Aýyl­dyqtar úılerine eýrojóndeý jasap jatyr. Asyryp aıtsaq , turǵyndar turmysy qaladaǵydan kem emes, deıdi «Jaqyp» sharýa qo­jalyǵyń tóraǵasy Jumabaı Jaqyp. Jumabaı Jarylǵasynuly aýyldastaryna qarasyp, kó­mek qo­lyn sozýdan qalys qalmaıdy. Jyl saıyn ardagerlerge arnap, Uly Jeńis jáne Qarttar kúnderinde das­tarqan jaıyp, batalaryn ala­dy, hal-qaderinshe merekelik syı-sııapat jasaıdy. Aýyldaǵy az qam­tylǵandardy da esten shyǵar­maıdy. Keıbireýleriniń balalaryn qamqorlasa, birqatar otba­sy­ǵa otyn-sýdan, jem-shópten qa­ra­sady. Sharýa qojalyǵy bi­raz sarbıelikterdi jumyspen qamtamasyz etip otyr. Bıylǵy qys burynǵylardan qatańdaý boldy. Aýyldyqtar arasynda qys uzap kete me degen qaýip te joq emes edi. Biraq, odan qysylmadyq. Jem-shóp jetkilikti. Qazirdiń ózinde Oıylǵa, aýylǵa shóp tasýdy qolǵa aldyq. Sebebi, burynǵy jumsaq qysqa úırenip qalǵandar nemese jazda mol pishen túsirip alýǵa shamasy kelmegenderge joldyń aýyrlyǵyna qaramastan arzandaý baǵamen shóp jetkizip berip turdyq, deıdi ol bizben áńgimesinde. Áńgime degennen shyǵady, ol qys boıy Jekendi men Sarbıe aýylynyń arasyndaǵy on alty shaqyrym joldy da óz traktorymen tegin tazartýdy moınyna alǵan. Sondyqtan da, Sarbıege baratyn jol saırap jatatyn kórinedi. Mine, osyndaı izgilikti isimen, adamı qadir-qasıetimen bıikten kórinip júrgen azamat Oıyl aýdandyq máslıhatynyń depýtaty retinde ózekti máselelerdi sheshýde de belsendi. Osynyń barlyǵyn bireýdiń kózine túseıin dep jasamaıdy, bul onyń ómirlik ustanymy.

Jumabaı Jarylǵasynuly óńir­diń ekonomıkalyq damýy men qoǵamdyq jumystaryna belsene qatysqany úshin oblys jáne aýdan ákiminiń alǵys hattarymen, «Paryz» respýblıkalyq konkýrsyna qatysqany úshin marapattalǵan, «Altyn júrektiń» júldegeri. Ol sondaı-aq, «Eren eńbegi úshin» jáne «Táýelsizdiktiń 20 jyldyǵy» medaldarynyń da ıegeri. Otbasy tirligi de ajarly. Joldasy Juma­gúl ekeýi qolyndaǵy anasy Janbı­bini úkilep kútip otyrǵanyn aýyl­dastary jaqsy biledi. О́zi tórt aǵaıyndy jigittiń ózara tatýlyǵy da marqum ákesi Jarylǵasyn men anasy Janbıbi salǵan izgi dás­túrden tamyr tartatyny sóz­siz. Al, balalarynyń úlkeni Nur­gúl Aqtóbe gýmanıtarlyq kolled­jinde, Bekjan men Dıana oblys ortalyǵyndaǵy M.Qusaıynov atyn­daǵy daryndy balalar mektep-ınternatynda oqıdy. Mine, eńbegimen elenýdiń biz biletin mysaly.

Satybaldy SÁÝIRBAI, «Egemen Qazaqstan». Aqtóbe oblysy, Oıyl aýdany.