Startaptar tehnologııalyq serpiliske jol ashady

Almatyda AlmaU ýnıversıtetinde «Bolashaq Business Forum VI:Startup Nation» forýmy ótip, bıznes ókilderi – Forbes tizimindegi tabysty bıznesmender, «Bolashaq» baǵdarlamasynyń túlekteri Qazaqstan jaǵdaıynda startaptardy damytý máselesin qozǵady.

Bolashaq qaýymdastyǵynyń keńes tóraǵasy Almas Qudaıbergen óńirler­de júzege asyp jatqan jobalar týraly aı­typ ótti. A.Qudaıbergenniń aıýynsha, bú­gin­de 4 myńnan astam bolashaqtyqtar­dyń 10 paıyzy bıznes salasynda ta­bys­ty eńbek etýde. Qalyptasqan úrdisti jalǵastyrý maqsatynda qaýymdastyq mektep oqýshylary úshin mamandyq tańdaýǵa keńes berip, respýblıkanyń 7 myńnan astam mektebinde, kolledjder men joǵary oqý oryndarynda Bolashaq qaýymdastyǵynyń klýbtaryn júrgizip, Qoldau mentoring, Startap Bolashaq bıznes ıdeıalar baıqaýyn turaqty ótkizip keledi. Bul jobalar ásirese, aımaqtaǵy oqý oryndary úshin qajetti alań bolyp sanalady. Sonymen birge túlekterge mamandyq tańdaýǵa kómektesýde ár mamandyqtyń ereksheligi, oqý ornyn tańdaý basymdyqtaryn túsindirý de mańyzdy.

«Biz nege Izraıl sııaqty bolmaımyz?» paneldik sessııanyń moderatory Zertteu Group negizin qalaǵan Arman Idırısov el ekonomıkasyn damytýdaǵy birqatar tetikterge toqtaldy. Shaǵyn bıznestegi menedjment tájirıbesimen bólise otyryp, jańa ǵylymı jobalar, kásipkerlik mádenıetin qalyptastyrý men turaqty damý strategııasyna qatysty pikirimen bólisti. Sonymen birge memleket, ǵylym men bilim salasyndaǵy kommýnıkasııa, damý ınstıtýttary, ınkýbatorlar, salyq júıesi, qoǵamdaǵy ózara baılanys, senim bildirý faktorlarynyń mańyzyn atap ótti.

Centras Group aksıoneri Eldar Ábid­razaqov jańa múmkindikterdi jasaý úshin birinshiden, makrofaktordan buryn mıkrofaktorlardy anyqtaý qajet ekenin atap ótti. Qoǵamda tutynýshy suranysy birinshi orynda. Al olardyń suranysy kún saıyn ózgerip otyrady. Sondyqtan el ishindegi shaǵyn kompanııalar tutynýshy suranysyn qamtamasyz etýge jumys isteýi qajet. «Tutynýshy – tapsyrys berýshi. Birinshiden, ishki naryqtaǵy tu­ty­nýshyny qanaǵattandyrmaı, syrt­qy naryqtyń talaptaryna jaýap berý múm­kin emes. Iаǵnı otandyq kompanııa­lar ómirsheńdigin dáleldeýi tıis. «Biz transformasııany qajet etetin elmiz. Bul rette orta nemese shaǵyn bıznes, tipti iri bıznes te jetekshi ról atqara­dy. Bul úderiste sheshýshi róldi qan­daı basym­dyqtardy belgileý qajettigi mem­leket enshisinde. Memleket óziniń stra­tegııalyq basymdyqtaryn naq­ty anyqtaýy qajet. Iаǵnı memlekettiń jáne jeke kásipkerlerdiń resýrstaryn anyqtaý. Bul ara qatynasty tabý – kez kelgen memlekettiń mańyzdy mindeti. Búginde memleket bárin birden júzege asyrǵysy keledi. Quzyrettilik, resýrs­tar, talanttar múddesine, jeke bıznestiń jyldam damyp, barynsha tıimdilikke qol jetkizýine basty nazar aýdarý kerek. Osy oraıda tek ústirt sebep-saldarmen kúresip kelemiz», deıdi spıker. Bul rette startap bastamalar úshin táýekel kerek», dep atap ótken spıker ishki naryqta ózgeris bolsa, startapshylar da ózgeriske daıyn bolýy keregin, bolashaqqa rasıo­naldy qarap, taıaý jyldardaǵy tabys múmkindikterin saralaýy mańyzdy ekenin jetkizdi.

Forým barysynda «Bolashaq» baǵdar­lamasy boıynsha Kings College London, University of London, IE Business School túlegi Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń vıse-mınıstri Abzal Ábdikárimov kommersııalyq uıymdardan bastalǵan eńbek joly týraly aıtyp ótip, mamandyq tańdaý úshin bıznes ókilderimen kezdesýge qolaıly jaǵdaı jasap otyrǵan ýnıversıtet basshylyǵyna rızashylyǵyn bildirdi. Osy oraıda memleket tarapynan shaǵyn bıznesti qoldaýǵa baılanysty múmkindikterdi tilge tıek etti. Búginde elimizdegi bıznestiń 90 paıyzdan astamyn shaǵyn bıznes quraıdy. Orta bıznesti damytý jaǵdaıyna qatysty máselelerdi qozǵap, ekonomıkany, qoǵamdy damytýda memleketke qarap otyrmaı, jekelegen azamattyq bastamalardy jetildirýdiń mańyzdy ekenin atap ótti.

Halyqaralyq qurylys, logıstıka salasyndaǵy tabysty bıznesimen bólisken Kusto Group kompanııasynyń birlesken ıesi Qanat Kópbaev qazirgi kezdegi álemdegi ahýaldy eskergende, Qazaqstannyń logıstıkalyq múmkin­dikteri zor ekenin aıtady. Halyqaralyq bızneste 20 jyldan astam tájirıbesi bar Q.Kópbaev Izraıl elinde startaptarǵa memleketten tıisti dárejede kóńil bólinip otyrǵanyn jetkizdi. Spıkerdiń aıtýynsha, Izraıl álemge qaqtyǵystardyń ortasynda damyp otyrǵan el retinde belgili. Bul elde alǵashqy startaptar qor­ǵanys salasy, áskerı jobalardan bas­talǵan. Keıinnen azamattyq sektor­daǵy ınnovasııalarǵa kóńil bólinip, úlken serpiliske jol ashyldy. Osy oraı­da Haıfa qalasy merııasynyń star­tap jobalarǵa qoldaý barysyna toqta­lyp, tegin alańdar, tehnologııalyq múmkin­dikterdiń bar ekenin aıtyp ótti. Merııa jobalardyń 10 paıyz aksııasyna ıe. Izraıl elinde kúnkóris aınalasynda uıymdasqan osyndaı jobalar tıimdiligin kórsetýde. Halqynyń óte erekshe ekenin atap ótken ol Jańa Qazaqstandy qurǵysy keletin bizdiń halyqtyń da múmkindigi zor ekenin jetkizdi. Damý jaǵynan birshama artta qalǵan Qazaqstan kóptegen jyl boıy ekonomıster men zańgerlerdi da­ıyn­daýǵa mán berip keldi. Endigi kezekte mem­lekettik qurylymdar men bıznes ara­syndaǵy sınergııaǵa mán berý qajet. Kásibı mamandar máselesi sheshilýi tıis. Al startaptardy nesıe jáne aýqymdy kapıtal salyp damytý múmkin emes. Bul – táýekeldi sala. Q.Kópbaevtyń aıtýynsha, elimizde qaı salada bolsyn jaqsy isterge úndegen urandar jetkilikti. Biraq sol urandardy tájirıbege asyrý jaǵy jetkiliksiz.

Eýrazııalyq bıznes jáne kásipkerlik mektebiniń dırektory, EQDB kásipker áıelderge arnalǵan mentorıng baǵdar­lama­synyń jetekshisi Elnýra Qasymova áıelder kásipkerligi negizinde júzege asqan jobalarǵa toqtalyp, ınnova­sııa mádenıetin damytýda Grýzııa tájirı­besiniń erekshelikterin negizge aldy. Bul eldegi kitaphanalar júıesi, tehnoparkter ınfraqurylymy, marketıng­tik aksııalar úshin kafelerde tegin alańdar usyný ádisteri startap jobalarǵa tıim­di. Al Kremnıı alqabyndaǵy jemisti ­jobalar adamı qundylyqtarǵa kóńil bólýdiń nátıjesi.

Forým barysynda spıkerler iskerlik, adamgershilik, týrashyldyq, eńbekqorlyq, taǵy da ózge qundylyqtardyń qoǵam úshin asa qajet ekenin nazarǵa aldy. AlmaU rektory Gúlnara Kúreńkeeva adamzat úshin qundy bolyp tabylatyn bul qaǵı­da­lardy kúndelikti ómirdiń ajyramas bólshegi retinde stýdentteriniń boıyna sińirý, startap jobalardy ázirlep, olardyń óndiriske enýine múmkindik jasaý ýnıversıtettiń basym baǵyty ekenin atap ótti. Osy oraıda Erkin Tátishev granty aıasynda startap jobalardyń júzege asyp jatqanyn jetkizdi.

Alawwal Partners basqarýshy serik­tesi Qanysh Tileýshın qoǵamnyń ınklıý­zıvtiligine nazar aýdarý kerektigin alǵa tartty. Osy oraıda bıznes kommý­nı­ka­sııaǵa nazar aýdarý qajet ekenin atap ótken spıker Qazaqstannyń qa­zir­gi jaǵdaıynda tabysqa jetip, el ekono­mıkasynyń damýyna úles qosyp júr­gen bıznes ókilderiniń elde qalýyna qolaıly jaǵdaılardy qarastyrý qajet degen usynysymen bólisti. Jasyna qaramaı, jańa bıznes ókilderiniń damýyna yqpal etý kerek. Bolashaǵy bar startaptarǵa qarjy salýǵa daıyn ekenin aıtqan spıker «Is júzinde ıdeıalar kóp, biraq ony qoldaný mańyzdy. Ol áleýetti tutynýshyny tartyp turýy tıis. О́nim jaqsy pysyqtalsa, aktıvter neǵurlym kóp bolsa, jaqsy seriktes tabý múmkindigi soǵurlym joǵary bolady. Komandada jumys isteýdi úırený – barlyq jerde quptalatyn negizgi daǵdy», dedi spıker.

Bıznes ókilderi forýmda Qazaqstan­ǵa tán ekojúıeni qalyptastyrýdyń negi­zi bar degen toqtamǵa keldi. Onyń marke­tıngtik, tehnologııalyq, resýrstyq kem­­­shi­likterin alǵa tartyp, jergilikti na­ryq­­­tyq ólshemmen qaraǵanda bıznesti je­ńil­detý, qarjy, medısına, kólik jáne logıs­tıka salasynda startaptardyń múm­kindiginiń zor ekenine toqtaldy. Elimiz­de talantty, talapty jastar óte kóp. Kóptegen IT salasynyń ókilderi ju­mys taba almaı, shetelge ketip jatqany belgili. Joǵary tehnologııalar salasynda kóshbasshy bolýǵa múmkindigi bar Qazaqstanda osy jaǵdaılardy es­kere otyryp, startap ekojúıesin qalyp­tastyrý ýaqyt kúttirmeıdi.

ALMATY