Senimdilikke bastar jol

Prezıdent Jarlyqtaryna qatysty arhıvtik qujattar Arhıvtiń №5-N qorynda saqtaýly tur. Máselen, Arhıv qoryndaǵy qujattar izimen respýblıkalyq referendým ótkizý týraly Jarlyqtardyń tarıhyna toqtalsaq, alǵashqy referendýmdy uıymdastyrý jáne ótkizý tártibin belgileý maqsatyndaǵy Prezıdenttiń 1995 jylǵy 25 naýryzda №2151 Jarlyǵy shyqqan. Dál osy kúni memlekettik bıliktiń birden-bir bastaýy retinde halyqtyń erkin tańdaýyn bildirýiniń eń joǵary kórinisi – búkilhalyqtyq daýys berý ekenine súıe­nip, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń úndeýimen «QR Prezıdenti men jergilikti ákimderge ýaqytsha qosymsha ókilettilik berý týraly» QR Zańynyń 3-babyn bas­shylyqqa alǵan QR Prezıdentiniń №2152 Jarlyǵy shyqty. Osynyń negizinde 1995 jylǵy 29 sáýirde alǵashqy res­pýb­lıkalyq referendým ótti.

Sol jyly qoǵamdaǵy túıtkildi má­se­leler men azamattyq quqyqtyń múm­kindikterin anyqtaý úshin Kons­tıtý­sııanyń jańa jobasy ázirlendi. Eldiń memlekettik ómiriniń asa mańyzdy máselelerin tikeleı sheshý jónindegi halyqtyń quqyǵyn júzege asyrý maqsatynda 1995 jylǵy 30 ta­myzda respýblıkalyq referendým ótti. Bul referendýmda azamattardyń yqtııar, erkimen talqyǵa salynǵan kons­tıtýsııalyq zańdar men birqatar mem­le­kettik mańyzdy másele qaraldy. Búgingi tańda Qazaqstanda respýblıkalyq referendýmdy taǵaıyndaý, ázirleý jáne ótkizý tártibin belgileý 1995 jyly 2 qarashadaǵy №2592 Konstıtýsııalyq Zańyna sáıkes júzege asyrylady.

«Jańa Qazaqstan bolashaǵynyń ir­ge­tasyn bútin halyq bolyp birge qu­ra­ıyq degen» Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń usynysyn qoldaǵan bul bú­kilhalyqtyq referendýmnyń jóni de, joly da erekshe. Birinshiden, sýper­pre­zı­denttik modelden prezıdenttik bas­qa­rýdaǵy respýblıkaǵa túpkilikti kóshý bılik tarmaqtary arasyndaǵy tepe-teńdikti ornatyp, prezıdenttik ınstıtýttyń ózge saıası ınstıtýttarmen teń dárejeli bıli­gin qamtamasyz etedi. Referendýmda usy­nylǵan ádil usynystyń biri dep – Pre­zıdent óziniń bılik basynda otyrǵan keze­ńin­de saıası partııaǵa tóraǵalyq etýden bas tartýyn aıtýǵa bolady. Prezıdenttiń bul bastamasy óz kezeginde barlyq saıası partııalardyń teń jaǵdaıda damýyna múm­kindik beredi ári saıası básekelestikti art­ty­rýǵa baǵyttalǵan oń sheshim.

Bul konstıtýsııalyq reformada bú­ginnen bastap el taǵdyrynyń tiz­ginine halyqtyń qatysýyn keńeıtý kóz­delgen. Osyndaı demokratııalandyrýdy damytý maqsatyndaǵy saıası prosester ádi­let­ti qoǵam qurýdyń negizgi bastamasy bolmaq. Sondyqtan Konstıtýsııanyń qu­qyq­tyq negizin qalaýshy respýblıkalyq jalpyhalyqtyq referendýmǵa halyq bolyp, ult bolyp tolyq qatysý zaman talaby dep bilemin.

Álııa MUSTAFINA,

Prezıdent Arhıviniń dırektory