JAÝ TYLYNDAǴY JIGIT

Jeńis – 65 Smolensk qa­lasy ma­ńyn­da qor­ǵa­nysta turǵan 69-shy dıvı­zııanyń 237-shi polky shebine shabýylmen kele jatqan nemis-fashısteri tumsyq tiredi. Jaýmen alǵash betpe-bet kelgenine qaramastan Otan úshin dep jan alyp, jan berisken sura­pyl shaıqasta polk keıin shegin­bedi. Tas-talqan bolǵan tehnıka­ny aıtpaǵanda, tańerteń ǵana qatar otyryp tamaqtanǵan, urys­qa birge shyqqan jaýynger­lerdiń, órimdeı jap-jas jigitterdiń qas-qaǵym shaqta oqqa ushyp, jan tásilim etkenin kózben kórýden ar­tyq azap joq ekenin ony bas­tan keshkender jaqsy biledi. Dál sol jolǵy joıqyn shaıqasta 69-shy jaıaý atqyshtar dıvızııasy­nyń jaýyngeri Sattar Shajaev aýyr jaraqattanyp, gospıtalǵa túsip, emdelip shyqqannan soń 65-shi dıvızııa quramyna ji­berildi. – Birde barlaýshylar vzvody­nyń komandıri jaraqattanǵan­dyq­tan, onyń kómekshisi retinde polk komandıri meni shaqyryp: “Qaıtseńder de tiri frısti shtab­qa jetelep ákelesińder”, degen shuǵyl tapsyrma berdi. Jaýyn­ger­lerdiń ishinen iriktep, tórt jigitti erttim de, maıdan shebinen jaý ty­lyna óttim. Qorǵanys shebi ja­qyn bolǵandyqtan bas suǵarǵa jer joq. Onda da, munda da sapy­ry­lys­qan jaý áskeri, sodan bas saý­ǵalap qolymyzdaǵy karta­da kór­setilgen batpaqtaý alańǵa qoı­dyq ta kettik,– deıdi Sattar Shajaev. Sýǵa malshynyp, jaý áskeri­niń is-áreketin táýlik boıy tap­jylmaı ańdyǵan barlaýshylar­dyń quryǵyna sol joly shabaq­tardyń irileýi – feldfebel ilikti. Jaýyngerleri aman-saý ári “tildi” shtabqa tiri jetkizgen olardyń bul jolǵy batyl áre­keti, shyn mánisinde de erjúrek­tik pen qaısarlyqtyń aıqyn úlgisi edi. Al, qan maıdanda mun­daı erlik árdaıym laıyqty baǵa­lanatyndyǵy aıtpasa da túsinikti. Polktyń barlaýshylar vzvody komandıriniń kómekshisi, aǵa ser­jant Sattar Shajaev sol joly I dárejeli Otan soǵysy ordenimen marapattalyp, oǵan otyz kúndik demalys jarııalandy. Bul 1944 jyl edi. Barlaýshylar vzvody qatary­na jiberilgennen keıin ol soǵys sońyna deıingi ýaqytta jeti frıs­ti jelkelep, polk shtabyna jetkizse, jansyz retinde jaý ty­ly­na úsh ret jiberilip, onda bir ja­rym aıdan astam ýaqyt bo­lyp­ty. Tórt jylǵy jaýmen shaı­qasta alty ret jaralanyp, qany tógil­di. Uly Jeńisti Kenıgsberg tú­bin­de qarsy alǵan bulardyń qýa­nyshynda shek joq edi. Ol jer­den elge qaraı qaıt­qan soń at qu­la­ǵynda oınaıtyn qazaq bala­sy Krasnodarda turǵan atty ásker pol­kynda nusqaýshy bolyp qyz­met etip, týǵan jerge 1945 jyl­dyń qyrkúıeginde ǵana oraldy. Jıyrmadan jańa asqan aǵa serjant Sattar Shajaevtyń ás­kerı gımnasterkasynda sol kez­diń ózinde “Qyzyl Juldyz”, I dá­re­jeli Uly Otan soǵysy or­den­deri men “Erligi úshin” medali­niń jarqyraýy kóp nárseden habar berse kerek. Bir aıta keter­ligi, “Qyzyl Juldyz” ordeni jaý tylyndaǵy jansyz retindegi tap­syrylǵan jumysty oryndaý ke­zin­degi jankeshti erliginiń laıyq­ty baǵalanýy dep túsingen jón. Týǵan jeri – Ońtústik Qazaq­s­tan oblysyndaǵy Saryaǵash aýdanynyń Kókterek poselkesine qan maıdannan aman-saý oralǵan Sákeń birden kolhoz basqarmasy tóraǵasynyń orynbasary boldy. Eńbek ete júrip jumysshy jas­tar mektebinde orta bilim alǵan ol endi bir mamandyqtyń tizginin ustaýdy maqsat etip, Tashkenttegi zań ınstıtýtyna tústi. Dıplomdy jas jigit О́zbekstannyń búgingi Sýrhandarııa oblysynda qajyr­ly eńbek etti. Ol jaqtan oralǵan soń Keles óńirinde ártúrli salada eńbek etti. О́ndiristen qol úzbeı Tashkenttegi Nızamı atyndaǵy pedagogıkalyq ınstıtýttyń tarıh fakýltetin de támamdady. Biraq ustazdyq qyzmette uzaq bola almady. Aýpartkomnyń usy­nýymen “Saryaǵash kýrorty” bas­taýysh partııa uıymyna hatshy bolyp saılandy da, osynda bas dárigerdiń ákimshilik-sharýashy­lyq jumysy boıynsha oryn­basar­lyǵyna aýysty. Keıinnen ózge de jaýapty ýchaskelerde eń­bek ete júrip, 1984 jyly zeınet­kerlikke shyqty. Seksenniń jeteýinen asyp otyrǵan soǵys jáne eńbek ardageriniń búginde de qoǵamdyq jumystan qol úzbeı otyrǵandyǵy kóńilge qýanysh uıalatady. Ol Saryaǵash aýdanyn­daǵy Kókterek poselkelik ákim­shi­ligindegi soǵys jáne eńbek ardagerleri keńesiniń tóraǵasy jumysyn abyroımen atqarýda. Sákeńniń zeınetkerlikke shyq­qannan keıingi negizgi aına­lysatyn, ózi unatatyn isi – baǵ­ban­dyq boldy. San túrli júzim­dermen birge, ardager qarttyń aýlasynda jaıqalyp ósken jemis aǵashtary da óte mol. О́rik, qur­ma, shabdaly, jańǵaq, anar jáne de basqa jemis aǵashtaryn baǵyp-kútýge otbasy músheleri túgeldeı óz úlesterin qosýda. О́ziniń osy­naý tirshiligi jaıly maıdanger: “Kýrort pen qara shańyraq arasyn kúnine bir ret ilgeri-keıin jaıaý júrip ótpesem ishken asym boıyma darymaıtyndaı bolady da turady” deıdi. Ǵumyrlyq qosaǵy Ulbıkemen birge Sattar qart eki ul, tórt qyz ósirip, olardan búginde jıyrma nemere, on eki shóbere súıdi. El basyna aýyr kún týǵanda halqyna qorǵan bolǵan azamattyń asyl armany oryndalǵandaı. Keń-baıtaq eli kórkeıip, urpaǵy beıbit aspan astynda ósip-ónip jatyr. Mynaý jaryq dúnıede adam úshin odan artyq baılyq bolýy múmkin be? Baqyt BALǴARINA, Almaty. ARDAGERLER ARDAQTALDY “Kóliktik servıs ortalyǵy” aksıonerlik qoǵamy maıdanger qarttardy qamqorlyqqa aldy Keshegi ekinshi dúnıejúzilik soǵystan kóbirek zardap shekken elderde Uly Jeńistiń 65 jyldyq merekesi qurmetine maıdanger qarttarǵa tolaıym taǵzym etilip, keıingi taǵdyrlary da sol qan­quıly alapattyń ajdaha órtinen qalǵan qasiretti joıýmen ótken ardagerlerge barynsha qurmet kórsetilgenine kýá boldyq. Qart­tarǵa qaıyrym­dylyq kórsetý sharasynan tys qalǵysy kelme­gen sondaı ujymnyń biri “Kólik­tik servıs ortalyǵy” aksıoner­lik qoǵamy edi. О́tken tarıhtyń aldynda búgingi urpaqtyń qaryzy men paryzy óte kóp. Muny tek mereke tusyndaǵy naýqandyq shara retinde qarastyrsaq, taǵy qatelesemiz. Máńgilik alaýy jas urpaqtyń júregine meıirim otyn tutatar shyrpydaı qasterlenýi tıis. Alaıda ardagerlerdiń kózi tirisinde qurmettelgenine ne jet­sin! “Kóliktik servıs ortaly­ǵy­nyń” prezıdenti Oralhan Raı­han­uly Astanadaǵy Almaty aýdan­dyq ardagerler keńesiniń tóraǵasy Saılaýbek Baıbolovpen habarlasyp, maıdangerlerge ar­naıy uıymdastyryp jatqan ujym­nyń usynysyn jetkizdi. Qo­­ǵamnyń keńsesine jaqyn mań­daǵy “Everest” turǵyn úıinde tura­tyn Uly Otan soǵysyna qatysýshy maıdanger qarttardyń tizimin aldy. Munda tórt birdeı maıdanger turatyny málim bol­dy. Ardagerlerdiń ekeýiniń jasy júzge taıasa, al ekeýi toq­sandy eńserip qalǵan kópti kórgen kóne kóz qarııalar eken. Qostanaı ob­lysynyń Amankeldi aýdany, Eńbekshi aýylynda týǵan Saǵym­baı Jylgeldın 1943 jyly Sta­lıngrad túbindegi aýyr shaıqasta jaý oǵynan qatty jaralanyp, 1944 jyly elge oralsa, Aqmola oblysy, Astrahan aýdany, Qyzyl Juldyz aýylynda týǵan Iba­tolla Aralbaev aqsaqal Lenın­grad­ty qorǵaýǵa qatysqan jaýyn­gerdiń biri. Pavlodar oblysy, Sharbaqty aýylynyń týmasy Tóken Kúzembaev Voronej qalasynda birinshi pýlemetshi bolyp, talaı jaýdy jer jastan­dyrsa, soltústikqazaqstandyq Islam Imanqulov 1942 jyldyń maýsymynan bastap Stalıngrad túbindegi maıdanda, keıin Don, Narva ózenderi jaǵasynda soǵys­qan. Polsha shekarasynan óter tusta oń qolynan qatty jara­qattanyp, Mahachkala qalasyn­daǵy gospıtalda emdelip, elge oralǵan. Aıta berseń, árqaısysy týraly bir-bir kitap jazýǵa laıyq jandar. “Kóliktik servıs orta­lyǵy” aksıonerlik qoǵamy­nyń vıse-prezıdenti Erlan Sapar­baıuly Kúltóbe 11 kóshesi bo­ıynda ornalasqan “Everest” turǵyn úı kesheninde osy tórt maıdangerdiń basyn qosyp, Jeńistiń 65 jyldyǵymen qut­tyqtady. Aksıonerlik qoǵamnyń kásipodaq komıteti ardagerlerdiń árqaısysyna 15 myńnan aqsha bóldi. Arnaıy ázirlengen sal­tanatty jıynda ár maıdangerge aqshalaı syılyqpen birge sebet toly azyq-túlik tabys etildi. Mundaı is-sharalar aldaǵy ýa­qytta da jalǵasyn tabatyn bola­dy. Qarty qadirli eldiń qalpy qaıyrymdy ekenin osyndaı mezetter túıindeı túspek. Qarashash TOQSANBAI.