Jalaqy aıyrmashylyǵy tıimdi me?

Byltyr Eýropalyq komıssııa jalaqy tóleýdegi genderlik teńsizdikti joıý maq­satynda ashyqtyqty kórsetetin zań jobasyn usyndy. Qujatqa sáıkes, kompanııalar jumys túri men qyzmetkerdiń jynysyna baılanysty tólenetin eńbekaqyny ashyq túrde kórsetýi tıis. Mundaı málimet arqyly jumysshylar óz jalaqysyn áriptesterimen salystyryp, aıyrymyn anyqtaı alady. Zań jobasyna Eýropalyq komıssııanyń prezıdenti Ýrsýla fon der Lııaen bastamashy bolǵanyn aıta ketken jón. Ol mundaı laýazymǵa ıe bolǵan tuńǵysh áıel.

Qazirgi tańda Eýropalyq odaq elde­rin­de erler men áıelder arasyndaǵy jalaqy aıyrmashylyǵy orta eseppen 14,1 paıyzdy quraıdy. Degenmen keı sarapshylar Eýropalyq odaqta kimniń qansha tabaty­nyn jarııalaý áli kúnge deıin qupııa máse­le ekenin aıtady. Tipti qoǵamnyń ózi mundaı ózgeriske qumar emes.

Eýropalyq odaq usynyp otyrǵan zańnama qyzmetkerlerge ózderiniń tabys­taryn basqalarmen salystyrýǵa, eńbek ótili men ónimdiligine qaraı qanshalyqty laıyq ekenin anyqtaýǵa múmkindik bermek. Búginge deıin «qart qurlyqtyń» 10 eli ǵana – Aýstrııa, Belgııa, Danııa, Germanııa, Ispanııa, Fınlıandııa, Fran­sııa, Italııa, Portýgalııa jáne Shvesııa jalaqynyń ashyqtyǵy týraly qujatty maquldady. Irlandııa men Nıderlandta bul másele qoǵamdyq talqyǵa túsken. Aldaǵy ýaqytta ony qabyldap qalýy yqtımal.

Osy oraıda myna máseleni aıta ketken jón. Kanada, Fransııa, Ispanııa jáne Shvesııa sekildi aýqatty batys elderinde ár kompanııa jalaqy alshaqtyǵyna qatysty tolyq aýdıttik esep berýge min­detti. Biraq Belgııa, Italııa já­ne Ulybrıtanııa sekildi memleketter qyz­metkerlerdiń jynysyna baılanys­ty jalaqy tóleýdi talap etkenimen, onda kóptegen málimet kórsetilmeıdi. Al Germanııa, Lıýksembýrg jáne AQSh keı kompanııadan ǵana aýdıt talap etedi.

Eýropalyq odaqqa múshe memleketter erler men áıelder arasyndaǵy jalaqy aıy­ry­myn qysqartýǵa qansha jerden tal­pynǵanymen buǵan baılanysty qabyl­danǵan sharalar tıimdi bolmaı tur. Máse­len, keıingi kezde eńbekaqy tóleýdegi gen­der­lik alshaqtyq aıtarlyqtaı azaı­ǵan. Áıtse de, munyń ekinshi jaǵy bar. Kompanııalar jalaqy aıyrymyn qys­qar­tý úshin áıel qyzmetkerlerdiń eńbek­aqysyn kótermegen. Kerisinshe kóp taba­tyn erlerdiń tabysyn azaıtqan. So­nyń saldarynan kompanııalardaǵy er adamdar­dyń eńbek ónimdiligi aıtarlyqtaı azaıǵan kórinedi.

Sarapshylar «mundaı jaǵdaıda eki tarap ta paıdaǵa kenele almaıdy» dep esepteıdi. Iаǵnı «áıel adamdarǵa kóbi­rek tólep, biraq er adamdardyń jumys ónimdiligin saqtap qalý múmkin emes» degen pikirde. Biraq ádildiktiń artyq­shy­lyǵy da mol ekenin aıtyp otyr. Máse­len, McKinsey kompanııasynyń má­limetterine súıensek, qazirgideı jalaqy aıyrymy saqtala berse, 2030 jylǵa qaraı álem ekonomıkasy 1 trıllıon dollar joǵaltady. Eńbekaqy tólemindegi aıyrym­dy joıý maqsatynda túrli sharalar qabyldanǵan jaǵdaıda, atalǵan merzimde shartarap qosymsha 13 trıllıon paıda kórmek.

Sondyqtan eńbekaqydaǵy aıyrmashy­lyqty er adamdardyń aqysyn azaıtýmen emes, áıel qyzmetkerlerdiń jalaqysyn kóbeıtýmen aınalysý qajet. Mundaı qadamǵa barmaǵan jaǵdaıda, eńbek ónim­diligi aıtarlyqtaı tómendeıdi. Máselen, 2006 jyly Danııa jalaqy ashyqtyǵy týraly zań qabyldady. Sonyń nátıjesinde aıyrym 13 paıyzǵa azaıdy. Biraq atalǵan elde áıelderdiń tabysy kóbeımegen, er­ler­diń kirisi azaıǵan. Bul az deseńiz, er­ler­diń eńbek ónimdiligi de tómendep ketken.

Birqatar zertteýshi Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymy 19 múshe-eldegi jalaqynyń ashyqtyǵyn zerdelep kórgen eken. Soǵan sáıkes, atalǵan memleketterde alshaqtyq áıel­der­diń jalaqysyn kóterýden góri erler­diń jalaqysyn qysqartý arqyly tómendegen.

Úndistanda júrgizilgen kelesi bir zertteý jalaqynyń ashyqtyǵy keıbir jumysshylardyń ónimdiligin tómendetýi múmkin ekenin kórsetedi. О́ıtkeni olar óz­derine az tólengen dep esepteıdi. Son­dyq­tan eńbek ónimdiligi aıtarlyqtaı azaıady.

Qoryta aıtqanda, Eýropalyq odaq úshin eńbekaqy tólemindegi genderlik teńsizdikti joıý ózekti máselege ulasyp otyr. Bir jaǵynan bul ózekti bolǵanymen, ekinshi jaǵynan onyń saldarynan týyndaıtyn másele Brıýsseldegi sheneýnikterdiń bas aýrýyna aınaldy.