Munaıly shaharda 12 jyl buryn konsert zalynyń qurylysy jedel júrgizilip edi. Onyń quny – 3 mlrd 681 mln teńge. Árıne, az qarjy emes. Biraq qabyrǵasy áınekpen kómkerilgen konsert zalynyń qurylysy 2012 jyly kúrt toqtady. Sol jyldan beri atalǵan nysannyń aınalasynda qybyr etken jan kórinbeıdi. Basqasha beınelegende, on jyl boıy tórt aıaǵy shiderlengen attaı «qańtarylyp» tur. Qurylystyń toqtaýyna ne sebep bolǵany da ashyp aıtylmaıdy.
On jyldan beri oblysty basqarǵan ákimder bul nysannyń qurylysyn qaıta jandandyrýǵa asyq bolǵany jasyryn emes. Sol úshin bıýdjetten taǵy qarjy shyǵarýǵa dáti barmady ma, áıteýir bul nysanǵa ınvestor izdeýmen keledi. Qarjy salýǵa nıet bildirgen ınvestorlar tabylǵanymen, olardyń tarapynan naqty áreket baıqalmady. Qurylys salasyna jaýapty sheneýnikter konsert zalyn bastapqyda saýda-oıyn-saýyq ortalyǵyna aınaldyrýdy kózdedi. Keıin kásipkerler tarapynan ony mektep, ne balabaqsha retinde qaıta jobalaýǵa usynys aıtylǵan bolatyn. Alaıda munyń bári tek usynys túrinde aıtylyp, «baıaǵy jartas – sol jartas» kúıinde qaldy.
Konsert zalymen «qurdas» taǵy bir nysan bar. Bul – monsha-saýyqtyrý kesheni. Ekeýi de bir kósheniń boıynda ornalasqan. Monsha-saýyqtyrý kesheniniń jobalyq quny – 840 mln teńge. Atalǵan nysannyń da qurylysy 2012 jyldan beri qaıtadan qolǵa alynbady. Buǵan baılanysty bastapqy maqsatynda paıdalanýǵa berý, ne jeke emhanaǵa beıimdeý týraly eki nusqa aıtylǵanymen, «báldý, báldý – bári ótiriktiń» kebin kıip tur.
– Qazir toqtap qalǵan qurylys nysandarynyń sany anyqtalyp jatyr. Sondaı nysandardyń qatarynda mádenıet oshaqtary, turǵyn úıler bar. Qazir nysandar qurylysynyń ne sebepti toqtatylǵanyn zerdelep jatyrmyz, – deıdi oblys ákimi Serik Shápkenov.
Oblystyq qurylys basqarmasy basshysynyń mindetin atqarýshy Nurbergen Qusaıynovtyń málimetinshe, qazir bıýdjet qarajaty esebinen qurylysy júrgizilip jatqan 28 áleýmettik nysan bar. Onyń ishinde 10 nysanǵa baılanysty problema týyndady. Sondaı nysandardyń qatarynda 1 mektep, 4 mekteptiń japsarjaıy, 2 mádenıet úıi, 2 dári-
gerlik ambýlatorııa, 1 sport zaly bar. Bul nysandardyń tórteýine qatysty qylmystyq is qozǵalyp, tergeý amaldary júrip jatyr. Máselen, Qyzylqoǵa aýdanynyń Muqyr aýylynda mádenıet úıiniń qurylysy toqtaǵaly jyldar jyljyp barady. Quny 301 mln teńgege baǵalanǵan nysannyń qurylysy 2017 jyly bastaldy. Sol kezde aýyl turǵyndarynyń qýanyshynda shek bolmady. О́ıtkeni jańa mádenıet úıi 2018 jyldyń kúzinde paıdalanýǵa beriletini josparlanǵan edi. Alaıda endi onyń paıdalanýǵa beriletininen buryn qashan qaıta jandanatyny naqtylanbaı otyr. Aýyldyń kelbetin buzǵan suryqsyz nysanǵa aınalǵan mádenıet úıiniń shatyry jabylmasa da jıyrmaǵa jýyq tereze ornatylypty. Sonda shatyry joq nysanǵa tereze nege kerek? Tipti bir bólmesinde tereze jobalanbaǵan. Irgetasy jarylyp jatyr. Osyndaı kemshiligi de kóp, qurylysy da toqtaǵan nysannyń zaryn aýyldaǵy mádenıet salasynyń qyzmetkerleri tartyp keledi. Muqyr aýyldyq klýbynyń dırektory Asqar Esenǵalıdyń aıtýynsha, 15 jyldan beri mekteptiń akt zalyn jalǵa alǵan. Mýzykalyq aspaptary qýyqtaı bólmede tur. О́zderi de sonda otyrady.
– Mekteptiń akt zalyn aýyldyq klýbtyń jalǵa alǵany bizge ońaı bolmaı tur. О́ıtkeni mekteptiń de ótkizetin tárbıelik is-sharalary bar. Klýb pen mektep bir mezgilde is-shara ótkizýdi josparlasa, bir-birimizge kedergi keltiretinimizdi jasyra almaımyn, – deıdi Muqyr orta mektebiniń dırektory Venera Myrzaǵalı.
Dál osyndaı jaǵdaı Mahambet aýdanyndaǵy Sarytoǵaı aýylynda da qaıtalanyp otyr. Qazaqpen birge birneshe etnostyń ókili turatyn aýyldaǵy jańa mádenıet úıiniń qurylysyna 260 mln teńgege jýyq qarjy qaralǵan. Alaıda bólingen qarjy azdyq etti me, álde ózge sebebi bar ma, mádenıet oshaǵynyń qurylysy toqtaǵaly bes jylǵa jýyqtady. Qazir jańa ǵımarattyń «qańqasynan» basqa eshteńe joq. Nysan qurylysyna eki ret merdiger tartylǵanymen, jumys yrǵaǵy baıqalar emes. Al aýyldaǵy 70 jyldaı buryn salynǵan mádenıet oshaǵyna jóndeý júrgizilgenimen, eskiniń eski ekeni ábden sezilip tur. Sol eski ǵımaratta 80 ónerpazdy biriktirgen bes óner ujymy jumys isteıdi.
Al Isataı aýdanynda 2019 jyly qurylysy bastalǵan 60 páterlik úsh turǵyn úıdiń qurylysy áli aıaqtalar emes. Úsh úıdiń qurylysyna 1 mlrd 765 mln teńge bólinipti. Osy salaǵa jaýapty sheneýnikter turǵyn úı «jyrynyń» sozylýyna eki sebepti alǵa tartyp otyr. Birinshisi – koronavırýs ınfeksııasynyń órshýi, ekinshisi – Aqtóbe oblysynan qajetti kirpishtiń ýaqtyly jetkizilmeýi.
Dál osyndaı 60 páterlik turǵyn úıdiń qurylysy Maqat aýdanynda da merziminde aıaqtalmaı qalǵany anyqtalyp otyr. Basqasy basqa, turǵyn úı qurylysyna nemquraıdy qaraýǵa bola ma?
– Eger merdiger kestege saı jumys isteı almasa, kelisimshartty toqtatyp, basqa merdigerdi izdeýi kerek. Osylaı jumys isteıtin bolsaq, kásipkerler de osy tártipke úırenedi. Qurylys júrgizý isi qolynan kelmeıtin bolsa, kelesi joly mundaı jumystarǵa aralaspaıdy. Qazir keıbir eldi mekenderde klýb ta, mektep te, sport zaly da, ashana da joq. Aýyldardyń turǵyndary osyndaı áleýmettik nysandardyń paıdalanýǵa tez berilgenin kútip júr. Merdigerler tarapynan qurylysty sapasyz aıaqtaý máselesine kóńil bólinedi. Sondyqtan osyndaı keleńsizdikterge jol bermes úshin naqty algorıtm daıyndap, soǵan sáıkes, jumys isteımiz, – dep talap qoıdy oblys ákimi Serik Shápkenov.
Árıne, ákim oryndy talap qoıyp otyr. Alaıda merdigerler bul talaptyń údesinen shyǵa ala ma? Buǵan tóreshi – ýaqyt. Al óńir jurtshylyǵy ásirese, áleýmettik nysandardyń qurylysy sapaly ári merziminde paıdalanýǵa berilgenin kútkeli qashan?
Atyraý oblysy
