Depýtattar tarıfter temekige de, qyzdyrylatyn temekiden jasalǵan ónimderge de birdeı bolý kerek ekenin atap ótti.
Temekige jáne qyzdyrylatyn temekiden jasalǵan buıymdarǵa aksızder ártúrli esepteledi. Temekige aksız 1 myń danaǵa eseptelse, qyzdyrylatyn temekige aksız temekiniń kılogramyna sanaǵanda esepteledi. Bul álemdik tájirıbe, stıkterdiń quramynda temeki shylymdarǵa qaraǵanda azyraq, sondyqtan olardy danalap salystyrý durys emes dep eseptelinedi.
Dástúrli shylymdarǵa aksızdik mólsherlemelerdi temeki qyzdyrý buıymdarymen teńestirý kezinde shylymdaǵy bir gramm temekiniń ortasha quny shamamen 14 teńgege teń bolady, al TQB-ǵa uqsas kórsetkish 53 teńgeni quraıdy. Qun qansha ese ósetinin bastapqy mektep bilimi bar adam úshin de esepteý qıyn bolmaıdy.
Mysaly, Latvııada temeki qyzdyrý buıymdaryna aksızdik mólsherlemelerdi arttyrý máselesi sóz boldy. Nátıjesinde – aldaǵy úsh jylda stık baǵasynyń kúrt ósýi, sondaı-aq temeki shegýshilerge zııany az, tútinsiz balama usynbaǵan jalǵyz iri shylym óndirýshisiniń aıqyn artyqshylyǵy.
Nelikten Qazaqstan álemniń basqa elderi emes, Latvııanyń erekshe jolymen júrgisi keledi? Temeki ónimderine salyq salýdaǵy halyqaralyq tájirıbeni qarastyraıyq. Ádette, álemdegi temeki qyzdyrý júıelerine aksızder temekige qaraǵanda tómen. Máselen, Eýropalyq Odaqta – 72%-ǵa, EAEO-da – 70%-ǵa, al TMD-da – orta eseppen 62%-ǵa tómen.
AQSh-tyń Azyq-túlik jáne dári-dármekterdiń sapasyn sanıtarlyq qadaǵalaý basqarmasy óziniń sońǵy eseptemesiniń birinde «temekini qyzdyrý júıesi temekini kúıdirmeı, qyzdyratyndyqtan, temeki tútinimen salystyrǵanda zııandy jáne yqtımal zııandy hımııalyq zattardyń óndirisi aıtarlyqtaı tómendeıdi» dep atap ótti.
Eger temeki naryǵynyń naqty oıynshylarynyń múddelerin qoldaý týraly aıtatyn bolsaq, bıýdjetti TQB esebinen toltyrý máselesi eshqandaı synǵa tótep bermeıtini tańqalarlyq emes. Temeki qospasynyń kılogramynan jeke aksızderge aýysqan jaǵdaıda 2023 jyly bıýdjet shyǵyny shamamen 5 mlrd teńgeni quraıtyn bolady.
Parlamentshiler qozǵaǵan taǵy bir másele – balalardyń densaýlyǵy. Mysaly, QR Parlamenti Májilisi depýtattarynyń biri dál osy aksızder balalardyń veıpter men stıkterdi satyp alýynyń sebebi bolyp tabylady degen pikir bildirdi. Bul rette saýda núktelerin, sondaı-aq kámeletke tolmaǵandarǵa temeki ónimderin satatyn tulǵalardyń jaýapkershiligin baqylaý máselesi shette qalyp otyr.
