Ýkraına daǵdarysyna baıyppen kóz tikseń, táýelsizdik alar qarsańda bizdiń óz elimizdiń aldynda turǵan óte-móte kúrdeli, tipti, men aıtar edim, jarylys qaýpi bar ishki jáne syrtqy syn-qaterler asa ótkirligimen erekshelengenin túısinesiń.
Sol tusta kóptegen ataqty álemdik saıasatkerler men sarapshylar Qazaqstannyń egemen memleket retinde tirshilik keshýine qatysty aıtarlyqtaı pessımıstik boljamdar jasaǵany da esimizde. Jáne mundaı sóz saptaýlarǵa birqatar obektıvti sebepterdiń bolǵanyn da moıyndaýǵa tıispiz.
Sol kezderi burynǵy birqatar keńestik respýblıkalardy kóptegen etnosaralyq janjaldar oty sharpyp, sonyń saldarynan qan da tógilip úlgergen edi. Sáıkesinshe, bul turǵyda kópultty Qazaqstan da atalǵan baǵytta aıtarlyqtaı osal bolatyn. Buǵan qosa, tikeleı jáne aýyspaly maǵynada alǵanda, qoǵamdyq sanaǵa qoldan jasalǵan eki ekologııalyq apat aımaǵy – Aral teńizi men Semeı polıgonynyń aýyr saldary keri áserin tıgizgeni anyq edi.
El ekonomıkasy buryn kezdespegen qıyndyqtarmen betpe-bet kelip, shyn máninde, tuńǵıyqtyń qııan shetinde turǵan edi. О́nerkásip óndirisi eki ese, aýyl sharýashylyǵy óndirisi úshtiń birindeı qysqaryp ketti. Kásiporyndar toqtap, jumysshylar sany apatty jaǵdaıǵa deıin ósti. Munyń bárine qosa, Qazaqstan ortalyqty shıkizatpen qamtamasyz etýshi respýblıka ǵana bolyp kelse, el ekonomıkasynyń 93 paıyzy odaqqa qyzmet etip, tek 7 paıyzy ǵana óz suranysyna jaýap bergeni umytyla qoıǵan joq.
Osyndaı jarylys qateri aıtarlyqtaı zor shaqta Prezıdenttiń ár qadamy asa dáldikpen jasalýy tıistigimen kelispeske bolmaıdy. El jan-jaqtan talapaıǵa túsedi degen boljamdar jasalǵanymen, Nursultan Ábishuly Nazarbaev pen halqymyz búkil álemge basqa qyrynan tanyldy. Birinshi kezekte, bizdiń kópultty shańyraǵymyzda beıbitshilik pen kelisim, birlik pen ózara túsinistik qamtamasyz etildi. Mine, dál osy jaıt táýelsiz Qazaqstannyń búgingi jáne bolashaqtaǵy senimdi de dáıekti damýynyń senimdi irgetasy bolyp qalandy. Osy jyldar bederinde bul qundylyǵymyz kózdiń qarashyǵyndaı saqtalyp keledi.
Zańdy túrde resimdelmegen shekara joq kezde egemendik pen táýelsiz memleket týraly sóz qozǵaýdyń ózi múmkin emes. Bul, ásirese, óziniń kópǵasyrlyq qıyn da kúrdeli tarıhynda, osy sózdiń tolyq maǵynasynda memlekettik shekarasy bolmaǵan qazaq halqy úshin asa ótkir de taǵdyrsheshti másele edi. Sondyqtan da bizdiń Elbasy úshin osy shekara máselesin sheshý asa mańyzdy basymdyqqa aınaldy. Qazaqstan shekarasynyń úlken bóligi eki uly derjava – Reseımen jáne Qytaımen shektesetindikten, bul maqsatqa jetýdiń qıyndyǵy zor bolatyny aıtpasa da túsinikti edi. Onyń ústine, patshaly Reseı ýaqytynda da, keńestik kezeńde de Máskeý men Beıjiń arasyndaǵy shekarany retteýge qol jetkizilmegen-tin.
Nursultan Ábishulynyń tikeleı basshylyǵymen ter tóge júrgizilgen kóp jylǵy jumystardyń nátıjesinde 2002 jyly Qazaqstan men Qytaı arasyndaǵy memlekettik shekarany halyqaralyq quqyqtyq resimdeý aıaqtaldy. Al 2006 jyly Qazaqstan-Reseı memlekettik shekarasy týraly shart ratıfıkasııalandy.
Búgingi molshylyq zamanda, ekonomıka turaqty ósip otyrǵan kezeńde jáne jańa zamanaýı óndiris oryndary kóptep paıda bola bastaǵan tusta bizdiń jas otandastarymyzǵa – táýelsizdiktiń qurdastaryna 90-jyldardaǵy ekonomıkalyq kollapsty kóz aldaryna elestetýdiń ózi qıyn.
Osyndaı jaǵdaıda Prezıdent eldi jedeldete demokratııalandyrýdyń jalpyǵa ortaq eıforııasyna ermeı, bekem jáne shynaıy túrde bylaı dep málimdedi: «Biz basymdyqtardy ret-retimen oryn-ornyna qoıýymyz kerek: aldymen – ekonomıka, sodan soń – saıasat».
Mine, osy jyldardyń bárinde Qazaqstanda ekonomıkalyq reformalar qarqyndy júrgizilse, olar bizdiń qoǵamymyzdy saıası ońtaılandyrýmen nyǵaıtyla túsýde.
Prezıdent otandastarynyń naqty qoldaýyna arqa súıeı jáne óz halqynyń jasampaz áleýetine alǵaýsyz sene otyryp, aýqymy jáne qarqyny jóninen buryn-sońdy bolmaǵan ekonomıkalyq jáne saıası reformalardy tabysty júrgizýdi qamtamasyz etti. Onyń ústine, ózge jańa táýelsiz memleketter aǵymdaǵy máselelerin sheship jatqanda, bizdiń elimiz óziniń 2030 jylǵa deıingi maqsattaryn aıqyndap, uzaq merzimdi strategııa boıynsha damı bastady.
1990-jyldardy el ekonomıkasynda ǵajaıyp sekiris jasaýǵa daıyndyq júrgizilgen qalyptasýdyń on jyldyǵy dep aıtýǵa tolyq negiz bar. Osy kezeńde Qazaqstan Elbasynyń basshylyǵymen óte qysqa merzimde asa aýyr postkeńestik ótpeli kezeńdi tabysty eńserip, túbegeıli qurylymdyq jańǵyrtýlardy júzege asyra aldy.
Qazaqstan búginde IJО́ ósimi qarqyny boıynsha «Azııa jolbarystaryn» basyp ozdy. Qysqa tarıhı merzimde bir adamǵa shaqqandaǵy ishki jalpy ónim 700 dollardan 13 myń dollarǵa deıin ósti. Qazir Qazaqstan Búkilálemdik banktiń klassıfıkasııasy boıynsha tabys deńgeıi ortasha elder qataryna kiredi. Álemde osyndaı tarıhı qysqa merzimde ekonomıkalyq damýy men halqynyń ómir súrý deńgeıi osynshama artqan elder saýsaqpen sanarlyqtaı. Tipti, «Azııa jolbarystary» – Ońtústik-Shyǵys Azııa elderine de osyndaı kórsetkishterge jetý úshin 50 jyl qajet boldy.
«Qazaqstan-2030» Strategııasynyń negizgi mindetterin merziminen aıtarlyqtaı buryn tabysty oryndaý Prezıdentti odan da aýqymdy baǵdarlama – «Qazaqstan-2050» Strategııasyn ilgeriletýge ıtermeledi. Al bul Strategııanyń maqsaty Qazaqstandy álemdegi asa damyǵan 30 memlekettiń qataryna qosý ekenin búginde eńbektegen baladan eńkeıgen kárige deıin biledi.
Buǵan qosa, Memleket basshysy óziniń qańtardaǵy Joldaýynda alǵash ret ıdeologııalyq, men, tipti, uly maqsatty rýhanı tolyqtyratyn dep aıtar edim, «Máńgilik El» ıdeıasyn usynsa, Elbasy Táýelsizdiktiń barlyq jyldarynda eldi nyq jolmen jáne dáıekti túrde osy maqsatqa bastap keledi.
«Máńgilik El» – álemdik qoǵamdastyqta laıyqty orny bar táýelsiz, demokratııalyq damyǵan, ekonomıkalyq kúshti, beıbitsúıgish Qazaqstan. Prezıdent ádiletti túrde málimdegenindeı: «Biz, qazaqstandyqtar, birtutas halyqpyz! Jáne biz úshin ortaq taǵdyr – bul Máńgilik El, bizdiń laıyqty da uly Qazaqstan! «Máńgilik El» – bizdiń jalpyqazaqstandyq shańyraǵymyzdyń ulttyq ıdeıasy, ata-babalarymyzdyń armany. Táýelsiz damýdyń 22 jylynda barlyq qazaqstandyqtardy biriktirip, elimizdiń bolashaq irgetasyn qalaıtyn basty qundylyqtar quryldy. Olar aspandaǵy qol jetpes teorııalardan alynǵan joq. Bul qundylyqtar – ýaqyt synyna tótep bergen Qazaqstan Jolynyń tájirıbesi».
Qazaqstannyń tabysty áleýmettik-ekonomıkalyq jáne qoǵamdyq-saıası damýynyń asa mańyzdy faktory syrtqy ońtaıly jaǵdaılar qalyptastyrý boldy. Eldiń aıtarlyqtaı kúrdeli geosaıası jaǵdaıyn qaperge ala otyryp, Nursultan Nazarbaev egemendiktiń alǵashqy kúnderinen bastap táýelsiz Qazaqstannyń qazirgi ómir shyndyǵyna sáıkes kelýi yqtımal jalǵyz syrtqy saıasatyn aıqyndady. Ol – kópvektorlyq pen sentrızm.
Nazarbaevtyń minezi jáne is-áreketi boıynsha sentrıst ekenin aıtqan abzal. Osy jyldardyń bárinde, ishki jáne syrtqy kúrdeli syn-qaterlerge qaramastan, Prezıdent adam aıtqysyz tózimdilik, sarabdaldyq pen erlik tanyta otyryp, el ishinde de, halyqaralyq arenada da qandaı da bir qatelikterge jol bergen joq.
Mine, osyndaı ustanym bizdiń Memleketimizdiń basshysyna manevr jasaýdyń erkindigin, búgingi jedel ózgeris zamanynda ár naqty jaǵdaıǵa der kezinde jáne dáldikpen jaýap qaıtarýdyń múmkindigin berip otyr. Nursultan Nazarbaevtyń taǵy bir tamasha daryny – onyń oqıǵalar aǵynynda álemdik damýda aıqyndaýshy trend bolatyn basty nárseni dóp basyp kóre biletin qasıeti. Máselen, ol qazirgi kezde jahandaný úderisteri alǵa tartyp otyrǵan memleketterdiń ózara táýeldiligin alǵashqylardyń biri bolyp ańǵardy.
Osyndaı jaǵdaıda kez kelgen memlekettiń ashyq teńizge jalǵyz shyǵýy aıtarlyqtaı problemalar týǵyzatyny anyq. Onyń ústine, mundaı jaıt álemdik muhıtqa tikeleı shyǵatyn joly joq bizdiń elimiz úshin álemdik naryqqa aıaq basýdyń ózi múmkin emes degendi bildiredi. Sondyqtan Qazaqstan Búkilálemdik saýda uıymynyń tolyqqandy múshesi bolýǵa umtylys tanytyp, EO-men jáne ASEAN elderimen yntymaqtastyǵyn keńeıte túsýde. Mine, naq sondyqtan Nursultan Ábishuly KSRO ydyraǵannan keıingi alǵashqy kúnderden postkeńestik keńistiktegi ıntegrasııanyń berik jaqtaýshysy bolyp qalyp keledi.
О́ziniń taıaýdaǵy Qazaqstan halqy Assambleıasynyń HHI sessııasyndaǵy sózinde Memleket basshysy kezekti márte bylaı dep atap kórsetti: «HHI ǵasyr – ıntegrasııa ǵasyry. Ulttyq múdde turǵysynan muqııat oılastyrylǵan ıntegrasııaǵa qarsy bolý – damýdyń zamanaýı úrdisterine qarsy bolý».
1992 jyldyń 17 qańtarynda bizdiń Prezıdent Reseı Prezıdenti Borıs Elsınmen jumys kúshiniń, taýarlardyń, qyzmet kórsetýlerdiń, kapıtaldardyń Qazaqstan men Reseı arasynda erkin qozǵalysy týraly shartqa qol qoısa, ol sol kezdiń ózinde-aq búgingi Keden odaǵynyń belgili bir kórinisi bolǵan edi. Alaıda, Reseı bıýrokratııasynyń ishki qarsylyǵynan atalǵan shart júzege asyrylmady. Eki jyl ótken soń, 1994 jyldyń 29 naýryzynda óziniń MMÝ-degi ataqty sózinde Nursultan Ábishuly strategııalyq ıntegrasııalyq baǵdarlama usynyp, ony júzege asyrý úshin 20 jyl qajet boldy. Keden odaǵy men Birtutas ekonomıkalyq keńistik qurýdyń máni úsh eldiń ózara tıimdi ekonomıkalyq yntymaqtastyǵy bolyp tabylady. Tutastaı alǵanda, KO men BEK-tiń tıimdiligi kózge búkil Odaq úshin de, sondaı-aq, onyń ár qatysýshysy úshin de taıǵa tańba basqandaı anyq kórinedi.
Jáne bul jerde bizdiń Elbasy áý bastan barynsha qatal jáne shynaıy boldy: «Biz ekonomıkalyq odaq quramyz, sondyqtan komıssııanyń mindeti shartqa ekonomıkalyq ıntegrasııanyń sheginen asyp ketetin erejelerdi qospaý bolyp tabylady», dep ashyq málimdedi.
2013 jyldyń sáýirinde ótken Eýrazııalyq medıa-forýmnyń ashylýynda sóz sóılegen Memleket basshysy burynǵydan da qatańyraq túrde bylaı dep málimdedi: «Naqty atap kórsetkim keledi, Qazaqstan óziniń búkil tarıhynda alǵash ret táýelsizdik aldy, halqymyz tuńǵysh ret erkindiktiń tátti dámin sezindi, osy sebepti biz táýelsizdigimizdi eshkimge de bereıin dep otyrǵan joqpyz. Eger qandaı da bir birlestik eldiń táýelsizdigine, bizdiń Konstıtýsııamyzǵa qysym kórsetetin bolsa, onda biz ol uıymdy dereý tastap, odan shyǵamyz».
Mundaı ustanymdy Nursultan Ábishuly táýelsizdiktiń alǵashqy kúnderinen bastap qatań ustanyp keledi.
Men sonaý 1992 jyly Ankarada ótken Túrkitildes memleketter basshylarynyń sammıtinde Túrkitildes memleketterdiń dostastyǵyn qurý týraly hattama jobasy is júzinde kelisilip, ony Ázerbaıjannyń, Qazaqstannyń, Qyrǵyzstannyń, Túrikmenstannyń, Túrkııanyń jáne О́zbekstannyń prezıdentteri qol qoıýy tıis bolatyn oqıǵaǵa kýá bolǵan edim. Bul jobada Túrkııanyń qandaı da bir jetekshi róli baıqalǵan-tyn. Sonda Nursultan Ábishuly: «Bizdiń buǵan deıin bir úlken aǵamyz bolǵan. Endi Qazaqstan eshqashan eshkimniń inisi bolmaıdy. Jáne mundaı deklarasııaǵa biz qol qoımaımyz», dep málimdegen edi. Izgi nıetti dostyq aýanynda ótip jatqan sammıtke qatysýshylar úshin Qazaqstan Prezıdentiniń mundaı qatań ustanymy múldem kútpegen jaǵdaı boldy. Búkil gazetter men aqparat agenttikteri Ankaradan basty jańalyqty «Túrkitildes memleketter sammıtinde Nazarbaev órekpigen júrekterdi sý sepkendeı basty», degen taqyryppen berdi. Bul bizdiń Memleketimiz basshysynyń tek saıası ustanymy ǵana emes, sondaı-aq, Nursultan Nazarbaevtyń – týǵan halqy perzentiniń táýelsizdik qashanda ózi úshin joǵary qundylyq bolyp tabylatyn tabıǵı júrek dúrsili jaǵdaıy deýimiz kerek.
Táýelsizdiktiń tańsári shaǵynan bastap Elbasy bizdiń jas memleketimiz álemdik saıasattan shetqaqpaı qalmaı, halyqaralyq arenada laıyqty oryn alýy úshin qolynan kelgeniniń bárin jasady. Prezıdenttiń kóp jylǵy jáne dáıekti kúsh-jigeriniń nátıjesinde, elimizdegi turaqtylyqtyń, beıbitshilik pen kelisimniń arqasynda Qazaqstan búginde álemdegi belgili jáne qurmetti el, al Memleket basshysy pikirimen álemniń jetekshi elderiniń basshylary sanasatyn qazirgi zamanǵy asa bedeldi jáne moıyndalǵan kóshbasshylardyń biri bolyp tabylady.
Jaqynda Gaagada bolyp ótken Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi sammıt Qazaqstan basshysynyń belsendi de jemisti syrtqy saıası qyzmeti men onyń óńirlik jáne jahandyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý jónindegi sharshap-shaldyqpaıtyn dáıekti kúsh-jigerine degen halyqaralyq qoǵamdastyqtyń ósip kele jatqan qurmeti men qoldaýynyń jarqyn kórinisi boldy.
Álemdik aqparat agenttikteri onlaın rejiminde dúnıejúzine 53 eldiń memleket jáne úkimet basshylary qatysqan sammıtten habarlar taratty. Bizdiń Prezıdentimiz asa iri halyqaralyq forýmda sheshýshi jáne barynsha izdelgen tulǵalardyń biri bolǵany osyny kórgen qazaqstandyqtardyń zańdy maqtanyshyn týǵyzǵanyn bólispeý, árıne, qıyn. Mine, naq bizdiń Memleketimizdiń basshysymen osy qyzý shaqta kezdesýdi qajet dep taýyp, kókeıkesti halyqaralyq problemalardy talqylaǵandardyń arasynda álemniń jetekshi elderi men uıymdarynyń basshylary – AQSh Prezıdenti Barak Obama, Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Tóraǵasy Sı Szınpın, Ulybrıtanııa Premer-mınıstri Devıd Kemeron, Fransııa Prezıdenti Fransýa Olland, Japonııa Premer-mınıstri Sındzo Abe, Fınlıandııa Respýblıkasynyń Prezıdenti Saýlı Nıınıste, BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýn jáne basqalarynyń bolýy kezdeısoqtyq emes.
Mundaı álemdik moıyndaý men qurmet Nursultan Nazarbaevtyń óz halqy men búkil dúnıejúzi ıgiligi jolyndaǵy jasampaz qyzmetiniń ǵalamat nátıjelerine kelip tireletinin atap kórsetken abzal. Máselen, búginde halyqaralyq qoǵamdastyq bizdiń Memleketimiz basshysynyń ıadrolyq qarýdy taratpaý jáne qysqartý jónindegi kóp jylǵy dáıekti kúsh-jigerin joǵary baǵalaıdy.
Bizdiń Prezıdentimizdiń óńirlik jáne jahandyq qaýipsizdikti qamtamasyz etýge qosqan súbeli úlesi Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńes (AО́SShK), Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezi, G-Global jáne Astana ekonomıkalyq forýmy sııaqty belgili halyqaralyq bastamalary bolyp tabylady.
EQYU-ǵa múshe 56 eldiń basshylarynyń basyn qosyp, sammıt ótkizýge degen 11 jylǵy tabyssyz áreketterden soń tek Nursultan Nazarbaevtyń ǵana 2010 jyly táýelsiz Qazaqstannyń elordasynda osy Uıymnyń Sammıtin ótkizip, onyń ústine tarıhı Astana deklarasııasyn qabyldaýǵa qol jetkize alǵany barshaǵa málim. EQYU-nyń Astana Sammıti, asyra aıtqandyq emes, HHI ǵasyrdyń alǵashqy onjyldyǵynyń asa iri halyqaralyq oqıǵasynyń biri boldy.
Bul, shyn máninde, Qazaqstannyń juldyzdy sáti, bizdiń Prezıdentimizdiń eńbegi sińgen jeke trıýmfy, halqymyzdyń ulylyǵynyń, birligi men tutastyǵynyń jarqyn kórinisi.
Joǵaryda atalǵan Qazaqstannyń barlyq asa iri halyqaralyq aksııalarynyń tarıhı tabysy, birinshi kezekte, Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń strategııalyq kóregendiginiń, buljymas saıası erik-jigeriniń, erekshe kúsh-qýaty men sırek kezdesetin jeke harızmasynyń arqasynda múmkin boldy.
Egemendiktiń eleń-alań shaǵynan beri Prezıdentimiz Qazaqstandaǵy beıbitshilik pen kelisimdi qamtamasyz etý saıasatyn syrtqy álemge de sińirýge umtylys tanytyp keledi. 2010 jyldyń sáýirinde Qyrǵyzstandaǵy asa aýyr daǵdarys kezinde osylaı boldy. Kórshi eldegi qarsy turýshylyq sharyqtaý shyńyna jetken shaqta AQSh Prezıdenti Barak Obama men Reseı Federasııasynyń Prezıdenti Dmıtrıı Medvedev Nursultan Nazarbaevqa daǵdarysty retteý, Qyrǵyzstandaǵy azamat soǵysyn boldyrmaý boıynsha asa aýyr mıssııany ózine alýdy ótinip, qaıyryldy. Sonymen qatar, oǵan AQSh pen Reseı basshylarynyń atynan osy jumysty alańsyz júrgizýge quqyq berildi.
2010 jyldyń sáýirindegi qaterli kúnder men túnderde bizdiń Memleketimiz basshysynyń tek joǵary halyqaralyq bedeli ǵana emes, sondaı-aq, onyń eń qyzýy kóterilgen bastardyń ózin sabasyna túsirip, qarsylasýshy taraptardy sendire alatyn sırek kezdesetin talanty jarqyraı kórindi.
Kúnder men túnder degende, men eshqandaı da asyra aıtyp turǵan joqpyn. Qyrǵyzstandaǵy jaǵdaı kúrt ýshyqqan sátte bizdiń Prezıdentimiz Vashıngtondaǵy ıadrolyq qaýipsizdik jónindegi birinshi sammıt jumysyna qatysyp jatqan bolatyn. Mine, osylaısha kúndiz ol sammıt jumysyna qatysyp, sóz sóılep, basqa memleketterdiń basshylarymen kezdesse, al túnde (ol kezde bizde kúndiz) telefon arqyly Astanamen, Bishkekpen sóılesip, tıisti tapsyrmalar berdi. Osylaısha Nursultan Nazarbaevtyń, AQSh jáne Reseı prezıdentteriniń birlesken kúsh-jigeriniń nátıjesinde Qyrǵyzstannyń azamat soǵysyna qaraı bet alysyn toqtatyp, úderisti jalpyulttyq únqatysý arnasyna baǵyttaýǵa qol jetkizildi.
Ýkraınadaǵy jaǵdaılarǵa baılanysty da álemniń barlyq jetekshi elderiniń basshylary daǵdarysty retteý boıynsha konsýltasııalardy naq Qazaqstan Prezıdentimen ótkizý mańyzdy dep sheshkeni tabıǵı jaǵdaı bolsa kerek. Bizdiń bárimiz taıaýdaǵy Kremlden, Aq úıden, Daýnıng-strıt-10-nan, Berlınnen Aqordaǵa soǵylǵan telefon qońyraýlarynyń jıiligin jaqsy bilemiz. Bul sonaý ejelgi rımdik Kvınt Gorasıı Flakk aıtqan «Eger seniń kórshiń órtenip jatsa, apat saǵan da qater tóndiredi» degen sózdiń durystyǵy men búgingi kókeıkestiligin kim-kimnen de artyq túsinetin bizdiń Memleketimizdiń basshysy úshin joǵary qurmet, sonymen qatar, asa zor jaýapkershilik te bolyp tabylady.
Osyndaı kúrdeli jaǵdaıda barlyq taraptardy sabalaryna túsip, máseleni qalyptasqan halyqaralyq norma aıasynda órkenıetti beıbit kelissóz jolymen sheshýge shaqyrǵan Prezıdent, birinshi kezekte, Qazaqstannyń ulttyq múddesin basty nazarynda ustaǵan edi.
Men AQSh-ta jumys istegen kezde Nursultan Nazarbaev Reseımen, Qytaımen jáne AQSh-pen áriptestik qatynastardy qurýǵa qalaı qol jetkizedi, olardyń Qazaqstandaǵy múddesiniń tepe-teńdigin qaıtip tabysty qamtamasyz etedi dep jıi suraıtyn. Ol ózi qandaı adam? Reseı, Qytaı álde AQSh jaǵynda ma? – degen saýaldar da jıi qoıylatyn. Meniń jaýabym da árkez bireý-tuǵyn: «Bizdiń Prezıdent Reseıdiń de, Qytaıdyń da, AQSh-tyń da jaǵynda emes. Ol qazaqstandyqtar jaǵynda. Ol ne istese de, birinshi kezekte, óz halqynyń qaýipsizdigi men ıgiligi úshin jumys isteıdi».
Ýkraına men onyń tóńiregindegi oqıǵalar Tuńǵysh Prezıdenttiń táýelsizdiktiń barlyq jyldarynda beıbitshilik pen kelisim, jasampazdyq pen órkendeý jolymen júrip kele jatqan táýelsiz Qazaqstan qurý jónindegi strategııasynyń durystyǵyn taǵy bir márte senimdi túrde qýattap berdi. Qazaqstan tutastyǵynyń, uly maqsat – «Máńgilik Elge» jetýdiń kepili, mine, osynda.
Memleketimizdiń basshysy ádiletti atap ótkenindeı, «búginde Qazaqstan – álemdegi asa qaýipsiz azdaǵan elderdiń biri. Qazaqstandyqtar búkil álemge ósip-órkendeýge jetkizetin jalǵyz durys jol halyqtyń judyryqtaı jumylýy ekenin dáleldep berdi. Bizde áli de ári qaraı dúnıejúzine turaqtylyqtyń, tózimdiliktiń jáne qoǵamdy jumyldyrýdyń úlgisin kórsetýge múmkindik bar. Biz tek osylaısha ǵana jahandyq syn-qaterlerge qarsy tura alamyz».
Jáne kópultty Qazaqstan halqy Elbasynyń ǵalamat basshylyǵymen ári qaraı da táýelsizdiktiń barlyq jyldarynda synalǵan jolmen nyq jáne dáıekti túrde júrisin jalǵastyrýǵa daıyn.
Búgingi álemdegi kúrdeli úderister kezeńinde Memleket basshysy – QHA Tóraǵasy Nursultan Nazarbaevtyń tereń mazmundy, ómirlik mańyzy joǵary, bolashaqqa baǵdarlanǵan sóziniń úlken maqtanyshpen, qýanyshpen jáne tolqynyspen qabyldanǵany anyq. О́ıtkeni, 18 sáýirde bolyp ótken Qazaqstan halqy Assambleıasy HHI sessııasynyń búkil rýhy qurylǵan kezeńinen beri elimizdegi beıbitshilik pen kelisimniń shynaıy uıytqysyna aınalyp kele jatqan uıym ustanymdarymen úndesedi.
Sessııa jumysyna QHA músheleri, Parlament depýtattary, Úkimet músheleri, túrli saıası partııalardyń, dinı konfessııalardyń, qoǵamdyq birlestikterdiń basshylary, jastardyń, ǵylymı jáne shyǵarmashyl ıntellıgensııanyń, óndiris oryndarynyń jáne aýyl sharýashylyǵynyń ókilderi qatysty.
Kóktemniń osy jaımashýaq kúni Beıbitshilik jáne kelisim saraıynyń kók tiregen kúmbezi astyna barlyq kópultty Qazaqstan halqy jınalǵandaı boldy. Olar Elbasynyń strategııasy men jasampaz qyzmetine biraýyzdan qoldaý bildirip, eldiń jarqyn bolashaǵyna senetinderin búkil jan-dúnıelerimen jarqyn kórsetip berdi.
Búgin de, árqashan da osylaı bola bersin!
Qanat SAÝDABAEV,
Nursultan Nazarbaevtyń Mádenıet,
bilim berý jáne áleýmettik baǵdarlamalar
qorynyń dırektory.
Ýkraına daǵdarysyna baıyppen kóz tikseń, táýelsizdik alar qarsańda bizdiń óz elimizdiń aldynda turǵan óte-móte kúrdeli, tipti, men aıtar edim, jarylys qaýpi bar ishki jáne syrtqy syn-qaterler asa ótkirligimen erekshelengenin túısinesiń.
Sol tusta kóptegen ataqty álemdik saıasatkerler men sarapshylar Qazaqstannyń egemen memleket retinde tirshilik keshýine qatysty aıtarlyqtaı pessımıstik boljamdar jasaǵany da esimizde. Jáne mundaı sóz saptaýlarǵa birqatar obektıvti sebepterdiń bolǵanyn da moıyndaýǵa tıispiz.
Sol kezderi burynǵy birqatar keńestik respýblıkalardy kóptegen etnosaralyq janjaldar oty sharpyp, sonyń saldarynan qan da tógilip úlgergen edi. Sáıkesinshe, bul turǵyda kópultty Qazaqstan da atalǵan baǵytta aıtarlyqtaı osal bolatyn. Buǵan qosa, tikeleı jáne aýyspaly maǵynada alǵanda, qoǵamdyq sanaǵa qoldan jasalǵan eki ekologııalyq apat aımaǵy – Aral teńizi men Semeı polıgonynyń aýyr saldary keri áserin tıgizgeni anyq edi.
El ekonomıkasy buryn kezdespegen qıyndyqtarmen betpe-bet kelip, shyn máninde, tuńǵıyqtyń qııan shetinde turǵan edi. О́nerkásip óndirisi eki ese, aýyl sharýashylyǵy óndirisi úshtiń birindeı qysqaryp ketti. Kásiporyndar toqtap, jumysshylar sany apatty jaǵdaıǵa deıin ósti. Munyń bárine qosa, Qazaqstan ortalyqty shıkizatpen qamtamasyz etýshi respýblıka ǵana bolyp kelse, el ekonomıkasynyń 93 paıyzy odaqqa qyzmet etip, tek 7 paıyzy ǵana óz suranysyna jaýap bergeni umytyla qoıǵan joq.
Osyndaı jarylys qateri aıtarlyqtaı zor shaqta Prezıdenttiń ár qadamy asa dáldikpen jasalýy tıistigimen kelispeske bolmaıdy. El jan-jaqtan talapaıǵa túsedi degen boljamdar jasalǵanymen, Nursultan Ábishuly Nazarbaev pen halqymyz búkil álemge basqa qyrynan tanyldy. Birinshi kezekte, bizdiń kópultty shańyraǵymyzda beıbitshilik pen kelisim, birlik pen ózara túsinistik qamtamasyz etildi. Mine, dál osy jaıt táýelsiz Qazaqstannyń búgingi jáne bolashaqtaǵy senimdi de dáıekti damýynyń senimdi irgetasy bolyp qalandy. Osy jyldar bederinde bul qundylyǵymyz kózdiń qarashyǵyndaı saqtalyp keledi.
Zańdy túrde resimdelmegen shekara joq kezde egemendik pen táýelsiz memleket týraly sóz qozǵaýdyń ózi múmkin emes. Bul, ásirese, óziniń kópǵasyrlyq qıyn da kúrdeli tarıhynda, osy sózdiń tolyq maǵynasynda memlekettik shekarasy bolmaǵan qazaq halqy úshin asa ótkir de taǵdyrsheshti másele edi. Sondyqtan da bizdiń Elbasy úshin osy shekara máselesin sheshý asa mańyzdy basymdyqqa aınaldy. Qazaqstan shekarasynyń úlken bóligi eki uly derjava – Reseımen jáne Qytaımen shektesetindikten, bul maqsatqa jetýdiń qıyndyǵy zor bolatyny aıtpasa da túsinikti edi. Onyń ústine, patshaly Reseı ýaqytynda da, keńestik kezeńde de Máskeý men Beıjiń arasyndaǵy shekarany retteýge qol jetkizilmegen-tin.
Nursultan Ábishulynyń tikeleı basshylyǵymen ter tóge júrgizilgen kóp jylǵy jumystardyń nátıjesinde 2002 jyly Qazaqstan men Qytaı arasyndaǵy memlekettik shekarany halyqaralyq quqyqtyq resimdeý aıaqtaldy. Al 2006 jyly Qazaqstan-Reseı memlekettik shekarasy týraly shart ratıfıkasııalandy.
Búgingi molshylyq zamanda, ekonomıka turaqty ósip otyrǵan kezeńde jáne jańa zamanaýı óndiris oryndary kóptep paıda bola bastaǵan tusta bizdiń jas otandastarymyzǵa – táýelsizdiktiń qurdastaryna 90-jyldardaǵy ekonomıkalyq kollapsty kóz aldaryna elestetýdiń ózi qıyn.
Osyndaı jaǵdaıda Prezıdent eldi jedeldete demokratııalandyrýdyń jalpyǵa ortaq eıforııasyna ermeı, bekem jáne shynaıy túrde bylaı dep málimdedi: «Biz basymdyqtardy ret-retimen oryn-ornyna qoıýymyz kerek: aldymen – ekonomıka, sodan soń – saıasat».
Mine, osy jyldardyń bárinde Qazaqstanda ekonomıkalyq reformalar qarqyndy júrgizilse, olar bizdiń qoǵamymyzdy saıası ońtaılandyrýmen nyǵaıtyla túsýde.
Prezıdent otandastarynyń naqty qoldaýyna arqa súıeı jáne óz halqynyń jasampaz áleýetine alǵaýsyz sene otyryp, aýqymy jáne qarqyny jóninen buryn-sońdy bolmaǵan ekonomıkalyq jáne saıası reformalardy tabysty júrgizýdi qamtamasyz etti. Onyń ústine, ózge jańa táýelsiz memleketter aǵymdaǵy máselelerin sheship jatqanda, bizdiń elimiz óziniń 2030 jylǵa deıingi maqsattaryn aıqyndap, uzaq merzimdi strategııa boıynsha damı bastady.
1990-jyldardy el ekonomıkasynda ǵajaıyp sekiris jasaýǵa daıyndyq júrgizilgen qalyptasýdyń on jyldyǵy dep aıtýǵa tolyq negiz bar. Osy kezeńde Qazaqstan Elbasynyń basshylyǵymen óte qysqa merzimde asa aýyr postkeńestik ótpeli kezeńdi tabysty eńserip, túbegeıli qurylymdyq jańǵyrtýlardy júzege asyra aldy.
Qazaqstan búginde IJО́ ósimi qarqyny boıynsha «Azııa jolbarystaryn» basyp ozdy. Qysqa tarıhı merzimde bir adamǵa shaqqandaǵy ishki jalpy ónim 700 dollardan 13 myń dollarǵa deıin ósti. Qazir Qazaqstan Búkilálemdik banktiń klassıfıkasııasy boıynsha tabys deńgeıi ortasha elder qataryna kiredi. Álemde osyndaı tarıhı qysqa merzimde ekonomıkalyq damýy men halqynyń ómir súrý deńgeıi osynshama artqan elder saýsaqpen sanarlyqtaı. Tipti, «Azııa jolbarystary» – Ońtústik-Shyǵys Azııa elderine de osyndaı kórsetkishterge jetý úshin 50 jyl qajet boldy.
«Qazaqstan-2030» Strategııasynyń negizgi mindetterin merziminen aıtarlyqtaı buryn tabysty oryndaý Prezıdentti odan da aýqymdy baǵdarlama – «Qazaqstan-2050» Strategııasyn ilgeriletýge ıtermeledi. Al bul Strategııanyń maqsaty Qazaqstandy álemdegi asa damyǵan 30 memlekettiń qataryna qosý ekenin búginde eńbektegen baladan eńkeıgen kárige deıin biledi.
Buǵan qosa, Memleket basshysy óziniń qańtardaǵy Joldaýynda alǵash ret ıdeologııalyq, men, tipti, uly maqsatty rýhanı tolyqtyratyn dep aıtar edim, «Máńgilik El» ıdeıasyn usynsa, Elbasy Táýelsizdiktiń barlyq jyldarynda eldi nyq jolmen jáne dáıekti túrde osy maqsatqa bastap keledi.
«Máńgilik El» – álemdik qoǵamdastyqta laıyqty orny bar táýelsiz, demokratııalyq damyǵan, ekonomıkalyq kúshti, beıbitsúıgish Qazaqstan. Prezıdent ádiletti túrde málimdegenindeı: «Biz, qazaqstandyqtar, birtutas halyqpyz! Jáne biz úshin ortaq taǵdyr – bul Máńgilik El, bizdiń laıyqty da uly Qazaqstan! «Máńgilik El» – bizdiń jalpyqazaqstandyq shańyraǵymyzdyń ulttyq ıdeıasy, ata-babalarymyzdyń armany. Táýelsiz damýdyń 22 jylynda barlyq qazaqstandyqtardy biriktirip, elimizdiń bolashaq irgetasyn qalaıtyn basty qundylyqtar quryldy. Olar aspandaǵy qol jetpes teorııalardan alynǵan joq. Bul qundylyqtar – ýaqyt synyna tótep bergen Qazaqstan Jolynyń tájirıbesi».
Qazaqstannyń tabysty áleýmettik-ekonomıkalyq jáne qoǵamdyq-saıası damýynyń asa mańyzdy faktory syrtqy ońtaıly jaǵdaılar qalyptastyrý boldy. Eldiń aıtarlyqtaı kúrdeli geosaıası jaǵdaıyn qaperge ala otyryp, Nursultan Nazarbaev egemendiktiń alǵashqy kúnderinen bastap táýelsiz Qazaqstannyń qazirgi ómir shyndyǵyna sáıkes kelýi yqtımal jalǵyz syrtqy saıasatyn aıqyndady. Ol – kópvektorlyq pen sentrızm.
Nazarbaevtyń minezi jáne is-áreketi boıynsha sentrıst ekenin aıtqan abzal. Osy jyldardyń bárinde, ishki jáne syrtqy kúrdeli syn-qaterlerge qaramastan, Prezıdent adam aıtqysyz tózimdilik, sarabdaldyq pen erlik tanyta otyryp, el ishinde de, halyqaralyq arenada da qandaı da bir qatelikterge jol bergen joq.
Mine, osyndaı ustanym bizdiń Memleketimizdiń basshysyna manevr jasaýdyń erkindigin, búgingi jedel ózgeris zamanynda ár naqty jaǵdaıǵa der kezinde jáne dáldikpen jaýap qaıtarýdyń múmkindigin berip otyr. Nursultan Nazarbaevtyń taǵy bir tamasha daryny – onyń oqıǵalar aǵynynda álemdik damýda aıqyndaýshy trend bolatyn basty nárseni dóp basyp kóre biletin qasıeti. Máselen, ol qazirgi kezde jahandaný úderisteri alǵa tartyp otyrǵan memleketterdiń ózara táýeldiligin alǵashqylardyń biri bolyp ańǵardy.
Osyndaı jaǵdaıda kez kelgen memlekettiń ashyq teńizge jalǵyz shyǵýy aıtarlyqtaı problemalar týǵyzatyny anyq. Onyń ústine, mundaı jaıt álemdik muhıtqa tikeleı shyǵatyn joly joq bizdiń elimiz úshin álemdik naryqqa aıaq basýdyń ózi múmkin emes degendi bildiredi. Sondyqtan Qazaqstan Búkilálemdik saýda uıymynyń tolyqqandy múshesi bolýǵa umtylys tanytyp, EO-men jáne ASEAN elderimen yntymaqtastyǵyn keńeıte túsýde. Mine, naq sondyqtan Nursultan Ábishuly KSRO ydyraǵannan keıingi alǵashqy kúnderden postkeńestik keńistiktegi ıntegrasııanyń berik jaqtaýshysy bolyp qalyp keledi.
О́ziniń taıaýdaǵy Qazaqstan halqy Assambleıasynyń HHI sessııasyndaǵy sózinde Memleket basshysy kezekti márte bylaı dep atap kórsetti: «HHI ǵasyr – ıntegrasııa ǵasyry. Ulttyq múdde turǵysynan muqııat oılastyrylǵan ıntegrasııaǵa qarsy bolý – damýdyń zamanaýı úrdisterine qarsy bolý».
1992 jyldyń 17 qańtarynda bizdiń Prezıdent Reseı Prezıdenti Borıs Elsınmen jumys kúshiniń, taýarlardyń, qyzmet kórsetýlerdiń, kapıtaldardyń Qazaqstan men Reseı arasynda erkin qozǵalysy týraly shartqa qol qoısa, ol sol kezdiń ózinde-aq búgingi Keden odaǵynyń belgili bir kórinisi bolǵan edi. Alaıda, Reseı bıýrokratııasynyń ishki qarsylyǵynan atalǵan shart júzege asyrylmady. Eki jyl ótken soń, 1994 jyldyń 29 naýryzynda óziniń MMÝ-degi ataqty sózinde Nursultan Ábishuly strategııalyq ıntegrasııalyq baǵdarlama usynyp, ony júzege asyrý úshin 20 jyl qajet boldy. Keden odaǵy men Birtutas ekonomıkalyq keńistik qurýdyń máni úsh eldiń ózara tıimdi ekonomıkalyq yntymaqtastyǵy bolyp tabylady. Tutastaı alǵanda, KO men BEK-tiń tıimdiligi kózge búkil Odaq úshin de, sondaı-aq, onyń ár qatysýshysy úshin de taıǵa tańba basqandaı anyq kórinedi.
Jáne bul jerde bizdiń Elbasy áý bastan barynsha qatal jáne shynaıy boldy: «Biz ekonomıkalyq odaq quramyz, sondyqtan komıssııanyń mindeti shartqa ekonomıkalyq ıntegrasııanyń sheginen asyp ketetin erejelerdi qospaý bolyp tabylady», dep ashyq málimdedi.
2013 jyldyń sáýirinde ótken Eýrazııalyq medıa-forýmnyń ashylýynda sóz sóılegen Memleket basshysy burynǵydan da qatańyraq túrde bylaı dep málimdedi: «Naqty atap kórsetkim keledi, Qazaqstan óziniń búkil tarıhynda alǵash ret táýelsizdik aldy, halqymyz tuńǵysh ret erkindiktiń tátti dámin sezindi, osy sebepti biz táýelsizdigimizdi eshkimge de bereıin dep otyrǵan joqpyz. Eger qandaı da bir birlestik eldiń táýelsizdigine, bizdiń Konstıtýsııamyzǵa qysym kórsetetin bolsa, onda biz ol uıymdy dereý tastap, odan shyǵamyz».
Mundaı ustanymdy Nursultan Ábishuly táýelsizdiktiń alǵashqy kúnderinen bastap qatań ustanyp keledi.
Men sonaý 1992 jyly Ankarada ótken Túrkitildes memleketter basshylarynyń sammıtinde Túrkitildes memleketterdiń dostastyǵyn qurý týraly hattama jobasy is júzinde kelisilip, ony Ázerbaıjannyń, Qazaqstannyń, Qyrǵyzstannyń, Túrikmenstannyń, Túrkııanyń jáne О́zbekstannyń prezıdentteri qol qoıýy tıis bolatyn oqıǵaǵa kýá bolǵan edim. Bul jobada Túrkııanyń qandaı da bir jetekshi róli baıqalǵan-tyn. Sonda Nursultan Ábishuly: «Bizdiń buǵan deıin bir úlken aǵamyz bolǵan. Endi Qazaqstan eshqashan eshkimniń inisi bolmaıdy. Jáne mundaı deklarasııaǵa biz qol qoımaımyz», dep málimdegen edi. Izgi nıetti dostyq aýanynda ótip jatqan sammıtke qatysýshylar úshin Qazaqstan Prezıdentiniń mundaı qatań ustanymy múldem kútpegen jaǵdaı boldy. Búkil gazetter men aqparat agenttikteri Ankaradan basty jańalyqty «Túrkitildes memleketter sammıtinde Nazarbaev órekpigen júrekterdi sý sepkendeı basty», degen taqyryppen berdi. Bul bizdiń Memleketimiz basshysynyń tek saıası ustanymy ǵana emes, sondaı-aq, Nursultan Nazarbaevtyń – týǵan halqy perzentiniń táýelsizdik qashanda ózi úshin joǵary qundylyq bolyp tabylatyn tabıǵı júrek dúrsili jaǵdaıy deýimiz kerek.
Táýelsizdiktiń tańsári shaǵynan bastap Elbasy bizdiń jas memleketimiz álemdik saıasattan shetqaqpaı qalmaı, halyqaralyq arenada laıyqty oryn alýy úshin qolynan kelgeniniń bárin jasady. Prezıdenttiń kóp jylǵy jáne dáıekti kúsh-jigeriniń nátıjesinde, elimizdegi turaqtylyqtyń, beıbitshilik pen kelisimniń arqasynda Qazaqstan búginde álemdegi belgili jáne qurmetti el, al Memleket basshysy pikirimen álemniń jetekshi elderiniń basshylary sanasatyn qazirgi zamanǵy asa bedeldi jáne moıyndalǵan kóshbasshylardyń biri bolyp tabylady.
Jaqynda Gaagada bolyp ótken Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi sammıt Qazaqstan basshysynyń belsendi de jemisti syrtqy saıası qyzmeti men onyń óńirlik jáne jahandyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý jónindegi sharshap-shaldyqpaıtyn dáıekti kúsh-jigerine degen halyqaralyq qoǵamdastyqtyń ósip kele jatqan qurmeti men qoldaýynyń jarqyn kórinisi boldy.
Álemdik aqparat agenttikteri onlaın rejiminde dúnıejúzine 53 eldiń memleket jáne úkimet basshylary qatysqan sammıtten habarlar taratty. Bizdiń Prezıdentimiz asa iri halyqaralyq forýmda sheshýshi jáne barynsha izdelgen tulǵalardyń biri bolǵany osyny kórgen qazaqstandyqtardyń zańdy maqtanyshyn týǵyzǵanyn bólispeý, árıne, qıyn. Mine, naq bizdiń Memleketimizdiń basshysymen osy qyzý shaqta kezdesýdi qajet dep taýyp, kókeıkesti halyqaralyq problemalardy talqylaǵandardyń arasynda álemniń jetekshi elderi men uıymdarynyń basshylary – AQSh Prezıdenti Barak Obama, Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Tóraǵasy Sı Szınpın, Ulybrıtanııa Premer-mınıstri Devıd Kemeron, Fransııa Prezıdenti Fransýa Olland, Japonııa Premer-mınıstri Sındzo Abe, Fınlıandııa Respýblıkasynyń Prezıdenti Saýlı Nıınıste, BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýn jáne basqalarynyń bolýy kezdeısoqtyq emes.
Mundaı álemdik moıyndaý men qurmet Nursultan Nazarbaevtyń óz halqy men búkil dúnıejúzi ıgiligi jolyndaǵy jasampaz qyzmetiniń ǵalamat nátıjelerine kelip tireletinin atap kórsetken abzal. Máselen, búginde halyqaralyq qoǵamdastyq bizdiń Memleketimiz basshysynyń ıadrolyq qarýdy taratpaý jáne qysqartý jónindegi kóp jylǵy dáıekti kúsh-jigerin joǵary baǵalaıdy.
Bizdiń Prezıdentimizdiń óńirlik jáne jahandyq qaýipsizdikti qamtamasyz etýge qosqan súbeli úlesi Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńes (AО́SShK), Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezi, G-Global jáne Astana ekonomıkalyq forýmy sııaqty belgili halyqaralyq bastamalary bolyp tabylady.
EQYU-ǵa múshe 56 eldiń basshylarynyń basyn qosyp, sammıt ótkizýge degen 11 jylǵy tabyssyz áreketterden soń tek Nursultan Nazarbaevtyń ǵana 2010 jyly táýelsiz Qazaqstannyń elordasynda osy Uıymnyń Sammıtin ótkizip, onyń ústine tarıhı Astana deklarasııasyn qabyldaýǵa qol jetkize alǵany barshaǵa málim. EQYU-nyń Astana Sammıti, asyra aıtqandyq emes, HHI ǵasyrdyń alǵashqy onjyldyǵynyń asa iri halyqaralyq oqıǵasynyń biri boldy.
Bul, shyn máninde, Qazaqstannyń juldyzdy sáti, bizdiń Prezıdentimizdiń eńbegi sińgen jeke trıýmfy, halqymyzdyń ulylyǵynyń, birligi men tutastyǵynyń jarqyn kórinisi.
Joǵaryda atalǵan Qazaqstannyń barlyq asa iri halyqaralyq aksııalarynyń tarıhı tabysy, birinshi kezekte, Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń strategııalyq kóregendiginiń, buljymas saıası erik-jigeriniń, erekshe kúsh-qýaty men sırek kezdesetin jeke harızmasynyń arqasynda múmkin boldy.
Egemendiktiń eleń-alań shaǵynan beri Prezıdentimiz Qazaqstandaǵy beıbitshilik pen kelisimdi qamtamasyz etý saıasatyn syrtqy álemge de sińirýge umtylys tanytyp keledi. 2010 jyldyń sáýirinde Qyrǵyzstandaǵy asa aýyr daǵdarys kezinde osylaı boldy. Kórshi eldegi qarsy turýshylyq sharyqtaý shyńyna jetken shaqta AQSh Prezıdenti Barak Obama men Reseı Federasııasynyń Prezıdenti Dmıtrıı Medvedev Nursultan Nazarbaevqa daǵdarysty retteý, Qyrǵyzstandaǵy azamat soǵysyn boldyrmaý boıynsha asa aýyr mıssııany ózine alýdy ótinip, qaıyryldy. Sonymen qatar, oǵan AQSh pen Reseı basshylarynyń atynan osy jumysty alańsyz júrgizýge quqyq berildi.
2010 jyldyń sáýirindegi qaterli kúnder men túnderde bizdiń Memleketimiz basshysynyń tek joǵary halyqaralyq bedeli ǵana emes, sondaı-aq, onyń eń qyzýy kóterilgen bastardyń ózin sabasyna túsirip, qarsylasýshy taraptardy sendire alatyn sırek kezdesetin talanty jarqyraı kórindi.
Kúnder men túnder degende, men eshqandaı da asyra aıtyp turǵan joqpyn. Qyrǵyzstandaǵy jaǵdaı kúrt ýshyqqan sátte bizdiń Prezıdentimiz Vashıngtondaǵy ıadrolyq qaýipsizdik jónindegi birinshi sammıt jumysyna qatysyp jatqan bolatyn. Mine, osylaısha kúndiz ol sammıt jumysyna qatysyp, sóz sóılep, basqa memleketterdiń basshylarymen kezdesse, al túnde (ol kezde bizde kúndiz) telefon arqyly Astanamen, Bishkekpen sóılesip, tıisti tapsyrmalar berdi. Osylaısha Nursultan Nazarbaevtyń, AQSh jáne Reseı prezıdentteriniń birlesken kúsh-jigeriniń nátıjesinde Qyrǵyzstannyń azamat soǵysyna qaraı bet alysyn toqtatyp, úderisti jalpyulttyq únqatysý arnasyna baǵyttaýǵa qol jetkizildi.
Ýkraınadaǵy jaǵdaılarǵa baılanysty da álemniń barlyq jetekshi elderiniń basshylary daǵdarysty retteý boıynsha konsýltasııalardy naq Qazaqstan Prezıdentimen ótkizý mańyzdy dep sheshkeni tabıǵı jaǵdaı bolsa kerek. Bizdiń bárimiz taıaýdaǵy Kremlden, Aq úıden, Daýnıng-strıt-10-nan, Berlınnen Aqordaǵa soǵylǵan telefon qońyraýlarynyń jıiligin jaqsy bilemiz. Bul sonaý ejelgi rımdik Kvınt Gorasıı Flakk aıtqan «Eger seniń kórshiń órtenip jatsa, apat saǵan da qater tóndiredi» degen sózdiń durystyǵy men búgingi kókeıkestiligin kim-kimnen de artyq túsinetin bizdiń Memleketimizdiń basshysy úshin joǵary qurmet, sonymen qatar, asa zor jaýapkershilik te bolyp tabylady.
Osyndaı kúrdeli jaǵdaıda barlyq taraptardy sabalaryna túsip, máseleni qalyptasqan halyqaralyq norma aıasynda órkenıetti beıbit kelissóz jolymen sheshýge shaqyrǵan Prezıdent, birinshi kezekte, Qazaqstannyń ulttyq múddesin basty nazarynda ustaǵan edi.
Men AQSh-ta jumys istegen kezde Nursultan Nazarbaev Reseımen, Qytaımen jáne AQSh-pen áriptestik qatynastardy qurýǵa qalaı qol jetkizedi, olardyń Qazaqstandaǵy múddesiniń tepe-teńdigin qaıtip tabysty qamtamasyz etedi dep jıi suraıtyn. Ol ózi qandaı adam? Reseı, Qytaı álde AQSh jaǵynda ma? – degen saýaldar da jıi qoıylatyn. Meniń jaýabym da árkez bireý-tuǵyn: «Bizdiń Prezıdent Reseıdiń de, Qytaıdyń da, AQSh-tyń da jaǵynda emes. Ol qazaqstandyqtar jaǵynda. Ol ne istese de, birinshi kezekte, óz halqynyń qaýipsizdigi men ıgiligi úshin jumys isteıdi».
Ýkraına men onyń tóńiregindegi oqıǵalar Tuńǵysh Prezıdenttiń táýelsizdiktiń barlyq jyldarynda beıbitshilik pen kelisim, jasampazdyq pen órkendeý jolymen júrip kele jatqan táýelsiz Qazaqstan qurý jónindegi strategııasynyń durystyǵyn taǵy bir márte senimdi túrde qýattap berdi. Qazaqstan tutastyǵynyń, uly maqsat – «Máńgilik Elge» jetýdiń kepili, mine, osynda.
Memleketimizdiń basshysy ádiletti atap ótkenindeı, «búginde Qazaqstan – álemdegi asa qaýipsiz azdaǵan elderdiń biri. Qazaqstandyqtar búkil álemge ósip-órkendeýge jetkizetin jalǵyz durys jol halyqtyń judyryqtaı jumylýy ekenin dáleldep berdi. Bizde áli de ári qaraı dúnıejúzine turaqtylyqtyń, tózimdiliktiń jáne qoǵamdy jumyldyrýdyń úlgisin kórsetýge múmkindik bar. Biz tek osylaısha ǵana jahandyq syn-qaterlerge qarsy tura alamyz».
Jáne kópultty Qazaqstan halqy Elbasynyń ǵalamat basshylyǵymen ári qaraı da táýelsizdiktiń barlyq jyldarynda synalǵan jolmen nyq jáne dáıekti túrde júrisin jalǵastyrýǵa daıyn.
Búgingi álemdegi kúrdeli úderister kezeńinde Memleket basshysy – QHA Tóraǵasy Nursultan Nazarbaevtyń tereń mazmundy, ómirlik mańyzy joǵary, bolashaqqa baǵdarlanǵan sóziniń úlken maqtanyshpen, qýanyshpen jáne tolqynyspen qabyldanǵany anyq. О́ıtkeni, 18 sáýirde bolyp ótken Qazaqstan halqy Assambleıasy HHI sessııasynyń búkil rýhy qurylǵan kezeńinen beri elimizdegi beıbitshilik pen kelisimniń shynaıy uıytqysyna aınalyp kele jatqan uıym ustanymdarymen úndesedi.
Sessııa jumysyna QHA músheleri, Parlament depýtattary, Úkimet músheleri, túrli saıası partııalardyń, dinı konfessııalardyń, qoǵamdyq birlestikterdiń basshylary, jastardyń, ǵylymı jáne shyǵarmashyl ıntellıgensııanyń, óndiris oryndarynyń jáne aýyl sharýashylyǵynyń ókilderi qatysty.
Kóktemniń osy jaımashýaq kúni Beıbitshilik jáne kelisim saraıynyń kók tiregen kúmbezi astyna barlyq kópultty Qazaqstan halqy jınalǵandaı boldy. Olar Elbasynyń strategııasy men jasampaz qyzmetine biraýyzdan qoldaý bildirip, eldiń jarqyn bolashaǵyna senetinderin búkil jan-dúnıelerimen jarqyn kórsetip berdi.
Búgin de, árqashan da osylaı bola bersin!
Qanat SAÝDABAEV,
Nursultan Nazarbaevtyń Mádenıet,
bilim berý jáne áleýmettik baǵdarlamalar
qorynyń dırektory.
Almatyda keıbir kóshe qıylystaryndaǵy baǵdarshamdardyń jumysy ózgeredi
Aımaqtar • Búgin, 17:05
Astanada LRT jobasynyń ekinshi kezeńine daıyndyq bastaldy
Elorda • Búgin, 16:52
«Jezqazǵan – Petropavl» tasjolynda eki adam kóz jumdy
Oqıǵa • Búgin, 16:21
Aýa raıyna baılanysty eki oblysta jol jabyldy
Aýa raıy • Búgin, 15:30
Qostanaı oblysynda 6 temirjol vokzaly kúrdeli jóndeýden ótip jatyr
Aımaqtar • Búgin, 15:13
Qonaevta medısınalyq kampýstyń qurylysy qashan bastalady?
Aımaqtar • Búgin, 14:33
Azııa chempıonaty: Nadejda Dýbovıskaıa bıiktikke sekirýden kúmis júldeger atandy
Sport • Búgin, 14:00
Jańatalap aýylynda jańa medısınalyq pýnkt ashyldy
Aımaqtar • Búgin, 13:53
Ǵylymı qaýymdastyq jańa jobany talqylady
Ata zań • Búgin, 12:48
Bokstan Qazaqstan quramasy Ispanııadaǵy týrnırde 6 altyn medal jeńip aldy
Boks • Búgin, 11:54
Shala týǵan 730 gramdyq sharana qalaı aman qaldy?
Medısına • Búgin, 11:42
Prezıdent tóraǵalyǵymen Úkimettiń keńeıtilgen otyrysy ótedi
Prezıdent • Búgin, 11:27
8 aqpandaǵy dollar baǵamy qandaı?
Qarjy • Búgin, 10:40
Grand Slam: Dzıýdoshy Aman Baqytjan Parıjdegi týrnırde qola júldeger atandy
Sport • Búgin, 10:27
Almatyda 16 sheteldik elden shyǵaryldy
Aımaqtar • Búgin, 09:55