Tarıhtan belgili, postkeńestik memleketterdiń barlyǵynda óz Qarýly Kúshteri qurylǵan soń áskerı qyzmetshilerge Áskerı ant qabyldaý mindetteldi. Bul máseleni Qazaqstan basshylary aqyldasa kele áskerı qyzmetti atqaryp júrgender úshin qaıtadan áskerı ant berýdiń qajeti joq degen sheshim qabyldady. Qazaqstan Respýblıkasynyń Qarýly Kúshteriniń qataryna jańadan qabyldanǵandar ǵana áskerı anttyń jańa nusqasy boıynsha qyzmetke kirisetin boldy. Atalǵan máseleniń oń sheshilýine Qazaqstan Respýblıkasynyń tuńǵysh Qorǵanys mınıstri, Keńes Odaǵynyń Batyry Saǵadat Nurmaǵambetov kóp eńbek sińirdi. Armııa generaly osy máseleni kóterip el basshylyǵynyń atyna birneshe ret hat jazdy. 1992 jyldyń bastapqy kezeńinde jazylǵan hatynda Halyq Qaharmany: «Sońǵy kúnderi túrli sebepterden, onyń ishinde jan-jaqty oılastyrylǵan zańnamalyq aktilerdi daıyndaý men qabyldanýyn kútpesten asyǵys qabyldanǵan birneshe sheshimniń saldarynan áskerı antty qabyldaý máselesine mańyzdy tosqaýyldar týyndatyp otyr» dep atap kórsetip, óziniń oı-pikirin naqty bildirdi. №5 qordyń 640-isindegi hatynda: «Áskerı qyzmet halyq aldyndaǵy ýáde bolyp tabylatyn áskerı ant berýden bastalatyny belgili. Marshal nemese sarbaz bolsyn áskerı adam retinde anttyń talaptaryn oryndaýdy qasıetti borysh dep sanaýǵa tıis. Oǵan adaldyǵyn ómiriniń sońyna deıin saqtaýy qajet», dep jazady ol.
«Qazirgi tańda Qarýly Kúshterde qyzmet atqaryp júrgen generaldar, ofıserler jáne soldattar bir ret áskerı ant qabyldaıdy. Biraq Keńes Odaǵy joq bolǵandyqtan, alǵashynda «eshkimge de qyzmet atqarmaımyz» degen máseleniń aldynda turmyz. Meniń oıymsha, bul qate túsinik, qate pikir. Áskerı anttyń mátininde «Men áskerı isti qasterlep zerdeleýge, áskerı jáne halyq múlkin jan-jaqty saqtaýǵa jáne sońǵy demim bitkenshe óz halqyma adal bolýǵa ant beremin ...» degen sózder bar. Qazirgi tańda osy sózder ózektiligin joǵaltty ma? Joq dep oılaımyn. Halyqqa qyzmet etý – áskerı anttyń negizgi mańyzy» deı otyryp, Saǵadat Nurmaǵambetov birneshe usynys jasaıdy. Olardyń qatarynda reseılik, ýkraındyq nemese basqa da bir eldiń búkil jeke quramy «jańa» ant qabyldaýdan bas tartýy qajet; jańa tolyqtyrý arqyly kelgen shaqyrylýshy kontıngent TMD elderiniń Birikken Qarýly Kúshteriniń qataryna alynatyn bolsa, osy elderdiń basshylarynyń arnaýly kelisimimen maquldanǵan áskerı ant mátini boıynsha qabyldanýy múmkin; TMD elderiniń qataryna engen respýblıkada óz Qarýly Kúshi qurylǵan jaǵdaıda, sol eldiń óziniń zań shyǵarýshy organy daıyndap, bekitken antty qabyldaý keregi jaıynda aıtylǵan. Tórtinshi usynysynda armııa generaly «Is júzindegi Qarýly Kúshterdiń jeke quramyn jedel túrde óńirlik áskerı ant qabyldatqyzý asyǵys, qate jáne ústirt, sonymen qatar birikken Qarýly Kúshterdiń qulaýyna ákep soqtyratyn sheshim» dep atap kórsetken. Ol áskerı problemalarǵa qatysty kúrmeýli máseleler abaılap, muqııat jáne asyǵystyqqa salynbaı sheshý qajetin atap ótedi.
Áskerı ant degenimiz – árbir azamat memlekettiń Qarýly Kúshterindegi áskerı qyzmetke qabyldanǵan (shaqyrylǵan) kezindegi saltanatty ant berý rásimi. Derbes, egemendi el qurǵan jańa memleket retinde Qazaqstan áskeriniń anty qandaı úlgide bolýy qajet degen taqyrypta túrli usynystyń bolǵany da ras. Mysaly, buǵan deıingi KSRO áskerı anty (1947-1991) keńestik áskerı qyzmetshilerdiń alǵashqy resmı ýádesi boldy.
Qorǵanys mınıstri S.Nurmaǵambetov Prezıdenttiń atyna jańa áskerı anttyń mátinin 1992 jyly 17 maýsymda hatpen usynǵan. Hatqa qoıylǵan qararlardyń belgilisi: 1992 jyly 22 maýsymda el basshysy Joǵarǵy Keńespen, basqa da múddeli organdarmen kelisý týraly tapsyrma beredi. Osy hatynda S.Nurmaǵambetov áskerı anttyń Respýblıkalyq Ulannyń áskerı qyzmetshilerine, Respýblıkalyq Ulannan basqa áskerı qyzmetshilerge arnalǵan nusqalaryn da birge usynǵan.
Osylaısha, Joǵarǵy Keńestiń eskertýleri esepke alyna otyryp, egemen elimizdiń Qarýly Kúshteriniń áskerı qyzmetshilerine arnalǵan áskerı anttyń mátini bekitiledi.
Áskerı qyzmetshiniń alǵashqy eńbek jolyndaǵy tuńǵysh qadamy áskerı ant qabyldaýdan bastalatyny belgili. Al armııa generaly Saǵadat Qojahmetuly Nurmaǵambetov jas jaýyngerdiń alǵashqy qadamyndaǵy qundy qujattyń qabyldanýyna qajyrly eńbek sińirdi. Normatıvtik-quqyqtyq sıpattaǵy qujattyń qabyldanýy Qazaqstan Qarýly Kúshteriniń jańa baǵytyn, sıpatyn aıqyndap berdi. Táýelsiz el armııasynyń alǵysharttarynyń biri – áskerı ant berý tarıhy osylaısha jasaqtaldy.
Álııa SÚLEIMENOVA,
Prezıdent Arhıviniń aǵa sarapshysy
