Astyq – elimizdiń basty baılyǵy

«Aýyl sharýashylyǵy – naǵyz ǵylym. Bul naǵyz ǵylymmen bizge áli aınalysý qajet. Bizge, orasan zor aýyl sharýashylyǵy jerleri bar, agroónerkásiptik kesheni ósip kele jatqan, agrarlyq ǵylym bazasy qalyptasqan elge bul jerlerdi durys paıdalana bilý kerek. О́ıtkeni, munyń ózi bizdiń negizgi eksporttyq salamyzdyń biri».

Nursultan NAZARBAEV,

Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti.

 

ATYMYZDY ÁLEMGE JAIǴAN О́NIM

Elimiz óz táýelsizdigine ıe bola salysymen, onyń halyqaralyq rynoktarǵa shyǵarǵan alǵashqy ónimderiniń biri astyq boldy. Keıbir jyldary Qazaqstan álemniń 40-tan astam eline astyq eksporttap júrdi. Osynaý strategııalyq ónimniń óndirisi men saýdasyn jolǵa qoıý úshin Elbasynyń tapsyrmasymen elimizde «Astyq týraly» zań qabyldandy. Qazir oılap qarasaq, bizdiń Qazaqstanymyzdyń atyn álemdik keńistikte jaǵymdy jaǵynan kórsetip kele jatqan ónimderdiń biri osy altyn astyǵymyz eken. Birqatar elder qazirgi kúni Qazaqstandy úlken astyq derjavasy retinde tanıdy. Biz Halyqaralyq astyq keńesine múshe elderdiń birimiz. Sonyń ishinde iri kólemde astyq eksporttaıtyn elderdiń qataryndamyz. Álemniń astyq satýmen shuǵyldanatyn kóptegen iri treıder kompanııalary Qazaqstan astyǵy dese eleń ete qalatyn bolyp júr. Sebebi, Qazaqstan astyǵy álemdegi sapaly astyqtardyń biri. Bizdiń Saryarqa atalatyn keń jazyq saıyn dalamyzǵa kún qýaty molynan túsetindigi ejelden belgili. Osy Saryarqa tósinde kúnniń shuǵylaly shýaǵymen, dalanyń ańyzǵaqty jelimen terbelip ósken astyq barynsha jetile pisip, qurǵaq qalpyn saqtap qalatyn kórinedi. Bul jaǵdaı ósken bıdaıdyń boıyndaǵy qamyrlylyq qasıetin kúsheıtedi. Al qamyrlylyǵy kúshti bıdaı sorttary nan, toqash jáne unnan jasalynatyn basqa da ónimder úshin eń bas­ty qajettilikterdiń biri. Tipti, keıbir mamandardyń pikirlerine qaraǵanda, ózderi de astyqqa baı sanalatyn Reseı men Ýkraına elderi bizdiń Qazaqstannyń astyǵyn óz astyqtaryna qosyp, qamyrlylyq qasıetin kúsheıtý úshin paıdalanatyn kórinedi. Sondyqtan, keıbir mamandar «Qazaqstan astyǵynyń tabıǵı turǵydaǵy sapalylyq qasıetine álemde teń keletin astyq óte az, bul jaǵynan alǵanda Qazaqstan men  Kanada astyǵy bir-birine shamalas keledi» dep esepteıdi eken. О́ziniń astyq satý kólemi jaǵynan alǵanda álemdegi eń aldyńǵy qatarly 10 eldiń quramyna kiretin Qazaqstan un eksporttaý jaǵynan sońǵy birqatar jyldar barysynda búkil dúnıe júzi boıynsha alǵanda turaqty túrde aldyńǵy úshtiktiń quramynda keledi. Astyq ósirip satý bir óner bolsa, odan un óndirip satý ekinshi bir úlken óner túri sanalatyndyǵy belgili. О́ıtkeni, 1 kılogramm astyqtan 1 kılogramm unnyń baǵasy áldeqaıda qymbat. Un óndirý arqyly qosymsha tabystarǵa kenelemiz. Ekinshi jaqtan alǵanda, óz adamdarymyzdy jumyspen qamtımyz. Onyń ústine astyq tasymaldaýǵa qaraǵanda, un tasymaldaý isiniń shyǵyny da edáýir tómen bolatyndyǵy túsinikti. 2013 jyldyń qorytyndysynda Qazaqstan 4 mıllıon 922,8 myń tonna bıdaı eksporttap, budan elimizge 1,2 mıllıard AQSh dollarynan astam kiris kirgizdi. Sonyń ishinde 20-dan astam elge astyq jóneltti. Qazaqstan astyǵyn turaqty tutynyp kele jatqan elder qatarynda bizben kórshiles Reseı, Ázerbaıjan, О́zbekstan, Qyrǵyzstan, Tájikstan elderimen qatar Iran, Túrkııa, Grýzııa, Qytaı, Shvesııa, Aýǵanstan elderi bar. Qazaqstan eksporttaıtyn astyqtyń 98 paıyzynan astamy mine, osy elderdiń úlesine tıedi. Sonymen qatar, Germanııa, Polsha, Grekııa, Lıvan, Latvııa, Nıderlandy elderi de az kólemde bolsa da Qazaqstan astyǵyn tutynady. Qysqasyn aıtqanda, Qazaqstan astyǵy qazirgi kúni elimizdiń atyn álemge jaıyp júrgen basty brend ónimderimizdiń biri bolyp tabylady. Qazirgi kúni elimizdiń Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi Qazaqstan astyǵynyń eksporttyq múmkindikterin tıimdi joldar arqyly arttyrý máselesin qarastyrýda. Sonyń bir joly retinde Qytaı jáne Ońtústik-Shyǵys Azııa elderi rynoktaryna zer salyp, zertteýler júrgizýde. Halyqaralyq astyq keńesiniń málimetteri boıynsha, Qytaı ár jyl saıyn 3 mıllıonnan 8 mıllıon tonnaǵa deıin astyq satyp alady eken. Endeshe, irgemizde turǵan alyp rynoktyń osy mol múmkin­­­dikterin nege eskermeske? Onyń ústine Qytaı óńirlerine astyq jetkizip satý máselesin jolǵa qo­ıyp alǵan jaǵdaıymyzda, osy el­diń aýmaǵy arqyly Ońtústik-Shy­ǵys Azııa elderiniń rynokta­ryna shyǵýymyzǵa da bolady. Son­dyqtan Qazaqstan Aýyl sha­rýa­­­shylyǵy mınıstrligi Qy­taı men Ońtústik-Shyǵys Azııa baǵyt­taryn Qazaqstan astyǵyn eks­port­taýdyń bolashaǵy zor stra­­tegııalyq baǵyty dep eseptep otyr. Qazirgi kúni osy máseleni ilgeri jyljytý úshin Qazaqstan-Qytaı shekarasynda astyq termınalyn salý isi josparlanýda. Munyń ózi Qytaı men Ońtústik-Shyǵys Azııa elderine Qazaqstan astyǵyn turaqty túrde jetkizý máselesin jolǵa qoıǵan bolar edi. Suńǵat ÁLIPBAI, «Egemen Qazaqstan». Derek pen dáıek 2013 JYLDYŃ QORYTYNDYSYNDA QAZAQSTAN 4 MILLION 922,8 MYŃ TONNANYŃ BIDAIYN EKSPORTTAP, OSYDAN 1,2 MILLIARD AQSh DOLLARYNAN ASTAM KIRIS QARATTY. ______________________________

OTANYMYZDYŃ ASTYQ QAQPASY

Qazirgi kúni Qazaqstan álemge eń joǵary sapaly astyq óndirip satatyn elderdiń biri. Osynaý astyqtyń úlken de negizgi bóligi Aqtaý teńiz porty arqyly syrtqa jóneltiletindigin bálkim ekiniń biri bile de bermes. Elimiz ár jyl saıyn 5 mıllıon tonnadan astam astyq óndirip satatyn bolsa, osy isti jolǵa qoıýda atalǵan porttyń mańyzy erekshe. Sondyqtan ony shartty túrde elimizdiń astyq qaqpasy dep te aıtýǵa bolady. Qazirgi kúni osy teńiz por­tynda júzege asyrylý ústin­degi ınvestısııalyq jobada qosymsha qurǵaq júkter ter­­mı­naldarynyń qurylysyn júrgizý qarastyrylǵan. Sol ter­mınaldardyń biri astyq jóneltý isine arnalmaq. Osy qurylys aıaqtalǵanda elimiz bul teńiz portynda qosymsha 1 mıllıon tonnaǵa jýyq astyqty eksporttaýdyń jańa múmkindigine qol jetkizetin bolady. Al jalpy joba boıynsha jylyna 2,5 mıllıon tonna qurǵaq júkter jóneltý kózdelinip otyr. Búgingi kúni jobanyń tehnı­kalyq ekonomıkalyq negiz­­de­mesine ózgerister engizý, ıaǵnı ony jańadan qosylatyn 3 qurǵaq júk termınalymen baıyta túsý jónindegi usynystardy tehnıkalyq turǵydan negizdeý jumystary aıaqtaldy. Al qury­­lys jumystarynyń ózi bıylǵy jyly tolyq júzege asyrylmaq. Mine, osyndaǵy úsh termınaldy, sonyń ishinde astyq termınalyn salý jumysy qorytyndylanǵan kezde Aqtaý teńiz portynyń júk ótkizý múmkindigi 16,5 mıllıon tonnadan 19 mıllıon tonnaǵa deıin óse túsetin bolady. Atalǵan maqsatqa qol jet­kizý úshin Kaspııdegi qazaq­standyq qurǵaq júkter flo­tynyń múmkindikterin arttyryp, ony edáýir keńeıte túsý qajet bol­dy. Bul jumys byltyrǵy jyl­dan bastap qolǵa alyndy. Árqaı­sysynyń syıymdylyǵy 5 myń tonna bolatyn 2 qurǵaq júkter tasymaldaıtyn keme satyp alyndy. Olarǵa «Túrkistan» jáne «Beket Ata» degen ataýlar berildi. Alǵashqy sátteri bul ke­meler Iran baǵytyna metal­dar men astyq jetkizýge paıda­lanyldy. Teńiz kóliginiń barynsha arzan, ári qaýipsiz keletindigi belgili. Onyń ústine júk tıeý kólemi jaǵynan alǵanda da bul kólik túrine eshbir qural básekeles bola almaıdy. Demek, qurǵaq júkter tasymaldaýǵa arnalǵan bul eki keme elimiz úshin tıimdi qyzmet etetindigi anyq. Osydan birneshe apta bu­ryn Aqtaý teńiz portynda «Túr­­ki­stan» kemesine qazaq­­stan­dyq astyqtyń birinshi partııasy tıeldi. Ol eksportqa jóneltildi. Munan keıin «Beket Ata» kemesi júk tıeý alańyna kelip turdy. Sóıtip, atalǵan eki jańa kemeniń Qazaqstan astyǵyn syrtqa shyǵarý isine qyzmeti bastalyp ta ketti. Saıqan SANATOV. _______________ Fıtosanıtarlyq baqylaý beketteriniń 2011 jyldyń 1 shildesine deıingi ornalasýy Fıtosanıtarlyq baqylaý beketteriniń 2011 jyldyń 1 shildesinen keıingi ornalasýy 2013 jylǵy astyq eksporty 2013 jylǵy astyq eksporty, myń tonnamen.                   Eksporttaǵy úlesi %   Qazaqstan-Qytaı shekarasyndaǵy astyq termınaly QR Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń málimetteri boıynsha.