Jekeshelendirýdiń jańa tolqyny

Elbasy Nursultan Nazarbaev Qazaqstan halqyna arnaǵan «Qazaqstan joly – 2050: bir maqsat, bir múdde, bir bolashaq» atty Joldaýynda Úkimet pen Ulttyq Bankke bıylǵy jyly atqarylatyn naqty tapsyrmalardy bere otyryp, «Úkimet «Samuryq-Qazyna» qorymen birlesip, memlekettiń qatysy bar barlyq kompanııalarǵa taldaý júrgizip, jeke sektorǵa beriletin kásiporyndar tizimin anyqtaýy kerek... Bıylǵy jyldyń birinshi toqsanynda Jekeshelendirýdiń 2014-2016 jyldarǵa arnalǵan keshendi baǵdarlamasy qabyldanýǵa tıis» dep atap kórsetti. Elbasy tapsyrmasyna sáıkes Úkimet elimizde jekeshelendirýdiń ekinshi tolqynyn júrgizýge ázirligin aıaqtady. Osyǵan baılanysty «Samuryq-Qazyna» UÁQ» aksıonerlik qoǵamy óziniń quramyndaǵy memlekettik aktıvterdi jekeshelendirý josparyn belgiledi.  

IRGELI ISTE IRKILIS BOLMAIDY

Memleket basshysy bıylǵy Joldaýynda Úkimetke Jekeshelendirýdiń 2014-2016 jyldarǵa arnalǵan keshendi baǵdarlamasyn ázirleý týraly tapsyrma bergen bolatyn. Iаǵnı Úkimet «Samuryq-Qazyna» qorymen birlesip, memlekettiń qatysy bar barlyq kompanııalarǵa taldaý júrgizip, jeke sektorǵa beriletin kásiporyndar tizimin anyqtaý kerektigin, týra osyndaı jumysty qalǵan memlekettik sektorlarda da júrgizý qajettigin qadap aıtqan. Jalpy alǵanda, 2020 jylǵa deıin ekonomıkadaǵy memlekettiń qatysy ishki jalpy ónimniń 15 paıyzy ǵana bolýy kerek. Prezıdenttiń osy tapsyrmalaryn qolǵa alǵan «Samuryq-Qazyna» ulttyq ál-aýqat qory búginde jekeshelendirý jumystaryn bastap ketti. Búginge deıin ne isteldi? Qandaı jospar bar? Jekeshelendirý naqty qaı aıdan bastalmaq? Osy jáne ózge de suraqtar tóńireginde «Samuryq-Qazyna» Ulttyq ál-aýqat qory» AQ  basqarma tóraǵasy  О́mirzaq ShО́KEEVPEN áńgimelesken edik. – О́mirzaq Estaıuly, kompanııanyń qansha paıyzyn jeke sektordyń enshisine bermeksizder? – Biz kompanııanyń 35 paıyzyn jeke­shelendiremiz. Eger Qordyń tarıhyna kóz júgirtsek,  Prezıdent bizge áý basta jeke kompanııalardyń qyzmetin ońtaılandyratyn, teńgerimin eseptep jáne kompanııalardyń qunyn kóterýdi maqsat etken  qurylymǵa aınalý jóninde tapsyrma bergen bolatyn. Biraq, dóp kelgen daǵdarys jekeshelendirýge múmkindik bere qoımady. Al «Samuryq-Qazynaǵa» bólingen árbir teńge tabys ákelýi tıis. Daǵdarystan ótken soń Elbasy bizge óz qyzmetimizge qaıta oralýdy tapsyrdy, ıaǵnı teńgerimdi tazalap, qaıtadan teńgerim túzelip, strategııa qabyldandy. Sodan beri biz jekeshelendirý isine kirisip kettik. Jekeshelendirýdi aldymen beıindi emes aktıvterden bastadyq. – Jekeshelendiretin kompanııalardy irik­teý ońaı bolmaǵan shyǵar? – Biz enshiles kompanııalarymyzdyń negizgi qyzmetine kirmeıtin barlyq kompanııalardy irikteýden ótkizdik. Olardyń sany 500-den asty. Árıne, kóp talas ta boldy. Bul kezde tartys boldy desek artyq aıtqandyǵymyz emes. Bul túsinikti de ǵoı. Sebebi, qandaı dırektor jekeshelendirgendi qalasyn. О́ıtkeni, ol buǵan deıin bas aýyrtpaı, naqty, turaqty bıýdjettiń aqshasyn jumsap otyrdy. Al eger ol nysan jekeshelendirilse, ol dırektordyń sol orynda qalý-qalmaýy neǵaıbyl. Sebebi, jekemenshik ıesi shyǵyndarǵa muqııat qarap, qysqartýy múmkin. Áıteýir biz bul kezeńnen de óttik. Sol 500 kompanııanyń 400-in ótken jyly jekeshelendirdik. Onyń ishinde oqý ortalyqtary, sporttyq ǵımarattar, qonaq­úıler, keńseler, páterler sııaqty ártúrli nysandar bar. – Olardy jekeshelendirýden Qorǵa qansha qarjy túsedi? – Beıindi emes aktıvterdi jekeshelendirýdiń ózinen Q+or qorjynyna 50,8 mlrd. teńge aqshalaı tabys túskeli otyr. Endi beıindi aktıvterdiń kezegi kelip tur. Olar da óte kóp. Bulardyń da bizdiń kompanııanyń quramynda bolý qajettigi joq. Qazir olardyń sany 599-dy qurady. Osy tizimdi alyp biz saraptaý, saralaý jumystaryn bastap kettik. Álemdik tájirıbege súıene otyryp anyqtalǵan  qaǵıdalar boıynsha tańdaý júrgizip jatyrmyz. Bul rette biz Sıngapýr úkimetiniń tájirıbesin baǵytqa aldyq. Onda jergilikti jerlerdegi, kez kelgen ınvestorlar tabysty júzege asyra alatyndaı bıznes túrleri tańdap alynady. Al endi iri kompanııalarmen ne isteımiz deısiz ǵoı. Bul rette biz memlekettik múlikti jekeshelendirýge qoldanylyp otyrǵan barlyq ádis-tásilderdi qarap shyqtyq. Zerttep, zerdeledik. Bul baǵytta bizdiń qazir óz tájirıbemiz bar. Biz tender tetikterin, baıqaýlar, ınvestısııalyq jáne kepildi konkýrstar tetikterin qabyldadyq.  Bulardyń ishinen biz naqty shynaıy, ashyqtyq ári jyldam, sapaly eki ádisti ǵana tańdap aldyq. Olar –  halyqtyq IPO jáne aýksıondar. Aýksıondar bir alańda, elektrondy saýda negizinde óte túsinikti jáne ashyq ótedi.  Bul úderistiń qalaı ótip jatqanyn kez kelgen qatysýshy onlaın rejimde kóre alady. – Investorlar pýly qazirdiń ózinde naqtylanǵan bolar? – Joq, naqty anyqtalǵan pýl joq. – Al buǵan sheteldikter qatysa ala ma? – Qatysa alady. Bul rette, biz strate­gııalyq ınvestorlardy shaqyrǵan kezde, olardy ábden zerdelep alýymyz kerek. Ol qandaı da bir, kez kelgen sheteldik kompanııa bola salmaıdy. IPO óte qyzyqty. Osydan bir-eki jyl buryn bolsa halyqqa ony túsindirip jatar edik. Al búginde bul uǵym halyqqa túsinikti dep oılaımyn. О́tken jyly biz «QazTransOıldyń» IPO-syn ótkizdik. Meniń paıymymsha, onyń qorytyndysy óte jaqsy boldy. 30 myńnan astam qazaqstandyq azamattar, jeke tulǵalar qazirgi tańda «QazTransOıl» aksııalarynyń  ıesi. Al bıylǵy 2014 jyly KEGOK aksııalaryn IPO-ǵa shyǵaryp jatyrmyz. Jeltoqsan aıyna qaraı KEGOK aksııalaryn dál  «QazTransOıl» aksııalary sııaqty ádis-tásildermen, sondaı tetikter boıynsha shyǵarmaqpyz. Energııa óndirý rynogynda bul óte iri kompanııa. Onyń ınvestısııalyq jobalarda arnaıy portfelderi bar. Al 2016 jyly bizdiń biregeılerimiz QTJ men «Qazatomprom» kompanııalarynyń aksııa­laryn IPO-ǵa shyǵarmaqpyz. Sońynda bizdiń basty aktıvterimizdiń barlyǵy  IPO rynogyna ótedi. – Saýda-sattyq qashan bastalmaq? – Erteń Qordyń  dırektorlar keńesiniń otyrysy ótedi. Sonda biz barlyq tetikterdi, tujyrymdamany, jekeshelendirý baǵdar­lamasyn  túgeldeı sońǵy ret naqtylaımyz. Al saýda-sattyqty maýsymnan bastaımyz dep josparlap otyrmyz. – Kompanııa «hantalapaıǵa» túse me sonda? – Árıne, táýekelder men qaýipter joq emes. Satyp alýshylardyń aqshasy jete me, satylymdaǵy kompanııalarǵa suranys qalaı bolady degen  alańdaýshylyq bar. Biraq úmitimiz basym. Qazir ózderińiz bilesizder, kapıtaldy zańdastyrý júrip jatyr. Bankter kúsheıip keledi, shaǵyn jáne orta bızneske de az qarjy bólinip jatqan joq. Osyny eskersek, meniń oıymsha suranys bolady. Al suranys bolsa, esh másele týyndamaıdy. Áńgimelesken Dınara BITIKOVA, «Egemen Qazaqstan».

 DEREK PEN DÁIEK

• «Samuryq- Qazyna» UÁQ» AQ quramyna 599 kompanııa kiredi. Olardyń ishinde «QazMunaıGaz» AQ, «QTJ» AQ, «Qazatomprom» AQ sııaqty elimizdiń eń iri kompanııalary bar. • 2013 jyly «Samuryq-Qazyna» UÁQ» (budan ári Qor) AQ  básekelestik naryǵyna óziniń 11 beıindik emes aktıvterin jáne 394 nysandaryn shyǵaryp satty.  Olardyń ishinde «Meıirim» medısınalyq ortalyǵy, «Orman Bulaq» ańshylyq sharýashylyǵy, «Samuryq-EnergoStroıServıs» kásiporny, qonaqúıler, demalys ortalyqtary, balalar baqshalary, oıyn-saýyq ortalyqtary, 350 páter, ofıs jáne garaj nysandary, oqý ortalyqtary jáne basqa nysandar bar. • 2014-2015 jyldar aralyǵynda básekelestik naryǵyna Qordyń taǵy da jalpy quny 50,8 mıllıard teńgeni quraıtyn 16 beıindik emes aktıvteri jáne 19 nysandary shyǵarylmaq. Bul nysandardyń qatarynda «Dýman» qonaqúı kesheni, «Saryaǵash» sanatorııi, «Aqbulaq» saýyqtyrý kesheni, «QTJ»-nyń saýyqtyrý-qalpyna keltirý ortalyǵy jáne Qordyń shetelderdegi atap aıtqanda, Grýzııa, Túrkııa jáne Qyrǵyzstandaǵy aktıvteri bar. • Ekinshi deńgeıli bankter máselesinde bank aktıvterin satý máselesi sheshildi. Bul – BTA Banktiń, Temirbanktiń jáne Alıans Banktiń aksııalar paketi. • «Halyqtyq IRO» baǵdarlamasy sheńberinde Qor rynogyna «QazTransOıl» AQ aksııalar paketiniń 10 paıyzy shyǵarylǵan bolatyn. Bul is oıdaǵydaı boldy. 2013 jyly ınvestısııalyq kiris 23 paıyzdan assa, ústimizdegi jylǵy qańtar – sáýir aılarynda árbir aksııanyń ortasha ólshemdegi quny bastapqy qunynan 60 paıyz joǵary boldy. • Bolashaqta Qor «Halyqtyq IRO» baǵdarlamasy boıynsha básekelestik naryǵyna KEGOC jáne «Samuryq-Energo» AQ aksııalarynyń paketterin shyǵarmaq. • Qorǵa qarasty iri kompanııalardy jekeshelendirý máselesine keletin bolsaq (olardyń qataryna jeke kapıtaly 2,5 mıllıard teńgeden asatyn kompanııalar kirgizildi) olardyń tizimi 42 birlikti quraıdy. Olardyń qatarynda 10 kompanııany IRO baǵdarlamasyna, al 32 kompanııany aýksıonǵa shyǵarý belgilenip otyr. • 2014-2015 jyldar aralyǵynda jalpy jekemenshik kapıtaly 23,7 mıllıard teńgeni quraıtyn 61 asa iri emes aktıvter satylatyn bolady. Bettiń materıalyn daıyndaǵan Jylqybaı JAǴYPARULY, «Egemen Qazaqstan».