Qujat jóninde Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Serikqalı Brekeshev baıandama jasady. О́z sózinde vedomstvo basshysy Qazaqstanda 6 myńnan astam ósimdik túri bar ekenin atap ótti. Sonyń ishinde 1,5 myńǵa jýyq túri dárilik ósimdik bar kórinedi. 390 túri «Qyzyl kitapqa» engizilgen, 110 túri – relıkti, 700 endemıkalyq ósimdik túrleri bar.
«Qazirgi ýaqytta Qazaqstannan eksporttalatyn dárilik ósimdikterdiń tizimine 14 túri kiredi. Olar: mııa, ferýla, sıstanhe, Túrkistan sabyn tamyry jáne basqalary. Retteýsiz qoldanylýyna baılanysty dárilik ósimdikterdiń shıkizat qory taýsyla bastady. Dárilik ósimdikterdi baqylaýsyz jınaý kóleminiń ósýine syrtqy naryqtardaǵy suranystyń kóbeıýi yqpal etedi.
Kedendik statıstıka deregi boıynsha qazaqstandyq mııa tamyryn ótkizýdiń negizgi naryqtary – Qytaı, Túrkııa jáne AQSh. Mysaly, Qytaıǵa 2018 jyldan 2021 jylǵa deıin 32,7 myń tonna mııa tamyry eksporttaldy. Bul jalpy Botanıka jáne fıtoıntrodýksııa ınstıtýty usynǵan mııa tamyryn naqty óńirler boıynsha daıyndaý kóleminen edáýir asyp túsedi.
Kelesi rettelmegen másele – respýblıka aýmaǵyna ósimdiktiń bóten túrlerin baqylaýsyz ákelý. О́simdiktiń bóten túrleri engizilgen jaǵdaılar bar. Máselen, «Medeý» óńirlik tabıǵı parkiniń aýmaǵynda Soltústik Amerıkadan ákelingen «Aser Negýndo» úıeńki aǵashynyń taralýy baıqalady. Ol kádimgi órik pen Sıvers almasyn yǵystyrady», dedi S.Brekeshev.
Mınıstrdiń aıtýynsha, elimizge ınvazııalyq zııankestermen jáne aýrýlarmen zalaldanǵan bógde ósimdik resýrstaryn ákelý qaýpi bar. Mysaly, Almaty qalasynyń jasyl ekpelerinde Kashtandy zaqymdaıtyn Ohrıd kenishiniń jáne emen ekpelerine zııan keltiretin emen ıgeýishiniń belsendi taralýy baıqalǵan.
«Osylaısha, normatıvtik-quqyqtyq bazanyń bolmaýy jáne ósimdik dúnıesi obektilerin baqylaýsyz paıdalaný tabıǵı ósimdik resýrstarynyń saqtalýyna teris áser etip qana qoımaıdy. Dárilik ósimdikterdi óndirýge jáne qaıta óńdeýge salynatyn ınvestısııalarǵa kedergi keltiredi.
Zań jobasynyń maqsaty – respýblıkanyń búkil aýmaǵynda ósimdikter dúnıesin qorǵaý, molyqtyrý jáne utymdy paıdalaný salasyndaǵy qatynastardy quqyqtyq retteýdi engizý. Qazirgi ýaqytta ósimdikter dúnıesin paıdalanýdy retteýge baılanysty jekelegen normalar Qazaqstan Respýblıkasynyń Orman, Ekologııa, Jer, Sý, Kásipkerlik kodeksterin, «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy sáýlet, qala qurylysy jáne qurylys qyzmeti týraly» jáne «Erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaqtar týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń zańdaryn qamtıdy», dedi S.Brekeshev.
Vedomstvo basshysy osyǵan baılanysty «О́simdikter dúnıesi týraly» arnaıy zań qabyldaý qajet ekenine toqtaldy. Qujat Qazaqstan qosylǵan halyqaralyq konvensııalardyń erejelerine negizdelgen.
Zań jobasynyń negizgi jańalyǵy – ósimdik áleminiń jekelegen túrleriniń aınalysy salasynda habarlama jasaý tártibin belgileý. Bul otandyq kásipkerlik sýbektileriniń farmasevtıkalyq, azyq-túlik jáne tehnıkalyq ónimderdi óndirý úshin ósimdik resýrstaryn zańdy negizde utymdy paıdalaný múmkindigine ıe bolatynyn bildiredi. Bul shara shaǵyn jáne orta bıznesti damytýǵa, osy salaǵa ınvestısııalar tartýǵa jol ashpaq. Sondaı-aq bıznes-sýbektilerdiń ósimdikter dúnıesin arnaıy paıdalanǵany úshin tólemaqy engizýi esebinen memlekettik bıýdjettiń kirisin ulǵaıtýǵa múmkindik beredi.
«Sonymen birge jeke tulǵalar jabaıy jemisterdi, jańǵaqtardy, sańyraýqulaqtardy, jıdekterdi, dárilik shıkizatty jáne ózge de ósimdik resýrstaryn jeke jáne úıde paıdalaný úshin óteýsiz negizde jáne ruqsat berý qujatynsyz jınaýdy júzege asyrady. Jalpy alǵanda, zań jobasy ósimdikter dúnıesi salasyndaǵy jalpymemlekettik mindetterdi sheshýdi kózdeıdi jáne «О́simdikter dúnıesi týraly» zańnyń normalaryn tolyq iske asyrý úshin Orman, Jer, Kásipkerlik, Salyq kodeksterine, «Ruqsattar jáne habarlamalar týraly», «Erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaqtar týraly» jáne «Jaıylymdar týraly» zańdarǵa túzetýler engizý talap etiledi.
«О́simdikter dúnıesi týraly» zań jobasyn qabyldaý quqyqtyq aspektide qoldanystaǵy zańnamadaǵy olqylyqtar men qaıshylyqtardy joıý jáne ósimdikter dúnıesin qorǵaý, molyqtyrý jáne paıdalaný máselelerin retteıdi. Áleýmettik-ekonomıkalyq aspektide halyqty jumys oryndarymen qamtamasyz ete otyryp, shaǵyn jáne orta bıznesti damytý úshin jańa múmkindikter jasaý kózdeledi», dedi S.Brekeshev.
Budan bólek jalpy otyrysta «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine qarjy naryǵy men qarjy uıymdaryn memlekettik retteýdi, baqylaý men qadaǵalaýdy kúsheıtý jáne qarjy pıramıdalarynyń qyzmetine qarsy is-qımyl máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly», «Qazaqstan Respýblıkasynyń Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodeksine qarjy (ınvestısııa) pıramıdalarynyń qyzmetine qarsy is-qımyl máseleleri boıynsha tolyqtyrý engizý týraly» jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine qylmystyq jolmen alynǵan kiristerdi zańdastyrýǵa (jylystatýǵa) jáne terrorızmdi qarjylandyrýǵa qarsy is-qımyl máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobalary ekinshi oqylymda maquldandy.
Qujat kiristerdi jylystatýǵa jáne terrorızmdi qarjylandyrýǵa qarsy is-qımyldyń ulttyq júıesin jaqsartý, aqshany jylystatýǵa qarsy kúrestiń qarjylyq sharalaryn ázirleý tobynyń halyqaralyq standarttaryn iske asyrý maqsattarynda ázirlendi. Zań jobasynda zańdy tulǵalardyń benefısıarlyq menshik ıelerin ashý mindetin belgileýge, kiristerdi jylystatýǵa qarsy is-qımyl týraly zańnamany shet memlekettiń zańnamasyna sáıkes qurylǵan trastarǵa nemese basqa da korporatıvtik qurylymdarǵa qoldanýǵa baǵyttalǵan.
Sonymen qatar terrorızmdi jáne ekstremızmdi qarjylandyrýmen baılanysty uıymdar men tulǵalardyń tizbesine, jappaı qyryp-joıý qarýyn taratýdy qarjylandyrýmen baılanysty uıymdar men tulǵalardyń tizbesine engizilgen sýbektilerdiń tikeleı nemese janama baqylaýyndaǵy qarajat pen ózge de aktıvterdi toqtatý eskerilgen. Qujat aıasynda qylmystyq jolmen alynǵan qarajatty zańdastyrǵany úshin qylmystyq jaýapkershilikti kúsheıtý jáne FATF usynymdarynda aıqyndalǵan birqatar qylmystyq quqyq buzýshylyq úshin «múlikti tárkileý» túrindegi qylmystyq jazany belgileý qarastyrylǵan.
Budan bólek, zań jobasy «terrorıstik áreket» uǵymyn keńeıtý maqsatynda «Terrorızmge qarsy is-qımyl týraly» zań erejesin Qylmystyq kodekstiń erejelerine sáıkes keltirýge baǵyttalǵan. Palatanyń jalpy otyrysynda «Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekske qylmystyq jolmen alynǵan kiristerdi zańdastyrýǵa (jylystatýǵa) jáne terrorızmdi qarjylandyrýǵa qarsy is-qımyl máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» ilespe zań jobasy da ekinshi oqylymda maquldandy. Sondaı-aq «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine ınnovasııalardy yntalandyrý, sıfrlandyrýdy jáne aqparattyq qaýipsizdikti damytý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy maquldandy.
Májilis depýtattary «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine saqtandyrý naryǵyn jáne baǵaly qaǵazdar naryǵyn retteý men damytý, bank qyzmeti máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyna Senat engizgen ózgerister men tolyqtyrýlarǵa kelisim berdi.
Jıyn sońynda depýtattar birqatar memlekettik mekeme basshylaryna saýaldaryn joldady.
