Sýretti túsirgen Erlan OMAR, «EQ»
Búginde elimizde qan quıý salasynda 470-ten astam medısınalyq uıym eńbek etedi. Ár jyl saıyn respýblıkada 80 myńǵa tarta naýqasqa qan quıylady. Olarǵa shamamen 400 myń qan quıý júrgiziledi. Elimizdiń medısınalyq uıymdary 100% qanmen jáne onyń komponentterimen qamtamasyz etiledi.
Osy jóninde Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Medısınalyq kómekti uıymdastyrý departamentiniń Ambýlatorııalyq-emhanalyq jáne jedel medısınalyq kómek basqarmasynyń basshysy Batyrhan Sarymsaqov baıandady.
– Qan komponentteri kóbinese akýsherlik tájirıbede, onkogematologııada, hırýrgııada, travmatologııada qoldanylady. Qan alý jáne quıý prosesi óte aýyr jumys. Oǵan qan ortalyqtarynda 300-ge jýyq dáriger men shamamen 700 medbıke, stasıonarlarda 500 dáriger tartylady. Tıimdi qan qyzmeti memlekettiń qoldaýynsyz múmkin emes. Memlekettiń qoldaýymen 2008 jyldan bastap elimizde 10 jańa zamanaýı qan ortalyǵy salyndy. Olar zamanaýı qural-jabdyqtarmen jabdyqtalǵan, vırýstyq ınaktıvasııa jáne karantındeý tehnologııalary engizildi», dedi B.Sarymsaqov.
2005 jyldan bastap 14-maýsymda álemniń barlyq elderinde Dúnıejúzilik Donor kúni atap ótiledi. Ataýly kúnniń basty maqsaty – medısınalyq uıymdardy donorlyq qanmen qamtamasyz etý máselesine qoǵam nazaryn aýdarý, sondaı-aq qan donorlaryn quttyqtaý.
Búgingi tańda naýqastarǵa janashyrlyq kórsetý úshin kún saıyn myńdaǵan erikti qan ortalyqtaryna baryp, qan tapsyrýda. Ultymyzdyń qanyna sińgen meıirim men qamqorlyq sońǵy ýaqytta aıqyn kórinis tabýda. Alaıda kez kelgen adam donor bola almaıdy. Bul jaıly Densaýlyq saqtaý mınıstrligi «Transfýzıologııa ǵylymı-óndiristik ortalyǵy» ShJQ RMK basqarma tóraǵasynyń birinshi orynbasary Dýlat Imashpaev málimet berdi. Onyń aıtýynsha, kámelettik jasqa tolǵan kez kelgen Qazaqstan azamaty bireýdiń ómirin bir tamshy qanmen qutqarýǵa kómektese alady. Donordyń aýyr sozylmaly aýrýlary bolmaýy kerek, salmaǵy keminde 50 kg bolýǵa tıis.
– Donordyń densaýlyǵyn qan tapsyrý aldynda qan ortalyǵynyń dárigeri qosymsha tekseredi, sondaı-aq donordyń qanyna zerthanalyq testileý júrgiziledi. Respýblıka boıynsha qan ortalyqtarynda daıyndaý jáne óńdeý tásilderine baılanysty qan komponentteriniń 90 túri daıyndalady. Donorlyq qandy óńdeýdiń zamanaýı tehnologııalaryn engizý shyǵarylatyn ónimniń joǵary qaýipsizdigin qamtamasyz etedi. Donorlar únemi kelip turýy úshin, halyqty qan donorlyǵy týraly barlyq qoljetimdi jáne yqtımal tásildermen habardar etemiz. Bul úshin aqparat berýdiń ártúrli joldary qoldanylady. Mysaly, elordanyń ortalyq kóshelerinde motosıkl jarysy ótedi, onda donorlyq sımvolıkasy beınelengen jalaýsha, donorlyqqa qatysty aýdıoaqparat usynylady. Nur-Sultan qalasy ákimdiginiń qoldaýymen elordada bılbordtar men aıaldama pavılondarynda qan donorlyǵynyń kórneki jarnamasy ornatyldy», dedi spıker.
Qan jáne onyń ónimderi – júktilik jáne bosaný kezinde qan ketken áıelderge, jaraqattary bar pasıentterge jáne operasııadan keıin, onkologııalyq aýrýlary bar adamdarǵa tıimdi kómek kórsetýge múmkindik beretin mańyzdy resýrs.
D.Imashpaev túıtkildi máseleler jaıly oı qoryta kele: «Qaýipsiz qannyń ony quıýǵa muqtaj árbir adamǵa qoljetimdi bolýy mańyzdy. Halyqtyń keńinen jáne belsendi qatysýyn qamtamasyz etetin qan donorlyǵynyń tıimdi baǵdarlamasynyń bolýy beıbit ýaqytta da, tótenshe jaǵdaılar men apattar kezinde de qajetti qan quıýdy ýaqtyly oryndaýǵa múmkindik beredi. Qan donorlyǵynyń tıimdi baǵdarlamasyn damytýǵa kóp jaǵdaıda jalpyǵa ortaq yntymaqtastyqtyń qolaıly áleýmettik jáne mádenı ahýaly yqpal etedi. Bul rette qan donorlyǵy aktisi qoǵamdaǵy baılanystardy damytýǵa jáne áleýmettik kelisimdi nyǵaıtýǵa kómektesetini belgili. Qan donorlyǵy – yntymaqtastyq aktisi. Bıylǵy ataýly kún «Donor bolyńyz jáne ómirdi qutqaryńyz» uranymen ótti. Bul adamdardyń ómirin saqtap qalý jáne qoǵamdaǵy yntymaqty nyǵaıtý úshin erikti qan tapsyrýdyń mańyzdylyǵyna nazar aýdarýǵa baǵyttalǵan. Meksıka 2022 jylǵy Dúnıejúzilik qan donory kúnin qabyldaýshy tarap bolady. Jahandyq is-shara Mehıkoda ótedi», dedi.
Donor bolý – úlken júrekti, meıirban kóńildi qajet etetin joǵarǵy qasıet. О́zgeniń ómiri úshin kúresý isi barlyq izgiliktiń basynda turǵan abzal qasıet. Sodan da donorlar týraly tek 14 maýsymda ǵana aıtylyp qoımaıdy. Olardy nasıhattaý men kóptegen donorlar tartý jumysy qarqyndy túrde júzege asyp keledi. Máselen, byltyrǵy jeltoqsanda BloodDonation platformasy iske qosylǵan bolatyn. Maqsat – barynsha kóp adamdy qamtyp, olardy erikti donor bolýǵa yntalandyrýǵa kómektesý. Sondaı-aq platformada donorlar úshin jaqyn mańdaǵy qan tapsyrý ortalyqtary jaıly aqparat usynylǵan. Búgingi tańda álemde jaqyn jerdegi donorlyq pýnktterden habarlama alyp otyrýǵa 100 mln-nan astam Facebook qoldanýshylary kelisken. Bul málimetterge qarap bolashaqta naýqastardyń ómirine arasha túsýshi keń júrekti jandardyń budan da arta túsetinine shúbásiz senýge bolady.
