Onyń aıtýynsha, respýblıka aýmaǵynda erekshe qaýipti organızmderdiń 12 túri, zııandy organızmderdiń 5 túri jáne karantındik obektilerdiń 14 túri taralǵan.
«Bıyl úıirli shegirtkeler jalpy 997,2 myń gektar alańda, onyń ishinde ıtalııalyq prýs – 760 myń gektar, azııalyq shegirtkeler – 201 myń gektar jáne marokko shegirtkeleri – 35 myń gektar, saıaq shegirtkeler 270 myń gektar alańda taralǵan. Shegirtkelerge qarsy kúreske respýblıkalyq bıýdjetten 1,9 mlrd teńge jáne jergilikti bıýdjetten 659 mlrd teńge bólindi. Bul qarjy pestısıdter men hımııalyq óńdeý qyzmetterin barlyq boljanǵan alańǵa satyp alýǵa múmkindik berdi», dedi spıker.
Oblys ákimdikterimen birlesip, óńirlerde oblys ákimderiniń orynbasarlary basqaratyn jedel shtabtar quryldy jáne monıtorıngpen hımııalyq óńdeý jumystardy uıymdastyrý jumys josparlary bekitildi.
Úıirli shegirtke zııankesteriniń oshaqtaryn anyqtaý úshin GPS navıgatorlardy, GPS trekerlerdi, planshetterdi paıdalana otyryp, 527 avtokólik pen 1 239 tekserýshi tartylyp, 38 mln gektar jer tekseriledi. Úıirli shegirtkelerge qarsy hımııalyq óńdeý júrgizýge 165 arnaıy búrikkish tehnıka tartyldy.
«О́ńdeý ýaqtyly jáne joǵary bıologııalyq tıimdilikpen júrgiziledi. Shegirtkelerdiń QHR, RF, О́R sekildi kórshiles memleketterimen shekaralas aýmaqtarymyzǵa kóshýin boldyrmaý úshin shegirtkeler zııankesterin anyqtaý maqsatynda birlesken zertteýler júrgizildi. Júrgizilgen is-sharalar nátıjesinde aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń egistikterin zaqymdaý, sondaı-aq shegirtkeler zııankesteriniń kórshi memleketterdiń shektes aýmaqtaryna kóshýi anyqtalmady. Aıta keteıik, fıtosanıtarlyq sharalardyń nátıjesinde shegirtkelerdiń taralý alańy 1,7 mln gektardan (2018 jyly), 970 myń gektarǵa (2022 jyly) deıin qysqartyldy. Zııandy aramshópter boıynsha bıyl tekserý alańy 8,7 mln gektardy qurady. Aramshópterge qarsy hımııalyq óńdeý jumystary 14 mln gektar alańda júrgizilmek. Bıyl gerbısıdterge bólingen sýbsıdııanyń 40 mlrd teńgesi 24,7 mln gektar jerge hımııalyq óńdeý jumystaryn júrgizýge múmkindik beredi. Jalpy, 2022 jyly asa qaýipti zııandy organızmder boıynsha taralý kólemi 2,1 mln gektar kóleminde boljanýda, onyń ishinde dándi daqyldar aýrýlary – 1,7 mln gektar, astyqtyń sur kóbelegi – 221 myń gektar. Pestısıdterdiń qunyn 50%-ǵa arzandatýǵa 2 mlrd teńge somasynda sýbsıdııalaý kózdelgen, bul óńdelgen aýmaqty – 1,8 mln gektar jerdi sýbsıdııalaýǵa múmkindik berdi», dedi vedomstvo ókili.
Osy jyldyń mamyr aıynyń sońynda jáne maýsym aıynyń basynda Aqtóbe jáne Atyraý oblystarynyń jaıylymdyq jerlerinde shalǵyndy kóbelekteriniń ushýy baıqaldy, shalǵyn kóbeleginiń birinshi dernásilderinen aýyl sharýashylyǵy egistikteri zaqymdanǵan joq.
«Zertteýshi mekeme mamandarymen 58 myń gektar alqapta zertteý júrgizildi, shalǵyndy kóbeleginiń zııandylyqtyń ekonomıkalyq sheginen joǵary qonystaný alańy 11,5 myń gektar kóleminde belgilendi. Bul jerler Aqtóbe, Atyraý, Shyǵys Qazaqstan oblystarynyń aýmaǵynda. Fıtosanıtarlyq ahýaldyń nasharlaý táýekelderine shuǵyl den qoıý maqsatynda shalǵyn kóbelekti asa qaýipti zııandy organızmder tizbesine aýystyrý jóninde sharalar qabyldanyp, tıisti buıryq bekitildi. Bul buıryq jergilikti atqarýshy organdarǵa óz esebinen kúreske qarajat bólýge ruqsat etedi. Qabyldanyp jatqan sharalarǵa qosymsha fıtosanıtarlyq ahýal nasharlaǵan kezde shuǵyl fıtosanıtarlyq is-sharalardy júrgizý tártibin reglamentteýdi kózdeıtin buıryq jobasy ázirlendi. Ol memlekettik organdarmen kelisýden ótip jatyr. Jaqyn arada bul buıryq bekitiledi dep kútilýde», dedi spıker.
Agroónerkásiptik keshendegi memlekettik ınspeksııa komıteti tóraǵasynyń aıtýynsha, Aqtóbe jáne Atyraý oblystarynyń ákimdikteri jergilikti bıýdjet qarajaty esebinen shalǵyn kóbelekke qarsy shuǵyl fıtosanıtarlyq óńdeý júrgizýdi uıymdastyrý jáne shalǵyn kóbeleginiń aýyl sharýashylyǵy egistikterin zaqymdaýyna jol bermeý boıynsha birlesken is-sharalar ótkizý máselesin pysyqtady.
«2020 jylǵa deıin shalǵyndy kóbelekke qarsy fıtosanıtarlyq is-sharalar jergilikti bıýdjet qarajaty esebinen júrgizilgen. Biraq 2019-2020 jyldardaǵy reformanyń qorytyndysymen AShTО́-niń talaby boıynsha, «Atameken» UKP-nyń kelisýi kezinde shalǵyn kóbelegine qarsy qorǵaý is-sharalaryna ketken pestısıdterdiń qunyna 50% sýbsıdııa bere otyryp, jer ıelenýshiler men jer paıdalanýshylardyń jaýapkershiligine berilgen», dedi A.Mars.
Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken brıfıngte Agroónerkásiptik keshendegi memlekettik ınspeksııa komıtetiniń tóraǵasy Almabek Mars baqylaý-qadaǵalaý fýnksııalary boıynsha atqarylǵan sharalarǵa toqtaldy.
Onyń aıtýynsha, 2021 jyldyń qorytyndysy boıynsha ósimdikter karantıni salasyndaǵy zańnamany buzǵandarǵa 455 mln teńgege aıyppul salynǵan, 6,1 myń zań buzýshylyq anyqtalǵan. 2022 jyldyń alty aıynda 137 mln teńge somasyna ákimshilik aıyppuldar salyndy, 1,8 myń zań buzýshylyq faktisi tirkeldi.
«О́simdikter karantıni salasyndaǵy zańnamany buzǵany úshin Komıtet eksporttaýshy elderge ónimdi jetkizý kezinde biryńǵaı karantındik fıtosanıtarlyq talaptaryna saı kelmegeni týraly 165 notıfıkasııa jiberdi. Onyń ishinde 37 notıfıkasııa karantındik obektilerdiń anyqtalýyna baılanysty. Mysaly, Lıtvadan tórt fakti tirkelip, ımporttalǵan gúlden karantındik zııankes – batys gúlder trıpsi anyqtalyp, 35 myń dana hrızantema jáne roza gúlderine tıisti nusqama berilip, tárkilenip joıyldy. Sonymen katar Nıderland elinen ákelingen 40 kg sábiz tuqymynda karantındik aýrý – zebra chıp anyqtalyp, júk tolyq joıylǵan», dedi vedomstvo ókili.
Sondaı-aq, Agroónerkásiptik keshendegi memlekettik ınspeksııa komıteti fıtosanıtarlyq talaptardy ımporttaýshy eldermen kelisý boıynsha jumystar atqarýda. 6 aıdyń ishinde Qytaıǵa eksport quqyǵy bar kásiporyndar tiziminde qazaqstandyq kásiporyndardyń sany 95-ke jetti. Fıtosanıtarlyq talaptar boıynsha 11 hattamaǵa qol qoıyldy.
Spıker asa qaýipti jáne zııandy organızmderdiń oshaqtaryn oqshaýlaý jáne joıý boıynsha ýaqtyly qabyldanǵan sharalar elimizdiń fıtosanıtarlyq jaǵdaıyna qolaıly áser etkenin jetkizdi. Sondaı-aq ol «hımııalyq óńdeý qalaı júrgiziledi, halyqqa bul týraly eskertile me?» degen jýrnalıster saýalyna jaýap berdi.
«Hımııalyq óńdeý jumystaryn qolǵa almas buryn aldyn ala birqatar shara júrgiziledi. Onyń ishine halyqqa jaıylymǵa mal shyǵarý-shyǵarmaý jóninde jáne hımııalyq óńdeý jumystarynyń qaı jerde júrgiziletini jaıly eskertý de kiredi. Bul jumystarǵa aýyldyq okrýg ákimderi de qatysady. Shegirtkege, basqa zııankesterge qarsy tıisti jumystardy ótkizýdiń merzimderi bar. Bul týraly jergilikti jerdegi halyq ýaqtyly habardar etiledi», dedi spıker óz jaýabynda.
