Zaýyt «Shubarkól kómir» kompanııasy kokshımııalyq sehynyń bazasynda jumys isteı bastady. Kásiporyn jylyna 1 myń tonnaǵa deıin ónim shyǵarady jáne absorbent ımportyn ishinara óteıtin bolady. Atap óterligi, óndiristiń TMD aýmaǵynda balamasy joq.
– «Shubarkól kómirde» óndiristi ártaraptandyrýdyń birinshi kezeńi 2006 jyly speskoks óndiretin zaýytty iske qosýdan bastaldy. Arnaıy kokstyń untaqtarynan belsendirilgen kómir alý – ártaraptandyrýdyń ekinshi kezeńi. Biz qosymsha quny kómir qunynan eki ese joǵary ónim shyǵaratyn bolamyz. Mundaı joǵary tehnologııalyq óndiristi iske qosý búginde ózekti eki mindetti qatar atqarýǵa septesedi. Birinshisi – el Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń ekonomıkany dekarbonızasııalaý aıasynda ártaraptandyrylǵan tehnologııalyq ekonomıka qurý, ekinshisi – kómir kásipornyn qaıta qurý, – deıdi «Shubarkól kómir» AQ prezıdenti Rýstam Ibragımov.
«Shubarkól kómirdiń» koksohımııalyq sehynyń bazasynda speskokstyń untaqtarynan belsendirilgen kómirdiń tájirıbelik-ónerkásiptik óndirisin qurý ıdeıasyn Shubarkól mamandary oılap tapqan. Olar bul jobany ERG ınnovatorlarynyń I forýmynda qorǵap, jeńimpaz atanǵan bolatyn.
– Ári qaraı ıdeıa ERG-diń ǵylymı-zertteý ınjınırıng ortalyǵynyń, Shubarkól kómir mamandarymen jáne birneshe eldiń ǵalymdarymen birlese pysyqtaldy. Osylaısha, Shubarkól kómirine arnalǵan joǵary tehnologııalyq jáne suranysqa ıe ónim shyǵarýǵa múmkindik beretin biregeı tehnologııany ázirlep, engizdik, – deıdi ERG-diń ǵylymı-zertteý ınjınırıng ortalyǵynyń basqarma tóraǵasy Sergeı Opanasenko.
Jobanyń basty mindeti – ımportty almastyrý. Belsendirilgen kómirdiń qoldanys aýqymy óte keń. Gıdrometallýrgııa, altyn óndirý, fosfat ónerkásibi, sýdy tazartý sekildi baǵyttarda qoldanylady. Oǵan qajettilik joǵary bolǵandyqtan (jylyna 7 myń tonnadan astam), belsendirilgen kómirdiń barlyǵy Qazaqstanǵa shetelden jetkizilip keldi. Jańa zaýyttyń óndiristik qýaty kásiporynnyń odan ári damýy jaǵdaıynda ulǵaıtylýy múmkin.
Koks-hımııa óndirisi qyzmetiniń jetekshisi Sabyrjan Imanbaevtyń aıtýynsha, Shubarkól belsendirilgen kómiriniń negizgi artyqshylyǵy – shıkizat retinde arzan koks untaqtaryn jáne qazirgi ýaqytta jaǵylyp jatqan energııa tasymaldaýshy retinde koks gazyn paıdalanýda jatyr. Onyń ózindik quny da tómen. Bul óndiris qaldyqtaryn kádege jaratýdyń óte mańyzdy problemasyn sheshýge septesedi. Sonymen qatar osy tehnologııa boıynsha alynǵan belsendirilgen kómirdiń quny negizgi básekelesterge qaraǵanda 1,5-3 ese tómen bolmaq.
Belsendirilgen kómirdiń úlgileri barlyq qajetti zerthanalyq synaqtan ótipti. Jobany sátti engizý kásiporynda jańa jumys oryndaryn qurýǵa jáne Qazaqstanda otandyq óndirýshiler shyǵaratyn ónim úlesin arttyrýǵa múmkindik berdi.
Eske sala keteıik, elimizdegi barlanǵan kómir qory shamamen 34 mlrd tonnaǵa teń. О́tken jyly elimizdiń kómir óndirýshi kompanııalary 111,7 mln tonna kómir óndirdi. Kómirdi qaıta óńdeý arqyly 400-den astam túrli ónim alýǵa bolady. Olardyń quny kómirdiń qunynan 20-25 ese joǵary. Ázirge Qazaqstanda kómir óndirisiniń jalpy kóleminde kómirden alynatyn ónimniń úlesi shamamen 3 paıyzdy quraıdy. Elimizde kómir-hımııalyq ónimderdiń keıbir túrleri shyǵarylatynyn atap ótken lázim. Olar – arnaıy koks, kómir shaıyry jáne maı, koks gazy, naftalın, pek, eritkish, ammonıı sýlfaty. 2020 jyly «Shubarkól kómirde» belsendirilgen kómirdiń alǵashqy synaq partııasy alyndy.
