USTAZ

Qazaqstannyń halyq jazýshysy Ázilhan Nur­shaıyqov: “...Rafıqa Nurtazına orys-ýkraın jur­tynyń Lev Tolstoıy, Ýshınskııi, Maka­ren­kosy, Sýhomlınskııi, qazaqtyń Ybyraı Al­tyn­sarıny, Spandııar Kóbeıi, Qumash Nurǵalıevy sııaqty asa ataqty pedagogtar qataryna qosy­la­dy. Osy altaýynyń ornyn qazaq ustaz-áıel­deriniń arasynan shyqqan Rafıqa Bekenqyzy toltyrdy desek, artyq aıtqandyq bolmasa kerek” deı kele: “...Qara tasty qaq jaryp, shyńǵa shyqqan eńlik gúldeı, qazaq áıelderinen ustaz-ǵalym, ustaz-jazýshy, ustaz-qaıratker bolyp, qoǵamnyń bıik baspaldaǵyna kóterilgen analardyń biri de, biregeıi de osy – Rafıqa Bekenqyzy” dep ustazǵa úlken baǵa bergen... Zerek te talapshyl mamannyń eńbek joly Almaty qalasyndaǵy №12 qazaq orta mektebin­degi qyzmetinen bastalady. Rafıqa Bekenqyzy bul bilim ordasynyń damýyna sol bilim oshaǵyn basqarǵan kezinde zor úlesin qosty. Mektep ujymy men R.Nurta­zınanyń jańa­shyl oılary Úkimet pen peda­gogı­ka­lyq qaýymnan joǵary baǵasyn aldy. 1984 jyly respýblıkadaǵy eń úzdik mektep retinde tanylyp, Qazaq KSR Jo­ǵarǵy Keńesiniń Qurmet gramo­ta­sy­men marapattalyp, 1985 jyly KSRO HShJK-niń qola medaline ıe boldy. Rafıqa apaı Qazaqstannyń ustazdar qaýy­mynyń arasynda qıyndyǵy men qyzyǵy qatar júretin mektepten qol úzbeı, óziniń súıikti ma­man­dyǵyn ǵylymmen ushtastyra otyryp, eli­mizdiń pedagogtar kóshin bastady. Sonyń dáleli, 1974 jyly apaı eńbek jolynyń ǵylymı-ádistemelik tájirıbesi jınaqtalǵan jáne orys tilin meńgerýde kommýnıkatıvtik ýájdemeni damytý boıynsha kandıdattyq dıssertasııasyn qorǵady. Osylaısha Rafıqa Bekenqyzy elimizde alǵashqylardyń biri bolyp, oqýshylarǵa dáris bere júrip, ǵylym bıigin mektepten qol úzbeı ushtastyrdy. Ustazdyń ǵylymı jáne ádistemelik-peda­gogıkalyq qyzmetiniń negizi – orys jáne qazaq tilderi men ádebıetteri, olardy qazaq mektebinde oqytý máseleleri bolyp tabyldy. Máselen, qazaq mektebiniń 6-shy synybyna arnalǵan “Knıga dlıa chtenııa po rýsskomý ıazyký”, 10 sy­nypqa arnalǵan “Rýsskaıa sovetskaıa lıteratýra” bir­neshe ret qaıta basylǵan oqýlyqtar qata­rynda. Ol kisi qazaq mektebinde orys tili men ádebıetin oqytý barysynda qoldanylatyn qy­zyq­tyrý formalary men amaldarynyń teo­rııa­lyq, pedagogıkalyq jáne ádistemelik negizderin qalaýǵa bar kúshin saldy. 1964 jyly ana tiliniń erekshelikterin eskere otyryp, orys tiliniń negizgi taraýlary boı­yn­sha jumbaq túrinde ja­sal­ǵan dıdaktıkalyq oı­yndar, sharalar, sóz­jum­baqtar, rebýstar, t.s.s. jı­naqtalǵan se­rııa­nyń al­ǵashqy kitaptary shyqty. R.Nurtazına mektepte eńbek etken jyldary til­dik materıaldy meńge­rýde úlken kómek bola­tyn jańa dıdaktıkalyq jáne ıntellektýaldyq oı­yndar da oılap shy­ǵardy. О́z betimen jasal­ǵan baqylaý men taldaý jáne jınaqtalǵan táji­rı­be, buǵan deıin shyq­qan úsh kitaptyń ma­te­rıaldary, basylymdarda jarııalanǵan maqa­lalar, baıandamalar jınaǵy óz aldyna “Zanı­matelnaıa grammatıka” (Almaty, “Mektep”, 1973) degen at­pen jaryq kórdi. Bul kitap únemi jańa ma­te­rıaldarmen tolyqtyrylyp, jetildirilip, qaıta basylyp otyrdy, sońǵy basylym 1996 jyly shyqty. Jarty ǵasyrǵa jýyq qarqyndy, ári jemisti eńbek etý barysynda oqýshylardyń birneshe býynyn tárbıelep, shákirtteri men árip­tes­te­riniń qurmetine bólendi. Ataqty ustaz oqytyp-tárbıelegen shákirtter búginde bilim berý, densaýlyq saqtaý, halyqqa qyzmet kórsetý, óner, aýyl sharýashylyǵy, t.b. salalarda jáne bılik pen basqarý organdarynda jemisti qyzmet etýde. Ǵalym-ustaz 1989–1991 jyldar aralyǵynda memlekettik teleradıo komıtetiniń tapsyrýymen “Tanıa men Bolatqa arnalǵan radıosabaqty” júrgizdi. Kúndelikti tańerteń jáne keshke ótetin radıosabaqtar naqty qarym-qatynas ornatýmen jáne alǵan bilimi men qalyptasqan daǵ­dylaryn radıo arqyly tekserýmen baılanysty bol­ǵan­dyqtan, úlken aýdıtorııa tapty. Sabaq berýdiń bul túri elge tanymal bolǵany sonsha­lyq, Qa­zaq­standa alǵash ret 12 áýen taspasy bar 101 sa­baq­tan turatyn “Qazaqsha sóıleıik” (Almaty, 1991) atty kitaby jaryq kórdi. Artynsha qazaq ti­liniń aıasyn keńeıtip, ómirdiń barlyq salala­ryn­da qoldanylýyna erekshe kóńil bóliný ke­zeńinde E.Súleımenovamen birge daıyndaǵan “Raz­go­vor­nık dlıa obshenııa v sfere obs­lý­jı­va­­nııa” (Al­maty. Ana tili, 1991) atty tildeskishin shyǵardy. Sondaı-aq 75 jyldyq mereıtoıy qarsa­ńyn­da “Prodoljenıe ýroka” (Al­­maty, 1996) kitaby dú­nıege keldi. Onda mekteptegi peda­go­gıkalyq qyzmetti uıymdastyrý nátıjeleri, ádistemelik kabınetter men bir­les­tikterdiń jumysy, buqa­ra­lyq aqparat qural­darynyń múm­kin­dikteri men oqý materıaldarynyń negizinde oqýshylardyń tanymdyq áreketterin týǵyzý, pánaralaq baı­la­nys, t.b. máseleler qozǵalǵan. R.Nur­tazınanyń pedagogıkalyq qyzmeti men jańashyl ıdeıalary jáne de ustazdyń ózi týraly tórt júzge tarta týyndy jazyldy. Mysaly, D.Farber “Jızn – v detıah”, N.Karasheva “My obýchaem rýsskomý ıazyký”, son­daı-aq 1998 jyly Soros-Qaz­aqstan qory granty men Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń “Basqa tilderde sóıleýshi­lerge arnalǵan qazaq tili” atty saıystyń júldegeri atanǵan “Mırastyń kitaby”, L.Asqarmen birge jazǵan mektepke deıingi jáne bastaýysh synyp oqýshylaryna arnalǵan eńbekteri dúnıege keldi. Mine, osyndaı halqyna qaltqysyz qyzmet jasaǵan qadirli ustaz, aıaýly ana, aǵartý salasyn­daǵy kórnekti tulǵalardyń biri R.Bekenqyzynyń eńbegi ár kez atalyp ótilip, laıyqty baǵasyn aldy. Qazaqstannyń halyqqa bilim berý salasynyń úzdigi, Almaty qalasynyń “Qurmetti azamaty” atanǵan pedagog apamyzdyń Lenın, eki márte “Qurmet Belgisi” ordenderin alǵanyn da aıta ketkenimiz jón bolar. Iá, muǵalim – mamandyq, ustazdyq – qasıet. Iаǵnı, ustaz bolý adam boıyndaǵy uly qasıet­­­ter­diń biri. Endeshe, osynaý úlken uǵymdaǵy us­taz­dyq qasıetke barynsha adaldyq tanytyp, bar sa­naly ǵumyryn osy salaǵa arnaǵan, us­taz­dardyń ustazy Rafıqa apaı jaıynda qandaı maqtaý, madaq aıtsaq da artyqtyq etpeıdi. Almagúl SEISENOVA, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty,  dosent.