Myqty jýrnalıspen qyzmettes bolǵannyń paıdasy kóp. Túski asqa birge baryp júrip, Quttybekpen jaqyn aralasa bastadym. Minezi birtoǵa, salmaqty, sheshilip sóıleı bermeıtin jigittiń kóp ýaqyty shuqshıyp, maqala jazýmen ótedi. Demalys kúnderin de jazýmen ótkizetin bolsa kerek, dúısenbi kúni tańerteń terimshi qyzdardyń aldynda Quttybektiń maqalasy jatatyn. Biz biletin Quttybek osy jazý qarqynynan aınyǵan emes. Bir jazǵany ekinshisine uqsamaıdy, túrlendirip, qulpyrtyp jazady. Gazet-jýrnaldy kóp oqyp, qajetti derekterdi qıyp alyp, saqtap qoıady. Aýdarma jumysyna da tóselgen, sóılem quraýǵa, taqyryp tabýǵa óte sheber, tózimi temirdeı mundaı jigitter redaksııanyń qara jumysyn qara nardaı qaıyspaı kóteredi. Áńgimelese kele Quttybektiń aty shýly seksen altynyń Jeltoqsan oqıǵasyna qatysqanyn, belsendi múshesi retinde sotty bolyp, túrmege otyrǵanyn bildim. Sol qandy oqıǵanyń bel ortasynda bolǵan Quttybek sııaqty jigitter jýsannan alasa, betegeden bıik bolyp, kúndelikti sharýasyn adal atqaryp, tym-tyrys júrip jatty.
Sozaqqa qaraı sapar shegip kele jatyp Quttybektiń týyp-ósken aýylynyń tusynan ótken saıyn ony eske alatynmyn. Úlken qasqa jol boıyndaǵy Jambyl aqynnyń atymen atalatyn aýyldyń qysy-jazy azynaǵan jeli soǵyp turady. Ońtústikte «Arystandy-Qarabas jeli» atymen belgili aptalap-aılap soǵatyn, óńmennen ótetin sýyrsyn jeldiń ótindegi shaǵyn «Qyryqkepe» aýyly óz tirshiligimen tynystap jatady. Jol boıynda Quttybek aıtqan áńgimeler eske túsedi. «Túrmeden bosap, aýylyma qaraı avtobýspen alyp-ushyp kele jatqanymda qasymda otyrǵan qarııa taqyrlap aldyrǵan shashymdy, jupyny kıimimdi kórip, kóńiline sezik alyp: «О́ziń qaıdan kelesiń?» dep surady. Almatydaǵy Jeltoqsan kóterilisine qatysyp, jazaly bolǵanymdy, sodan túrmeden shyǵyp kele jatqan betim ekenin aıtqanda qarttyń júzi jylyp sala berdi. «Unjyrǵań túspesin, balam! Er jigittiń basyna ne kelip, ne ketpeıdi? «Jas jigitti namysy qashaıdy, qart adamdy aqyly ustaıdy» degen sóz bar. Sender qylmys jasaǵan joqsyńdar, qazaqtyń namysyn jyrttyńdar!» dep úlkendik sózin aıtyp, jigerimdi qaırady. Avtobýs terezesinen kózge ystyq basylǵan týǵan jerdiń kóktemgi jasyl jelek kómkergen bel-belesine qumartyp qarap kelemin. Aýyldaǵylarmen aman-esen qaýyshatynymdy oılap, kóńilim alyp-ushady. Aýyl tusyna jetkende avtobýs aıaldap, jerge túskenim sol edi, yshqyna soqqan doly jel ushyryp ákete jazdady. Ien dalada ádettegi «Arystandy-Qarabastyń jeli» uıtqyp soǵyp tur. Týǵan jerdi saǵynǵannan bolar, bala kezden yǵyrymdy shyǵarǵan jelge qarsy qushaǵymdy jaıyp, keýdemdi tosa berdim». Sol ystyǵymen aptap, sýyǵymen qaqtaǵan «Arystandy-Qarabastyń jelindeı» qatal taǵdyr Quttybekti de talaı qaqpaqylǵa salyp, shıryqtyryp alǵan edi. Adam balasy taǵdyryn ózi jasamaıdy. Tosynnan soqqan taǵdyr jeli qaqpaqylǵa salyp, san-saqqa alyp ketedi. Armany men úmitin keleshekke jalǵap, ómirge qushtar jalyndaǵan jıyrma bes jasynda Jeltoqsan oqıǵasy taǵdyryn basqa arnaǵa buryp jiberedi. 1986 jyldyń yzǵyryq kúnderi Almatyda qurylysta istep júrgende namysshyl qazaq jastarymen birge alańnan tabyldy. Kúnniń sýyǵy men mashına shashqan sýdan ústi-basy malmandaı bolyp, jataqhanaǵa keledi. Kelesi kúni de alańǵa shyqqanda mılısııa qyzmetkerleri túsirgen sýretpen jumysqa izdep kelip, Quttybekti alyp ketedi. Osylaısha, Qazaq KSR Qylmystyq kodeksiniń 60-65-baptary boıynsha bes jylǵa sottalyp, túrmeniń temir torynan bir-aq shyǵady. «Sóıtip, buryndary keń dúnıege syımaı júrgen ańǵal basym, endi tar qapasta typyrlady da qaldy. Ondaıda jalmaýyz oılardyń janyńdy júndeı tútetini bar. О́zimdi qaıda qoıarymdy bilmegen soń sanany shabaqtaǵan oılardan qutylaıyn dep, qolyma qalam aldym. Buryndary shımaı-shatpaq kúndelikten basqa eshteme jazyp kórmegen basym, endi burqyratyp, «óleń», ishtegi sher-muńdy basar estelik jazatyn boldym. Biraq onymen de jan dúnıemniń jabyqqan jarasy jazylmady» dep jazypty Quttybek sol kúnder týraly. Túrmedegi ómir múlde bólek. Syrttan keletin hattardy saryla kútip jatyp, 1988 jyldyń shilde aıynda Almatyda turatyn dostary Tursyn men Nurlannan hat alady. Anaý aıtqan kóńil aldarqatar jańalyqtary bolmasa da, hatty qumarta oqyp shyǵady. Adam balasy erkin ómirdiń qadir-qasıetin temir torǵa túskende jaqsy sezinedi eken. Quttybekke de dostary jazǵan hattyń árbir áripi men sózi shólden qatalaǵanda ishken sýdyń tamshysyndaı bolyp kórinedi. Dostary hattyń sońynda: «Jaqynda Almatydan qazaqsha bir gazet shyqty. Onyń aty – «Almaty aqshamy». Birinshi sandaǵy onyń ataýyn saǵan qıyp salyp otyrmyz» degen joldardy oqıdy. Qýanǵan Quttybek konverttiń ishin aqtaryp, «Almaty aqshamy» degen gazet ataýynyń qıyndysyn taýyp alady. Bul Quttybek úshin úlken qýanysh ári jańalyq edi. О́ıtkeni ol kezde Almatydan tek «Sosıalıstik Qazaqstan», «Lenınshil jas», «Qazaq ádebıeti» men «Jetisý» gazetteri ǵana shyǵatyn. Dál sol kezde «Aqshamnyń» alǵashqy nómiriniń jaryqqa shyǵýy Jeltoqsannyń jeńisindeı áser etedi. Sol kúnnen bastap «Aqshamnyń» qıyndysyn dápteriniń arasyna qasterlep salyp qoıady. Kúnde keshkisin aýyr jumystan oralǵanda dápterdiń arasyn ashyp, áripti endi úırengen birinshi klastyń oqýshysyndaı «Almaty aqshamy» degen jazýdy ejiktep oqı beredi. Nege ekenin ózi de sezbeıdi, sol sátten bastap, kóńili jaılanyp sala beredi. Alǵashqy kezde qazaq tilinde gazet shyqqanyna birge qýanǵan jeltoqsandyqtar Quttybektiń bul qylyǵyna tańyrqaı qaraıtyn bolǵan. Osylaısha, Quttybek gazet ataýyn kıeli zattaı qasterlep ustap júredi. «Almaty aqshamy» kóz aldymda tursyn» degen oımen temir kereýettiń bas jaǵyna japsyryp qoıady. Qandaı qudiretti kúshtiń tartqany beımálim, temir torda jatqan qamkóńil jigitti gazet qıyndysy jubatyp, qoltyǵynan demeıdi. Sodan bastap ózin Almatynyń kóshesinde júrgendeı sezindi. «Almaty aqshamy» gazeti Quttybek qashan bostandyqqa shyqqansha bas jaǵynda japsyrýly turady. Túrmeden bosarda «Almaty aqshamyn» ózimen birge alyp ketpek bolǵanda, japsyrylǵan gazet qıyndysy ońaılyqpen ajyramaıdy. Endi oılap otyrsa, Quttybektiń ómiri Jeltoqsan kóterilisi arqyly búr jaryp, «Aqsham» arqyly órilgen eken. О́ıtkeni túrmeniń kermek dámin tatyp kelgen soń «Men qalaıda jýrnalıst bolamyn!» degen berik baılamǵa keledi. Osylaısha, qolyna qalam alyp, jýrnalıst bolýyna «Aqshamnyń» yqpaly zor bolǵan edi. О́ıtkeni burynǵy bodan eldi emes, azat Otanynyń jetistigi men qaryshty qadamyn elge nasıhattaýdan asqan qasıetti sharýa joq bolyp kórinedi. Qazaq ýnıversıteti jýrnalıstıka fakýltetiniń syrttaı bólimine túsip, ekinshi kýrsqa ótkende óziniń túrmede jatyp tanysqan «Almaty aqshamy» gazetiniń redaksııasyna jýrnalıst bolyp qyzmetke qabyldanady. Quttybek gazette uzaq jyl ter tógip, eńbek etse, «Aqsham» da taǵdyr taýqymetin tartqan jeltoqsandyq jýrnalıske kóp qýanysh syılady. Redaksııada menedjer bolyp qyzmet istep júrgen Qarlyǵashtaı arýǵa kóńili qulap, Quttybektiń sózimen aıtsaq «aqyry júrip-júrip» 2006 jyly otaý qurady. Bárimiz bolyp: «Redaksııadaǵy boıdaqtardyń qatary kemidi» dep qýandyq. Quttybek pen Qarlyǵashtyń úılenýi gazet redaksııasynyń úlken toıy boldy. Bizben birge Quttybektiń seksendegi anasy, jeltoqsandyq qyz-jigitterdi qorǵap júrgen Muhtar Shahanov aǵamyz, alańǵa birge shyqqan jora-joldastary men qalamdas dostary bolyp qýandy. Qyryqtyń qyrqasyna shyqqansha «jalǵyzdyq degen jeztyrnaqtyń qarmaǵyna myqtap ilikken» Quttybektiń Jeltoqsan salǵan jaranyń dertinen arylýyna Qarlyǵash qanatymen sý sepkendeı kómek qolyn sozǵanyna qýandyq. Jalǵyz ómir súrýdiń azabyn tartyp júrip, kóńili jabyrqaý kezinde «Taqııaly perishte» kórkem fılmin jıi kóredi eken. Basynda taqııasy bolmasa da ózin úılene almaı júrgen «perishte» sanady. «Ulym qashan úılener eken?» dep saryla kútip júrgen Quttybektiń anasy da «Tana jeńgeıge» uqsaıdy. Ony aıtasyz, kelinshegi Qarlyǵashtyń minez-qulqy men júris-turysy da sol Tana jeńgeıge aınymaı tartyp keledi. Sol daýyldy kúnderdiń sanadaǵy jańǵyryǵyndaı jýrnalıst Quttybek Aımahan «Jeltoqsan aıy kelgende» atty estelik kitabyn jazyp, baspadan shyǵardy.
Quttybek gazet redaksııasynda uzaq jyl qyzmet atqaryp júrip, 2005 jyly «Qazaqstan Konstıtýsııasyna 10 jyl» merekelik medalimen marapattaldy, Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń syılyǵyna ıe boldy. Eliniń jeltoqsandyqtarǵa jasaǵan shapaǵatynyń arqasynda Almatydan eki bólmeli páter aldy. Qyzmeti de ósip, bas redaktordyń orynbasary boldy. Osylaısha, ózi arman etken gazeti Quttybektiń janyna jaqyn basylym bolyp qaldy. Gazet redaksııasynda uzaq jyl qyzmet istep júrip Quttybek bul basylymǵa degen adaldyǵynan aınyǵan emes. Bilim-qabileti men jýrnalıstik sheberligin aıamaı jumsap júrip, zeınet jasyna taıanǵanda 2021 jyly aınaldyrǵan aýrý aqyry alyp tyndy. Gazet jýrnalısteri ár jylǵy baspasóz merekesi kúni keshegi ardager jýrnalısterdi, onyń ishinde Jeltoqsan qaharmany Quttybek Aımahandy da eske alyp otyrady.
О́tesh QYRǴYZBAEV,
Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi
