DÚBIRGE TOLY DÚNIE

Reseı prezıdenti Dmıtrıı Medvedev eki kúndik saparmen Ýkraınada boldy. Eki eldiń arasyn ja­qyn­datatyn talaı áńgimeler aıtyldy, talaı qujattarǵa qol qoıyldy. Osynyń bári biraz ýaqyt ókpelesken aǵa­ıyn­dardyń qaıta tabysqanyndaı kórinedi. AǴAIYN ARALASPASA JAT BOLADY Jasyrmaı aıtsaq, sońǵy bes-alty jylda Reseı men Ýkr­aına arasy qat­ty shıe­lenisti. Tarıhy, ge­ne­tıkalyq tý­ystyǵy jaǵynan da bir-birine eń jaqyn eki halyq ókpelesti. Eki adam ókpelesse, aıyp eki jaqtan deıtinimiz bar. Bireýi aqyldy bolsa, ekinshisin ókpege jibermes edi, til tabysar edi deımiz. Qalaı desek te, orystar men ýkraındardyń, jaǵa jyrtyspaǵanmen, bir-birine teris qaraǵany shyndyq. Oǵan kim kináli degende, bireýler tarıhqa úńiledi, endi bireýler eki el basshylaryn nusqaıdy, sondaı-aq saıasattan syrttaý buqara halyqtyń arasynda da birin-biri ǵaıbattap aıtatyn sózdi qulaq estigen. Sonyń bári bir-birimen sabaqtas ekenin aıtqan jón. Tarıhta aǵa halyqtyń kishisine tizesi batqany bar. Sodan shemen bolyp qatyp qalǵan ókpeni jibiter áreket bolmasa, onyń ár kez qaıta qozýy da zańdylyq. Árıne, osy jerde halyqqa jol silter basshylarǵa kóp nárse baılanysty. Bul jerde burys, durys degende, eń aldymen aǵaıyn halyqtardyń árqashan bir-birimen jaqyndasqanyn, soǵan jaǵdaı jasalǵanyn jón sanaısyń. Sońǵy ýaqytta eki el basshylarynyń til tabysa almaǵany halyqtardyń arasyn ashty, eki el arasyndaǵy baılanysta keleńsiz jaǵdaı qalyptastyrdy. Ýkraınada saılaý ótip, bılikke jańa adam kelgen soń, jaǵdaı aıtarlyqtaı ózgerdi. Vıktor Iаnýkovıch alǵashqy kúnnen Re­seımen qarym-qatynasty qalpyna keltirýge kúsh salatynyn ańǵart­ty. Ony qup alǵandar da, qarsy bolǵandar da bar. Burynǵy bılik ókilderi Reseımen qarym-qatynasty jaqsartýdy aǵa ha­lyq­tyń aldynda bas ııý, táýelsizdikke nuqsan keltirý dep kórsetkisi keledi. Árıne, áńgime eki el ara­syn­daǵy qarym-qatynasty qalaı túsinýge baryp tireledi. Má­s­keý­men baılanysty jaqsartý áste de Kıev úshin onyń aldynda bas ııý, táýelsizdikke nuqsan keltirý emes. Eldiń damý jo­lyn Batys ór­kenıetine ba­ǵyttaǵan kúnde de, Reseıdeı alyp der­ja­vamen tyǵyz ekonomıkalyq baılanysta bolý tek tı­im­dilik ákeletinin bireýler bile turyp, saıası upaı jınaý maqsatymen oǵan qarsy boldy. Medvedev Ýkraınaǵa aǵaıyn­men tabysamyn dep kelgenin qaıtalaýdan jalyqpady. Ony resmı kezdesýlerde, halyqpen kezdeskende de aıtty. Eki eldiń arasyn qosatyn dáneker kóp. Eki halyqty jaqyndastyratyn tarıh bar. Bále izdegenge ókpege aparatyn jaılar da jetkilikti. Áńgime – sonyń qaısysyn qalaýda. Al dál qazir asa qajetti sanalatyn ekonomıkalyq baı­lanystyń túrleri de kóp-aq. Buǵan deıin daýǵa sebep bolǵan munaı da, gaz da, endi jaqyndasýdyń alǵysharttaryna aınala alady. Buryn eki respýblıkanyń avıasııa ónerkásibi qatar damyp, Ýkraınada “Antonov” avıa­kásipornynyń dańqy álemge jaıylǵan edi, endi ol toqyraýda. Kúsh birikse, qaıta kúsheımek. Muny prezıdentter aıtyp otyr. Aǵaıyn elderdi jaqyndatar jaılar kóp. Onyń talaıy aıtyldy. Olardyń bárin tizip shyǵý da qıyn jáne qajet te emes-aý. Eń bastysy – nıet. Nıet túzý bolsa, aralasýǵa jol tabylady. Buǵan deıin eki el arasyndaǵy taýar aınalymy jylyna 25 mıllıard dollardy qurasa, endi ol 100 mıllıard bolmaq. Áńgime ekonomıkamen ǵana shektelmeıdi. Kórshiles úlken eki eldiń arasyndaǵy qarym-qatynastyń saýyǵýy búkil Eýropa qurlyǵyna da oń yqpal etpek. Buryn Ýkraına Batys pen Reseıdi bólgendeı bolsa, endi ol ekeýin jalǵastyratyn kópir qyzmetin atqara alady. Eki el jaqyndassa, árıne, ol eń aldymen olardyń ózderine jaqsy. Sonymen birge, onyń basqalarǵa da shapaǵaty tıetini bar. Jurt sodan da Reseı men Ýkraına arasynyń jaqsarǵanyn qup kóredi. KELISIM JOQ JERDE QANTО́GIS ORNYǴADY Taılandta oppozısııa men bıliktiń sońǵy ret taıtalasqanyna eki aıdan asa ýaqyt ótti. Bir kezde qarsylastar kelisimge keletindeı bolyp edi, biraq onyń aıaǵy sıyrquıymshaqtanyp, aqyry sońǵy kúnderi qarama-qaıshylyq órshı tústi. Bul eldegi bılik pen op­po­zısııa ara­syn­daǵy qaqtyǵys álem halqynyń kóz aldynda. Ony álemdik te­le­arnalar únemi kórsetip jatady. Ásirese, qyzyl jeıde kıgen op­po­zısııa adam­da­rynyń sany qan­sha­lyqty ekenin de tele­dıdardan jaqsy ańǵarasyń. Alǵashynda oppozısııa qataryna kóbirek adam jınalǵan kezde Bang­kok kósheleri qyzyl tolqynǵa aınalǵandaı kórinetin. Telearnalardan sony kórip, bul eldegi bılik pen oppozısııa arasyndaǵy kúrestiń beıbit sıpatyn ańǵarǵandaı bolatynsyń. Tipti bılik basyndaǵylardyń, onyń ishinde premer-mınıstr Abhısıt Vetchachıvanyń ózi bolyp, oppozısııanyń ókilderimen betpe-bet kelissózder júrgizýi qarsy­las­tar­dyń arasyndaǵy jańa quby­lystaı qabyldanǵan. Jalpy, qar­sylyq bildirgen halyq óz pikir­lerin, talaptaryn ashyq aıtýǵa múmkindik alǵany, ony bılik tarapynyń tyńdaýǵa ázirligi basqalarǵa ónegedeı kóringen. Áńgime til tabysýǵa, belgili dárejede ekinshi jaqtyń múdde-talaptaryn qurmetteýge baryp tireledi. Tek meniki bolsyn degen qasarysqan talap eshqashanda jaqsylyqqa aparmaıdy. Alǵa­shyn­da sondaı túsinistik jemisin berer degen de úmit bolǵan. Ásirese, úki­met tarapynan sondaı qadam­da­r­dyń jasalǵanyn atap ótken jón bolar. Eń aldymen, olar par­lament saılaýyn ótkizý jóninde usynys jasady. Bul – sol saılaý negizinde úkimet qurylýǵa tıis degen sóz. Saılaýdy ótkizetin ýaqyt ta belgilendi. Bul isti oıda­ǵy­daı júzege asyrý úshin op­po­zı­sııadan qarsylyq áreketterin toqtatý talap etildi. Anyq ádilettilikti qalaı­tyn­darǵa bul ózi aıtarlyqtaı para­sat­ty usynys edi. Taǵy da bir toqtala ke­tetin jaı: bı­lik, óziniń múm­kin­digi bola tu­ryp, ál­eýet­ti kúsh­terdi sherýge shy­q­qan­darǵa qarsy qol­da­nýdan únemi tar­tynyp otyrdy. О́kinishke qaraı, oppozısııa bı­lik­tiń naqty usy­nys­­ta­ryn, parasatty qadam­da­ryn durys qarsy almady, túsinistikpen qabyldamady. Qanshama eskertýlerdiń bol­ǵa­nyna qaramaı, qyzyljeıdeliler, ásirese, sońǵy kúnderde túrli tár­tip buzýshylyq áreketterdi kú­sheıtti. Olar astananyń ká­sipkerlik ortalyqtaryna or­na­la­syp, ondaǵy qoǵamdyq tártipke úlken nuqsan keltirdi. Bar­rı­ka­da­lar jasady. Bıliktiń belgili dárejede yńǵaıǵa jyǵylǵanyn, op­pozısııanyń talaptaryn tyń­daýǵa yqylastyǵyn olar ózderinshe qabyldap, qarsylyqtaryn kú­sheıt­ti, qabyldaýǵa qıyn talaptaryn alǵa tartty. О́zderiniń Vetchachıva úkimetiniń bılikten ketýin talap etýden qaıtpaıtynyn málimdedi. Mámilelik áreketterden bas tartý eldegi jaǵdaıdy ýshyqtyra tústi. Úkimet oppozısıonerlerden qarsylasýdy toqtatýdy talap etip, olaı bolmaǵan jaǵdaıda ony kúshpen júzege asyratynyn es­kert­ti. Munyń aıaǵy qantógiske soq­tyrdy. Búginge deıin qaza bol­ǵandar sany aıtar­lyqtaı bolyp otyr. Ásirese, sońǵy biraz kúnde elýge tarta adam qaza boldy, onyń ishinde oppozısııa basshylarynyń biri – qyzmetten ketken general Savasdıphol Hattııa da bar. Aqyry bılik oppozısııany Bangkok ortalyǵynan kúshpen shyǵarýǵa májbúr boldy. Kelisimdi qabyldamaǵan jerde qantógis bolatyny da zańdylyq. Taı­landta qan tógilip jatyr. Keı­de osyndaıda qoısańdarshy dep araaǵaıyndyqqa júretinder de kerek-aq. BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýnnyń Taıland úkimeti men oppozısııany qarýly qaqtyǵysty toq­tatýǵa shaqyrǵan úndeýin ázirge bular estimeı otyr. Mamadııar JAQYP.