Elder birligi – halyqtar yrysy

Prezıdent­tiń Máskeý memlekettik ýnıversıtetinde sóılegen sózin telearnalardan kórip,

tyńdaǵan qazaqstandyq-tardyń ortaq oıy osyndaı

Birlesken umtylys

Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń Máskeý memlekettik ýnı­ver­­sıtetinde sóılegen tereń ma­ǵynaly sózin ýnıver­sı­te­timizdiń oqy­týshylary men stý­dentteri arnaýly aýdıtorııa­da zor yqy­laspen tyńdady. Ataqty bi­lim ordasy ujymy aldynda El­basynyń sóz arqaýyn Eýrazııalyq eko­nomıkalyq odaq qurylýyna arnap, bul kúndegi osynaý ózekti máselege baılanysty bolýy erekshe ynta týǵyzdy.Shyndyǵyn aıtqanda, barsha qazaqstandyqtardy tol­ǵantqan oılar búkpesizdigimen de, salıqaly salmaqtyǵymen de kóńilden shyqty. Sózde nazar aýdartylǵandaı, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq erkindik pen teńdik ustanymdary negizinde quralýy tıistigi óte oryndy usynys dep esepteımiz. Odaq­qa múshe úsh eldiń ózindik ekonomıkalyq erekshelikteri eskerilip, sharýashylyq baıla­nystarǵa birdeı jaǵdaı jasalý qajettigi durys talap. Búgingi damýǵa, ınter­grasııalyq qarym-qatynasty tereńdetýge eýrazııalyq keńis­tiktegi jańa baǵyttyń keleshegi keń bolmaq­tyǵy anyq. Ol elimizdiń ekonomıkasyn odan saıyn alǵa bastyratyn jol. Osy oraıda birlesken umtylys taǵy bir ekshelip, sarapqa salynýy óz ustanymymyzdyń berik­tigin kórsetti. Arystan ǴAZALIEV, Qaraǵandy memlekettik tehnıkalyq ýnıversıtetiniń rektory, UǴA akademıgi.

Adamgershil sıpatta atap kórsetildi

Prezıdent Nursultan Nazar­baevtyń M.V.Lo­monosov atyndaǵy Más­keý memlekettik ýnı­ver­sıtetinde sóılegen tamasha da tartymdy sózi Eýrazııalyq eko­nomıkalyq odaqtyń buǵan deıin kóp­shilik úshin beı­málimdeý bolyp kelgen gýmanıstik qyrlaryn ashyp berýimen erekshelendi. Aı­talyq, Máskeý mem­le­kettik ýnı­­ver­­­sıtetiniń As­ta­­­­­na­da ashylǵan fılıa­ly Qazaqstan men Re­seı­diń ǵylym men bilim sa­lasyndaǵy ózara baı­la­nystarǵa septigin tıgiz­ge­ni, osy arqyly fı­lıal­dyń qyzmeti jańa maz­munǵa ıe bolǵany atap aı­týǵa tu­rarlyq jaıt. Al aldaǵy aılarda qol qoıylady dep kútilgen Eýra­zııalyq ekonomıkalyq odaqtyń ózge elderge úl­gi bola bilýi kerektigi jó­nindegi Elbasy talaby da óte asqaq. Bul, sóz joq, úlken jaýapkershilik. Mundaı iste usaq-túıek atymen bol­­maýǵa tıis. О́ıtkeni, kez kelgen bolmashy qa­te­lik nemese túımedeı kemshilik ortaq iske orasan zor nuqsanyn keltirýi múmkin. Eýrazııalyq eko­nomıkalyq odaqtyń qa­taryna kirý sol memleket úshin tıimdi bolatynyn dáleldeý de ońaı is emes.Alaıda, soǵan qaramastan, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq qaǵıdalary óziniń tolyqqandy bitim-bol­mysyn tanytýy úshin biz osylaı isteýimiz kerek, dedi Elbasy. Eýrazııalyq ekono­mı­kalyq odaqtyń ar­ǵy astarynda taza ekono­mıkalyq ıntegrasııa zańdylyqtary turǵanymen buǵan qa­ty­sýshy memleketter bir-biriniń tarıhynan, áde­bıeti jáne mádenıetinen túsinik-habary az bolsa Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq talaptary tolyqqandy kúıinde bola almas edi. Iаǵnı, ıntegrasııa úrdisine qatysýshylar ózara bir-biriniń memlekettik til­derin qoldanýy kerektigin de eske saldy Elbasy. Son­daı-aq, Nursultan Ábish­­ulynyń sózinde aıtylǵan bul qaǵı­dalar da máskeýlikter tara­py­nan túsinistikpen qabyl­danǵany qandaı ǵanıbet. Memleket basshysynyń qazaq jáne orys, aǵylshyn tilderin birinshi synyp­tan bastap oqytý, eýra­zııa­lyq habar taratý qu­rylymdarynda mem­le­kettik tildi qoldaný qa­­jet­tigi jóninde aıt­qan­dary da jańa ekonomı­ka­lyq odaqtyń adamgershil sı­patyn odan ári aıǵaqtaı túsedi. Aqserik ÁITIMOV, Qazaqstan  Respýblıkasynyń qurmetti ınjeneri.  ORAL.

Ýnıversıtetter baılanysy nyǵaıady

Qazaqstan men Reseı ejelden kórshilik haqymen alys-beris, barys-kelisti tereńdetken elder. Eki eldiń arasynda áýelden áriptestik, iskerlik baılanys ornyqqan bolsa, endi mine, sol araqatynasymyz eýrazııalyq yqpaldastyq túrinde burynǵydan da tereńdeı túskeli otyr. Elbasy Nursultan Nazarbaev bul ıdeıany budan 20 jyl buryn kóterip edi. Kóptegen sarapshylar men saıasatkerler sol kezdiń ózinde eýrazııalyq yqpaldastyqtyń ómirsheńdigin ár qyrynan saralady. Eýrazııalyq yqpal­dastyqtyń jemisi eko­no­mıkanyń ár salasynda ǵana emes, sonymen bir­­ge, ǵylym men bilimdi bir­lese damytýda da kórine bas­taýy tıis. Nursultan Nazarbaev bul máselege M.V.Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnı­versıtetinde sóılegen sózinde jáne bir ret nazar aýdardy. Elimizdiń jańa elordasynda 2001 jyldan beri MMÝ-dyń qazaqstandyq fılıaly jumys jasaıtynyna toqtalǵan Prezıdent: «Sonyń arqasynda burynnan tarıhı baılanysy bar Qazaqstan men Reseıdiń ǵylymı bilim baılanystary búginde jańa mazmunǵa ıe boldy», dep atap ótti. Eki eldiń joǵary bilim berý júıesindegi baılanys­tar shekaralas óńirlerde de qarqyn alyp keledi. Sonyń bir dáleli retinde Reseı Federasııasyndaǵy Astrahan memlekettik teh­nıkalyq ýnıversıtetimen sý resýrstaryn jáne eko­logııalyq máselelerdi te­reńdete zertteý júr­gi­­zý jóninde kelisim­shart jasadyq. Astra­han memlekettik ýnı­ver­sı­­tetimen de ty­ǵyz baı­la­­nys ornatqa­nymyzdy aıta alamyz. Keıbir ma­man­dyqtar boıynsha ma­gıstrlerdi eki joǵary oqý ornynda da oqytý jóninde ortaq mámilege toqtadyq. Sonan soń magıstranttarǵa qos dıplom beriledi. Jáne byltyrdan beri bizdiń ýnıversıtetimizde Reseıdiń ǵylymy men mádenıeti ortalyǵy jumys jasaı­dy. Al aldyńǵy jy­ly Qazaqstannyń má­de­nıe­­ti men ǵylymyn re­seılikterge keńinen tanytatyn ortalyq Reseıdiń Qalmaq memlekettik ýnı­versıtetinde ashylǵan bolatyn. Eki eldiń oqý oryn­daryndaǵy ortalyqtar ózara ǵylymı, mádenı baılanystardy nyǵaıtýǵa basymdyq berýmen birge, ýnıversıtetter arasyndaǵy oqý úderisiniń utqyrlyq, birlesken ǵylymı jobalar jasaý baǵytyndaǵy zaman talaptaryna saı ju­mystardy jandandyrýǵa yqpal etedi. Shekaralas oblystardaǵy joǵary oqý oryndarynyń áriptestik baılanysy aıasynda stýdentter almasý jolǵa qoıyldy. Ǵylymı jobalardy iske asyrýdaǵy tájirıbelerimizben de bóli­sip turamyz. Bul básekege qabi­letti mamandar daıyndaý­da óz jemisin beretindigi daýsyz. Beıbit MAMYRAEV, H.Dosmuhamedov atyndaǵy Atyraý memlekettik ýnıversıtetiniń rektory, professor. ATYRAÝ.

Baıypty baǵdar

Búginde elimiz úshin halyq­aralyq qarym-qatynastardy damytý óte ózekti bolyp otyr. Onyń ishinde keshegi tarıhı kezeńder qalyptastyrǵan, bu­rynnan bir-birimizdi biletin memleketter arasyndaǵy áleý­mettik-ekonomıkalyq árip­tes­tiktiń orny erekshe. Elbasy Nursultan Nazar­baevtyń Máskeý memlekettik ýnıversıtetindegi stýdent-jas­tar aldynda sóılegen sózinde qoǵamda kópten beri túrli pi­kir týǵyzǵan Eýrazııalyq eko­no­mıkalyq odaq aıasyndaǵy ıntegrasııa jan-jaqty aıtyldy. Memleket basshysy Reseı Federasııasynyń astanasynda atalǵan odaqtyń naryqtyq-ekonomıkalyq turǵydan tıim­diligin jan-jaqty taldap berdi. Sondaı-aq, burynǵy Keńes Oda­ǵynyń «jańǵyrýy» týraly alypqashpa sózderdiń negizsiz ekenin jetkizdi. Munyń bári bizdiń eki el arasynda qalyptasqan dostyq baılanystardy odan ári nyǵaıta túsýge septigin tıgizedi. О́ıt­keni, Reseı men Qazaqstan joǵary oqý oryndarynyń arasynda tyǵyz baılanys bar. Shyǵys óńirindegi oqý oryndary da Reseıdiń ob­ly­symyzben shektesetin sýbek­tilerinde ornalasqan oqý oryndarymen ózara tájirıbe almasyp, eki el jastary tań­daǵan mamandyqtarynda bilim alyp jatyr. Iаǵnı, shyǵys­qazaqstandyq jastar Altaı aımaǵynda, reseılik jastar Shyǵys óńirinde bilim alýyna barlyq múmkindikter jasalǵan. Bul – Elbasy Nursultan Nazar­baevtyń bastamasymen qurylyp jatqan eýrazııalyq ıntegrasııanyń is júzindegi tıimdiligin kórsetedi. Sondaı-aq, Prezıdent só­zinde ǵylymı-tehnıkalyq árip­testikti jetildirý, nanoteh­no­logııa, gendik ınjenerııa sııaq­ty mańyzy zor jetekshi ǵy­lymdardyń elimizdiń ın­dýs­trııalandyrýynyń jańa kezeńin júzege asyrýǵa mol paıdasy bar ekenin erekshe atap ótti. 2007 jáne 2009 jyldary ýnıversıtetimizde bir top ǵalymdardyń qatysýymen «Táýelsiz Qazaqstannyń tuńǵysh Prezıdentiniń kelbeti» atty qos tilde jaryq kórgen jınaq avtorlarynyń biri retinde Elbasymyzdyń elimizdi baıypty baǵdarmen bolashaqqa bastap kele jatqanyn baıqaýǵa bolady. Farzana AHMETJANOVA, S.Amanjolov atyndaǵy Shyǵys Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń professory.

Jańa kezeńder bastaýy

Memleket basshy­sy Nursultan Nazar­baev­tyń reseılik ǵy­lymı qoǵamdastyqtyń bıik minberinen «Mem­leketterdiń Eýra­zııalyq odaǵyn qurý týraly» jo­bany usynǵanyn qa­zaq­standyqtar umyta qoıǵan joq. Sol kezdegi tarıhı oqıǵalarǵa kýá­gerlerdiń biri retinde men Prezıdenttiń MMÝ-degi sózin zor yj­dahatpen tyńdap, elder arasyndaǵy tur­pa­ty ózgeshe saý­da-eko­no­mıkalyq ynty­maq­tas­tyqtyń múlde jańa stra­tegııasynyń ózge­lerge úlgi retinde usy­nyl­ǵa­nyn erekshe shabytpen estip-bildim. Sońǵy 20 jyl Elba­symyz belgilep bergendeı, eýrazııalyq ın­tegrasııalyq damýdyń jańa kókjıek­terin aı­qyndap bergen belesti kezeńderge toly boldy. Osy ýaqyt ishinde Pre­zıdentimizdiń alysty boljaı biletin kóregendik, suńǵylalyq saıasatkerligi taǵy bir qyrynan tanyl­ǵanyn qalyń jurtshylyq qapysyz uqty. Biz búgingi kúni Nursultan Ábishulyn eýrazııalyq jobanyń bas arhıtektory retinde zor maqtanysh tutamyz. О́ıtkeni, bir kezderi máńgi aıyrylmastaı, ydyramastaı kóringen Keńes Odaǵynyń odan ári post­keńestik keńistiktiń saıa­sı jáne ekonomıkalyq ornyqtyrýdyń ınte­gra­sııalyq ıdeıalaryn aı­qyn batyldyqpen usynǵan EEO jobasy bólinýdiń emes, keri­sin­she, birigýdiń basym qaǵıdattaryn belgilep ber­genin qazir álemdik qaýymdastyq moıyndap otyr. Elbasymyzdyń sol kezdegi batyl bastamasy búginde ómir shyndyǵyna aınalyp, ınte­grasııalyq modeldiń jańa úlgisin túzip berdi. Onyń aı­qyn mysalyn Keden odaǵy jáne Biryńǵaı eko­nomıkalyq keńistik jú­ıesinde bir-birimen tyǵyz áriptestik qarym-qatynasta, birtutas na­ryq keńistiginde saýda-óndiristik úderister baǵy­tynda ózara túsi­nistik, jaýapkershiliktiń qolje­timdi úlgisin tanytyp kele jatqan úsh memlekettiń jetekshi rólinen aıqyn ańǵarýǵa bolady. Menińshe, búgingi kúni joǵary deńgeıge kó­terilgen eýrazııalyq ıntegrasııa modelinen saıası astar izdeýdiń esh qajeti joq. Elimiz óz yrǵaǵymen damyp ke­ledi. Onyń jarqyn úl­gilerin barlyq saladan keziktirýge bolady. El­basymyz Más­keýdiń tó­rinde sóılegen sózinde atap ótken­deı, Eýrazııalyq eko­no­­­mıkalyq odaq qurý­dyń bas­ty maq­sa­ty ege­men­dikke qol suǵyl­maı­tyn, er­kin­­dilik qaǵı­dattaryna negiz­delgen oı-pi­kir­ler­diń úndesýimen erek­she­lenedi. Káribaı MUSYRMAN, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń múshesi, Soltústik Qazaqstan oblystyq máslıhatynyń depýtaty. PETROPAVL.

Túıtkil tustardyń túıinin sheship aıtty

Elbasy Nursultan Nazarbaev M.V.Lomonosov atyndaǵy Máskeý mem­le­kettik ýnıver­sıte­tin­de sóılegen sózinde jurt­shylyq kóńi­linde júr­gen kúrdeli máselelerdiń túıinin sheshkendeı boldy. Onda Keńes Odaǵyna qaıta oralýdyń bolmaıtyny qadap aıtyldy. О́ıtkeni, Keden odaǵy qu­rylǵan kezde bul Keńes Odaǵyn qaıta qurýǵa apa­ratyn jol degendi aıt­qandar az bolmaǵan. Elbasy máskeýlikterdiń aldynda burynǵy qamytty qaıta kııýdiń bolmaıtynyn ashyp aıtty. Táýelsizdik bar­ly­ǵymyzǵa da qymbat. Ekinshiden, Nursultan Ábishulynyń Eýrazııalyq odaqtyń basqarýshy organdaryn Astanaǵa ornalastyrý týraly aıtqan oıy da buryn quramynda bolǵan elderdiń eshqaısysy da Keńes Odaǵyna qaıta oralmaıtynyn dáleldeıdi. Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq týraly bastama kó­tergen kezde-aq muny saıa­sı odaq dep túsingender boldy. Bul saıası emes, taza ekonomıkalyq odaq, teń, táýelsiz elderdiń ıntegrasııasy. Kórshilermen, jalpy alys-jaqyn shet eldiń qaısysymen bolsa da alys-beris jasaý kerek. Halqymyz «adamnyń kúni adammen» degen emes pe? Memleketter de bi­riniń keregin birinen alyp, qarym-qatynas jasasa, eki jaqtyń da joǵy tú­gendeledi. Bul olardyń eko­nomıkalyq-áleýmettik damýyna jol ashady. Elbasy árdaıym aıtyp júrgen «aldymen – ekono­mıka» uǵymy bul joly ta­ǵy da dáleldedi. Memleket basshysynyń Ýkraınadaǵy jaǵdaıǵa baılanysty oılary ony tyńdaǵan kimniń de bolsa kókeıindegini dóp basty dep oılaımyn. Ol ýkraın halqynyń taǵdyryn tek ýkraındar ǵana sheshe alatynyn, oǵan syrttan eshkimniń aralaspaýy kerektigin aıtty. Bul naǵyz ádiletti tujyrym emes pe? Dástúri, tili, di­li, jeri, sýy bólek elge syrt­tan qalaı óz degenin tańýǵa bolady? Elbasynyń sózinen bireýdiń isine aralaspa, tek úlgińdi kórset degen halyqtyń danalyq emeýrinin túsingendeı boldym. Prezıdenttiń bul oıy Qazaqstan ustanǵan saıasat dep túsingenimiz abzal. Erkin ÁBIL, Qostanaı memlekettik pedagogıkalyq ınstıtýtynyń  prorektory,  tarıh ǵylymdarynyń  doktory. QOSTANAI.