Mamandar ótpeli kezeńde tegin keńes berý ortalyqtaryn kóptep ashyp, otbasy berekesin saqtaý men bala tárbıesine jiti kóńil bólý kerektigin aıtady. Bul iste ásirese, ata-ana jaýapkershiligi men tárbıesin de qaperde ustaý qajet. Jaqynda tárbıe máselesin kótergen alqaly jıynda mamandar osy máselege erekshe nazar aýdarýǵa shaqyrdy.
Halyqaralyq psıhologııalyq ǵylymdar akademııasynyń múshesi, Qazaqstan psıhologter odaǵynyń sarapshysy, psıholog-maman Nurgúl Moldabaıqyzy «Balaǵa qaraý, ıaǵnı balany baǵyp-qaǵýdy onyń bolashaǵyna qaraýmen shatastyryp júrmiz. Ata-ananyń oıynsha, balaǵa qaramaı-aq onyń bolashaǵyna boljam jasaý arqyly muqtajdyǵynyń bárin suraýsyz bere berý balanyń sezimtaldyǵy men bas kóterer adamdyǵynan aıyrady. Onyń óz jetesi arqyly oılap, ar-ojdany men júrek qalaýy arqyly tirshilik etýine kedergi keltiredi. Balany baǵyp-qaǵý áýeli onyń ózińizge tıesili ekenin, ekinshi jaǵynan óz aldyna bólek álem, jaratqannyń pendesi ekenin moıyndaý arqyly júzege asqany durys», deıdi. Psıholog atap ótkendeı, bala áıteýir bala týsam boldy degen talpysynyń kórinisi ǵana bolmaýy kerek. «Bala – adam, tiri jan ıesi. Ol óz tirligin, óz tirshiligine degen quqyǵynyń bastaýyn ata-anasynan alady. Sondyqtan bala ósirýdiń alǵysharty, irgetasy – onyń ákesi men anasynyń tabıǵatyna, tirligine, tirshiligine degen qurmetten bastalady. Iаǵnı adam ózin rýhanı jan ıesi retinde sezinýi óte mańyzdy». Al bizdiń qoǵamda tolyqqanda tulǵa bolyp qalyptasýda jetispeıtin basty másele – jan rýhanııaty.
Nurgúl Moldabaıqyzy bala tárbıesine qatysty mazmundy dúnıelerdi «О́zge bulaq: balaǵa qaraýdyń ekzıstensııalyq negizderi» atty stýdentter men pedagogıka salasy mamandaryna arnalǵan eńbeginde de tereńnen taldaý jasap, balaǵa qurmet kórsetý, onyń boıyndaǵy qundylyqtardy baǵalaı otyryp, deniniń saýlyǵyna, oıy men jan-dúnıesine barynsha úńilý arqyly otbasynan, qoǵamnan jyraqta ómir súrýine múmkindik bermeý qaǵıdattaryna erekshe mán beredi. Sonymen qatar ásirese, ulttyq oıyndardyń bala tárbıesindegi mazmunyn asha túsedi. Budan ózge eńbekterinde de psıholog maman balamen jumys isteýdiń kóptegen amal-tásilderine júginip, balanyń tolyqqandy tulǵa bolyp qalyptasýynyń negizderin ǵylymı ári tájirıbe turǵysynan taldap kórsetedi.
Nurgúl Moldabaıqyzynyń elimizdegi sot júıesiniń zorlyq-zombylyq máselelerimen, qylmyskerlerdiń psıhologııasymen onshaqty jyldaı aınalysqan maman retindegi eńbekteriniń mazmuny tárbıe salasyndaǵy qundylyqtardyń erekshelikterin aıshyqtaı túsedi. Osy oraıda psıholog maman qazaqqa óziniń tól psıhologııasy qajettigin aıtady.
Ulyn batyryndaı tárbıelep, qyzyn qanatyndaı úkilep ósirgen halyqtyń boıynda ulttyq pedagogıkanyń baı murasy jatyr. Osy oraıda halyqtyń turmys-tirshiligimen birge jasasyp kele jatqan osynaý rýhanı baı murany zamanaýı qundylyqtarmen baılanystyra otyryp bala tárbıesinde paıdalanýdyń mazmuny tereńde jatqanyna mán berý qajet. Psıholog atap ótkendeı, adamnyń súıgen perzenti adamnyń bılik júrgizip, ózindik mańyzyn dáleldeý úshin berilgen menshigi emes. Tapqan balasyn syrtqa teppeý, baýyryna basyp, asa jaýapkershilikpen qaraý ata-ananyń mindeti. Bala óz aldyna bólek álem, ol bar bolmysymen qabyldaǵandy qalaıdy. Qorǵaýǵa, aıalap, mápeleýge muqtaj qoǵamnyń kishkentaı múshesiniń bolashaǵy ata-ana ǵana emes, memlekettiń kóziniń qarashyǵyndaı saqtap, jaýapkershikpen qaraıtyn basty mindeti.
ALMATY
