Jaýapkershilik júgi aýyr

Jaqynda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń tóraǵalyǵymen elordany odan ári damytý máseleleri jónindegi keńeste Prezıdent óz só­zinde elordada Qazaqstan boıynsha eń joǵary qylmys deńgeıi tirkelip otyrǵandyǵyn atap ótti. Sol sııaqty Bas prokýratýranyń taıaýdaǵy alqasynda  prokýrorlyq tekserýler nátıjesi qylmystar týraly aryzdardy qabyldaý men tirkeý barysynda tergeý organdary qyzmetkerleri tarapynan jiberiletin óreskel zań buzýshylyqtar anyqtalǵandyǵy, tergeý is-sharalaryn tolyq emes jáne sapasyz júrgizý faktilerine jol berý jalǵasýda ekendigi, sheshim qabyldaý merzimderi negizsiz, for­maldi ýájdermen uzarty­latyndyǵy, qylmystyq isti qozǵaýdan bas tartý týraly zańsyz sheshimder shy­ǵarylatyndyǵy, is júrgizýshilik sheshimderdi oǵan ýákilettiligi joq laý­azymdy tulǵalar qabyldaıtyndyǵy aıtyldy. Jalpy mundaı, ıaǵnı Ishki ister mınıstrliginiń keleńsiz qyzmetine qatysty syndar jıi aıtylyp kele jatqany belgili. El-jurt sodan bir qorytyndy shyǵady dep kútetindigi de sózsiz. О́ıtkeni, olar oqaly kıimdiler tarapynan kóńildi kúpti etken su­raqtarǵa tyń jaýap alyp, úmit otyn ushtaı túsemiz dep senedi. Alaıda, aýyr syndar aıtylyp jatyr. Sondyqtan da bolar, keshe Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetine kelgen Ishki ister mınıstri Qalmuhanbet Qasymov jýrnalısterge óziniń bilgenin jaıyp saldy. Onda ol IIO-nyń qyzmeti Qazaqstandy álemdegi eń qaýipsiz jáne halyqtyń ómir súrýine qolaıly elderdiń birine aınaldyrý baǵytyna saı júrgizilip keledi, dedi. Bul, árıne, Elbasynyń halqyna arnaǵan Joldaýynan týyndaıtyn mindetterdiń biri ekendigi de sózsiz. Bul oryndalýǵa tıis is. Sonymen qatar, Memleket basshysy halyqaralyq standarttarǵa sáıkes polısııa qyzmetiniń tıim­diligin arttyrýǵa, ishki ister or­gandarynyń mindetteri men fýnksııalaryn naqty aıqyndaýǵa, olardyń jurtshylyqpen ózara is-qımyl tetikterin jetildirýge jáne ishki ister organdarynyń qyzmet­kerleri úshin áleýmettik kepildikti nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń Ishki ister organdary týraly» zańǵa qol qoıdy. Mine, osynyń arqasynda quqyq qorǵaý organdarynyń zamanaýı talaptaryna sáıkes  IIO-nyń jańarǵan júıesin qurý isine negiz qalandy, dedi mınıstr. Budan ári qaraı Q.Qasymov qoǵammen ashyq túrde yqpaldasý saıasaty júrgizilip kele jatqanyn, bul úshin ınternet-resýrstar qolda­nylatynyn, IIM-niń resmı saıty jumys atqaratynyn, buǵan qosa «Ishki ister mınıstriniń blogy» qyzmeti de bar ekenin, ondaǵy «Suraq-jaýap» rejimindegi qyzmet mınıstrlik tarapynan azamattardyń ótinishteri men quqyqtyq suraqtardy túsindirýde jedel den qoıý tetikterine aınalyp otyrǵanyn, sondaı-aq respýblıkalyq «IIM biryńǵaı senim telefony» qurylyp, ol táýlik boıy qyzmet atqaratyndyǵyn jáne buǵan azamattar kez kelgen ýaqytta habarlasa alatyndyǵyn, tipti quqyq qorǵaýshy jáne úkimettik emes uıymdarmen iskerlik qatynas ornaǵanyn jetkizdi. Aıta berse, kóp is bitip qalypty. Soǵan oraı eldegi krımınaldyq ahýal da túzelip qalypty. Máselen, mınıstr sózine den qoısaq, sońǵy úsh jylda aýyr jáne asa aýyr, kisi óltirý, densaýlyqqa zııan keltirý, qaraqshylyq, tonaý, páter urlyǵy syndy qylmystardyń sany qysqara túsken. Ony aıtasyz, kóshelerde jasalatyn qyl­mystardyń, sondaı-aq kámeletke jasy tolmaǵandardyń arasynda jasalatyn qylmystardyń sany da azaıǵan kórinedi. Alaıda, – dedi odan ári Q. Qasymov jasyrýǵa bolmaıtyn kemshilikter de bar ekenine toqtalyp, – sonymen  qatar, orta jáne aýyr emes, buzaqylyq, alaıaqtyq jáne urlyq syndy qylmystardyń sany birshama ósip otyr. Buǵan buryn sottalǵandar jasaǵan, mas kúıinde jáne qoǵamdyq oryndarda jasalatyn qylmystardyń da sany artyp otyrǵanyn qosyńyz, dedi. Iá, jasyratyny joq, eldegi qylmystardyń 60 paıyzdan astamy urlyqqa tıesili, keıbir oblystarda bul kórsetkish tipten joǵary. Al urlyqtyń ashylý deńgeıi 31,5 paıyzdy quraıdy, keıbir óńirlerde tipti 15 paıyzdan aspaıdy eken. Osy arada «bul nelikten?» degen suraq ózdiginen týyndaıdy. Buǵan mınıstr: «Sondyqtan urlyqqa qarsy kúrestiń tıimdiligin arttyrý bizdiń negizgi mindetterimizdiń biri bolyp tabyldy» deıdi. Árıne, halyq muny aıtpasa da biledi, biraq halyqqa keregi sol mindetterdiń oryndalýy ǵoı. Budan ári mınıstr kóshe qyl­mysyna qarsy kúres, qoǵamdyq tár­tipti kúzetý, jol qaýipsizdigin qam­tamasyz etý jáne ishki ister organ­darynyń qyzmetine zamanaýı tehnologııalardy engizý barysyna toqtaldy. Qazirgi kúni polısııanyń qyzmetin jańa tehnologııalarsyz elestetý qıyn. Birtindep polısııa «Tetra» atty baılanystyń zamanaýı sandyq júıesimen jaraqtanýda kórinedi. Osylaısha árbir qalalyq, aýdandyq ýchaskelik ınspektorlary, kezekshilik bólimder, jasaqtar men jedel toptar jańa júıemen qamtamasyz etiledi eken. Sóıtip, polıseıler qazirdiń ózinde elimizdiń kez kelgen núktesinen IIM-niń arnaıy biriktirilgen málimetter bazasynan qajetti aqparatty lezde alady. Bul olardyń aqparattyq-saraptamalyq qamtamasyz etilýin edáýir arttyrady, deıdi. Sol sııaqty qylmystardy ashý men tergeý isi sońǵy eki jylda jańa zamanǵy arnaıy qurylǵylarmen jabdyqtalǵan. Astana qalasynda DNK-zerthanalar, fızıkalyq-hımııalyq zerthanalar da qurylǵan. Bir sózben aıt­qanda, IIO qyzmetine qajetti zamanaýı tehnıkalyq quraldardyń, jabdyqtardyń, saraptamalyq oıda­ǵydaı júzege asyra alatyn nebir zerthanalardyń bári bar. Al endi tártiptiń túzelýine ne kedergi sonda? Aleksandr TASBOLATOV, «Egemen Qazaqstan».