Parıjden kádesyı!

Osylaısha, «Astana Operanyń» bas dırıjeri, Qazaqstannyń eńbek sińir­­gen qaıratkeri, Memlekettik syı­lyq­­tyń laýreaty, álemge áıgili maest­ro 14-15 shil­de kúnderi ótetin keremet keshin­de teatrdyń ótken maýsym men al­­daǵy kele jatqan mereıtoılyq maý­sy­my ara­syndaǵy shyǵarmashylyq al­tyn kó­pirdiń qaıtalanbas kelbetin túzbek.

Búginde qazaqstandyq dırıjer álem bo­ıynsha suranysqa ıe mýzykant­tardyń biri. Túrli elderdiń sımfo­nııalyq orkestrleri onymen jumys isteýge asyǵady. Ol Eýropanyń úzdik sahnalarynda spektaklder qoıady. Al onyń álemdik mýzyka qoǵamynda rezonans týǵyzatyn avtorlyq jobalaryn uly ónerdiń barlyq tabynýshysy kórýge umtylady. Bul Qazaqstan, Italııa men basqa da elderden myńnan astam mýzykant oryndaǵan Gýstav Malerdiń №8 sımfonııasyna da, Karl Djenkınstiń SHINE ASTANA saltanatty odasyna da qatysty. Elorda ónersúıer qaýymynyń súıikti jobalarynyń tizimine, sondaı-aq «Italııadan kelgen hattar», «Nıbelýng júzigi», «Moler, Volter jáne Bomarshe, neme­se Fransýz komedııasynyń negizin qalaýshylar» jáne taǵy da basqa tabysty, biregeı avtorlyq baǵ­dar­l­amalar kórik berip keledi. «Parıj­den kádesyı» konsertin de sol tizimniń jemisti jalǵasy desek, artyq aıtqandyǵymyz emes. О́ıtkeni qazaq óneri úshin Parıjdiń orny da, róli de erek.

Atap aıtsaq, Qazaqstan men Fran­sııany, ásirese Parıjdi berik shyǵar­mashylyq kópirler baılanystyrady. Ámire Qashaýbaevtyń 1925 jyly Parıjdegi óner kórsetýin eki eldiń mádenı qatynastarynyń bastaýy dep esepteýge bolady. Ol bizdiń ónerimizdi eýropalyq sahnada tanystyrǵan alǵashqy qazaqstandyq oryndaýshy atandy. Sonymen qatar Parıjde uly qazaq oıshyly Abaı Qunanbaıuly, Jambyl Jabaev, Muhtar Áýezovtiń mereıtoılary atap ótilip, IýNESKO-nyń shtab-páterinde qazaqtyń uly kompozıtory Ahmet Jubanovtyń 100 jyldyq mereıtoıy da saltanatpen toılanǵan bolatyn.  Al 2014 jyly Alan Bóribaevtiń dırıjerligimen  Parıjdegi ataqty Champs-Élysées teatrynda A.Jubanov pen L.Hamıdı jazǵan «Abaı» operasynyń fransýz­dyq premerasy zor tabyspen ótti.

Maestronyń árbir jobasy biregeı, alaıda onyń óte erekshe baǵ­dar­lama­larynyń barlyq áralýan­dy­ly­ǵyn da biriktirýshi belgileri bar, ol – uly mýzykalyq máner men tarıhı oqıǵanyń úndestigi. Osy­naý konsert tyńdarmanǵa bir gala-opera aıasynda bir ýaqytta jıyrmadan kóp tanymal, sondaı-aq fransýz kompozıtorlarynyń óte sırek oryndalatyn jaýharlarymen tanysýǵa múmkindik beredi. Olardy Alan Bóribaev «Parıjden kádesyı!» galasyna uqyptap jınaqtap, ekshep erekshelendiripti.

Bas dırıjerdiń ǵumyrnamalardy, ómirbaıandardy, sol nemese basqa kom­pozıtorlar ómir súrgen dáýirdiń tarı­hı derekterin jete zertteıtini bel­gili. Bálkim, onyń konsertteriniń jasa­lý logıkasynyń minsiz bolýy jáne kórermender aýdıtorııasy úshin aǵar­týshylyq sıpat arqalaýy osynaý tereń tanymnyń nátıjesinde shyǵar. Ol jóninde dırıjerdiń ózi bylaı deıdi:

– Aıtýly joba – XIX ǵasyrdyń fransýz romantıkalyq operasy sekildi shoqtyǵy bıik mádenı qubylysty búkil kesh boıy qamtýǵa jasaǵan shyǵarmashylyq talpynys. Bul uǵymnyń keńdigi sonsha, osynaý jalpylanǵan termınniń ishinde ol kóptegen baǵytqa bólinedi. Gýnonyń «Faýst», Bızeniń «Karmen» nemese Delıbtiń «Lakme» sekildi úsh ataqty fransýz operasyn atasaq ta, olardyń romantızm, realızm jáne orıentalızm sekildi túrli aǵymdar­dy bildiretinin kóremiz. Bizdiń konserti­mizde usynylǵan barlyq kompozıtordy ne biriktiredi desek, ol joǵary talǵamǵa, tapqyrlyqqa, kemel­dikke, máner kórkemdigine, áýen ásem­digine, dramalyq kórinisterdiń kóztar­tarlyǵyna, áýendi ári úılesimdi aınalymdardyń tól daralyǵyna qushtarlyq. Máselen, uly Jorj Bıze sózge ekpindi durys túsirmegende sóz ózi shyǵarǵan áýenge «qonyp» tursa, ol áýen úshin ekpindi solaı qate kúıinde qaldyra salady. Biraq joǵaryda aıtyp ótkenimdeı, úırenshikti bolmaý – fransýz operasy máneriniń eń mańyzdy quraýshy tustarynyń biri bolyp tabylady, – dep mazmundy keshiniń aldynda maestro  Alan Bóribaev pikirimen bólisti.

Keremet konsertke tamasha ánshiler – Azamat Jyltyrkózov, Saltanat Ahmetova, Jannat Baqtaı, Medet Sho­ta­baev, Jámıla Jarqym­baeva, Meıir Baınesh, Saltanat Murat­­bekova bas­taǵan talanttar toby «Astana Ope­ra» sımfonııalyq orkestri men horynyń súıemeldeýinde  óner kórsetedi. Bas hormeıster – Qazaq­­stannyń eńbek sińirgen qaı­rat­keri Erjan Dáýitov, konsert rejıs­seri – Erenbaq Toı­kenov. Opera óneri órken­degen XIX ǵasyr­daǵy Fransııa­nyń ǵajaıyp atmos­ferasyna boılaýǵa múm­kindik bere­tin «Parıj­den tosynsyı!» jańa gala-keshin kórermenniń la­ıyq­ty baǵalaıtynyna esh kúmán joq.