О́ner • 17 Shilde, 2022

Martınniń mysqyly

380 ret
kórsetildi
5 mın
oqý úshin

Daýryǵatyn eshtenesi joq, latynamerıka bıi álemdegi eń ashyq ári eliktirgish kompozısııalardyń biri. Árbir qımyl-qozǵalysy áldeneden syr tartyp turady. Áıgili ártis Djennıfer Lopes «Kel, bıleıik» fılminde ony «kóldeneń tilektiń tik kórinisi» dep sýretteıtini bar. Áýezdi áýeni býynyńyzdy balqytyp, lezde kóńilińizdi baý­rap alatyn dárýmenge ıe. Máselen, «Terbel» áni. Kerbez Dın Martınniń dańqyn asqaqtatqan ǵalamat týyndy áli de áýe kezip júr.

Martınniń mysqyly

Tık-tok pen Instagram jelisinen kóz aıyrmaıtyn bylaıǵy jurttyń bul áýendi estimeýi múmkin emes. Eger munyńyz jalǵan deseńiz, «Iý-týb» jelisine Sway dep jazyńyz. «E, osy ma?» dep ánge ilesip áýdem jerge deıin ter­belip barasyz. Úılesimdi úni­men úıirip áketetin shyraıly shyǵarma 50-inshi jyldardyń basynda jaryqqa shyqqan. Odan beri dúnıe neshe ret qubyldy, san márte saýysqan saırady, býlyǵyp bulbul bulaq kezdi, biraq sol mýzykanyń daýy­sy áli de jańǵyryp tur. O, ǵanıbet! О́mirsheń óleń jaz­sańyz ajaldyń da qoly qys­qa eken-aý... Bizdiń Shámshi, Nurǵısa, Eskendir jazǵan sulý áýender halyqtyń qulaǵynda máńgige boztorǵaıdaı shyryldap jatpaq. Bul ýaqyttyń dármensizdigi emes, dánekerligi. Ǵasyrdan da uzaq ǵumyr…

Shyn máninde, atalǵan ánniń negizgi ataýy Quien sera, ıakı «Kim eken?». Aty-jóni jalpaq jurtqa beıtanys Pablo Beltran Rýıs esimdi meksıkalyq kompozıtor jazǵan. Bul onyń ónerdegi yrymaldy qadamy edi. Áıtse de bastaýyna sáttilik serik bolǵandaı. 1953 jyly ánniń ıspan tilindegi nusqasy tyń­darmandy eleń etkizdi. Arty­nan aǵylshyn tiline aýdaryp, ákki ónerpaz Dın Martın dúnıeni dúr silkindirdi.

Dın – áldebir sebeptermen Amerıkaǵa qonys aýdarǵan ıtalııalyqtardyń urpaǵy. Saıası turǵydan jergilikti jurt ony ekinshi sanattaǵy aq násildilerge jatqyzady. Ol azdaı, keýdesinen ıterip, kóp­shilik ortada kemsite sóı­leıdi. Sondyqtan ol alyp ımperııaǵa sińisip, óz orynyn tabý úshin nege de bolsa daıyn turdy. Dıno Pol Krochettı (Dınniń shyn aty) 1930-1940 jyldar aralyǵynda ne istemedi dersiz?! Zańsyz alkogoldi sýsyn satty, rıngke shyǵyp tóbelesti de, eń aqyry kazınoda krýper boldy... Bul basbuzar áreket onyń ánshilik talanttyń tanytyp, Rat Pack dep atalatyn kompanııanyń múshesi bolǵanǵa deıin jalǵasty. Bul beıýaq kóńil kóterýshiler men gedonıs­ter qoǵamyn Frenk Sınatra men Sem Devıs basqardy. Ekeýi de ónerge jaqyn jandar edi. Sodan da bolar Dınniń talabyn shyńdap, ónerin óristetedi.

Shoý-bıznes áleminde Dın kóp fýnksııaly adam boldy. Tek ánshi ǵana emes, tabysty ázilkesh ári táp-táýir akter retinde tanyldy. Bul onyń kanonǵa aınalǵan «Terbel» ániniń aǵylshyn tilindegi nusqasyn oryndaýǵa jol ashty. Ol ózine tán qalypta sınızm men mahabbat týraly án aıtqan kezde bıkeshterdi azǵyrýǵa emes, jaı ǵana serigi bolýǵa tyrysatynyn jetkizdi. Syrtqy symbaty men seriligi talaı sulýdy estańdy etkeni elge belgili áńgime-tuǵyn. Onsyz Dın Dın bola ma!?.

Shyǵarmany aǵylshyn tiline tárjimalaǵan aqyn Nor­man Gımbel mátindi ózger­tip, óz nusqasynda jazyp shyq­qan eken. Túpnusqaǵa múlde uq­samaıdy. Qalamger tanymal kı­nokartınalardyń saýnd­tregine talaı sóz jazǵan, tipti sol úshin ekiniń-birine buıyra bermeıtin Oskar júldesin de ıelengen. Ǵanıbeti sol, kúl­li álem ándi Normannyń nus­qasynda qabyldady. 1954 jyly Dın Martınniń oryndaýynda AQSh hıt-paradynda 15-shi, Ulybrıtanııada 6-shy orynǵa deıin kóterildi. Munyń ózi úlken jetistik.

Elvıs Preslı Dındi dóre­kileý djazdyń patshasy dep eseptep, stılin muzǵa teńe­di. Newsweek jýrna­ly «menmendik onyń shyǵar­ma­shylyq bolmysyna odan ári dám qosty» dep jazady. Onyń júzindegi jumbaq mysqyl, kór­kem kekesin, alǵaýsyz ajýa arýlardy alystan-aq arbap aldy. Onyń kıim kıisi de, júris-turysy da qupııaǵa toly, tipti ózimshildigi úshin eshqandaı jaýapkershilik ar­qalamaıtyny da talǵamyna shek keltirtpeıdi. Jasyryn jaratylysy jankúıerleriniń ishin pystyrmaıtyn edi.

Aıtpaqshy, belgili rejısser Aleksandr Zasepınniń «Almas qol» kınokartınasynda «Qushtarlyq janartaýy» mýzykasynyń jyzylýyna «Terbel» áni tuzdyq bolǵan. Bul áýen tuńǵysh ret Keńes ókimetiniń ekranyna ashyq bılegen arýdyń jaǵymsyz áreketin ákeldi. Al ánshiniń ózi:

«Italııalyqtar óte talantty keledi. Qazirgi ánshilerdiń ómirbaıanyn alsańyz, olardyń 90 paıyzy ıtalııan záýzaty. Munyń bári olardyń kómeıi­men emes, júregimen án aıta­tyndyǵynan» dep, kerbezdene sóıleıdi. Bul da Dınniń tákapparlyǵynan týǵan pikir emes, sahnadaǵy keıip-keskinine tán tirkes. Shlıapasyn qaıyryp alyp qyjyrta sóılegende onyń aldynan teris aınalyp kete almaısyz. Qaıta qıǵash qalyby ózine quıyp-qoıǵandaı jarasady. О́rkókirek ónerpazdyń zil­siz ázili men ádemi áni áli talaı shyrqalatynyna kúmán joq.

Sońǵy jańalyqtar