Transkaspıı dálizi – tyń múmkindik

Temir joldy tıimdi paıdalaný kerek

Qazirgideı almaǵaıyp shaqta temir joldyń áleýetin arttyrý, onyń múm­kindigin barynsha paıdalaný mańyzdy. Muny kólik-tranzıt áleýetin damytý jónindegi keńeste Memleket basshysy da atap ótti. Qasym-Jomart Toqaev eldi óńirlik «tranzıttik hab» retinde damytý úshin «Qazaqstan temir joly» ulttyq kompanııasyna aýqymdy jańǵyrtýdy júzege asyrýdy tapsyrdy.

Ulttyq kompanııa basqarma tór­aǵasynyń orynbasary Qanat Álma­ǵambetovtiń pikirinshe, «Qazaqstan temir jolynyń» ınfra­qury­lymdyq jobalaryn iske asyrý eldiń eksporttyq jáne tranzıttik áleýetin arttyrýǵa múmkindik beredi.

– Kompanııa aldynda turǵan jańa mindetterdi oryndaýdy qamtamasyz etý úshin logıstıka salasynda, onyń ishinde elden tys jerlerde aktıvter men quzyretterdiń ońtaıly qurylymyn qalyptastyrý máselesi qaralady. Osy maqsatta logıstıkalyq blokty kúsheıtý josparlanýda. Qoldanystaǵy tranzıttik baǵyttardy damytý jáne jańalaryn qurý, logıstıkalyq ınfraqurylymdy jańǵyrtý – basty nazarda. Qazirgi ýaqytta Qazaqstan arqyly ótetin marshrýttar burynǵydan da suranysqa ıe bola bastady. «Qazaqstan temir joly» Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵyty dálizin yntalandyrý bo­ıynsha sharalar qabyldanýda. Qazirgi tańda Grýzııa, Túrkııa porttaryna tranzıttik jáne eksporttyq qatynasta konteınerlik tasymaldarǵa básekege qabiletti stavkalar qoldanylady, – dedi Q.Álmaǵambetov.

Onyń aıtýynsha, Dostyq – Moıynty temir jol dálizin jańǵyrtý jobasy «Qýatty óńirler – el damýynyń draıveri» ulttyq jobasyna engizildi. Ony iske asyrý júkterdi tasymaldaý jyldamdyǵyn jáne Qytaı – Eýropa – Qytaı tranzıttik dálizi boıynsha temir jol ınfraqurylymynyń ótkizý qabiletin bes esege arttyrady.

– Budan basqa, kompanııa Darbaza – Maqtaaral temir jol jelisi men Almaty stansasyn aınalyp ótetin Jetigen – Qazybek Bek aınalma temir jol je­lisin salýdy josparlap otyr. Darbaza – Maqtaaral jelisi Saryaǵash memle­ketaralyq túıisý pýnkti men Tashkent torabynda ınfraqurylymdyq shekteýlerdi «kesteleýge» múmkindik beredi. Jetigen – Qazybek Bek aınalma jelisi júk aǵynyn qaıta baǵdarlaý esebinen Almaty toraby júktemesiniń tómendeýin qamtamasyz etedi jáne júkterdi jetkizý ýaqytyn qysqartady. Bul jobalar joǵary lokalızasııaǵa (85 paıyz) baılanysty ekonomıkaǵa aıtarlyqtaı mýltıplıkatıvtik áser etedi jáne qosymsha jumys oryndaryn qurýǵa jol ashady, – deıdi ulttyq kompanııanyń basqarma tóraǵasynyń orynbasary.

Qazirgi jaǵdaıda eldiń kólik-tran­zıt­tik áleýetin damytý jónindegi sharalardy kúsheıtý ári jandandyrý qajet ekeni túsinikti. Búgingi tańda Qazaqstanda temir jol kólik dálizderiniń tarmaqtalǵan je­lisi bar. Bul rette qazirgi ótkizý qabiletine qol jetkizildi deýge bolady. Iаǵnı biz óz múmkindikterimizdiń sheginde jumys istep kelemiz. Osy oraıda tranzıttik-eksporttyq áleýetti arttyrý úshin belgili bir sharalar qabyldaý mańyzdy.

– Qosymsha temir jol ınfra­qu­rylymyn, termınaldyq qýattardy salý boıynsha josparlar bar. Teńiz salasyn damytýǵa erekshe kóńil bólinedi. Memleket basshysy búginde Kaspıı teńizindegi pozısııamyzdy nyǵaıtyp, Aqtaý jáne Quryq teńiz porttaryn damytyp, otandyq saýda flotyn quryp, odan ári damytatyn ýaqyt kelgenin erekshe atap ótti. Eger dálizderge jeke toqtalatyn bolsaq, Reseı men Qytaı arasyndaǵy tranzıttik eksporttyq tasymaldardy damytý úshin Dostyq – Moıynty temir jol ýchaskesiniń ekinshi joldarynyń qurylysy josparlanyp otyr. Sondaı-aq Almatyny aınalyp ótetin aınalma temir jol qurylysyn salý kózdelgen. Bul Almaty torabyn orta eseppen 30 paıyzǵa jeńildetýge múmkindik beredi. Oǵan qosa Baqty – Aıagóz temir jol ýchaskesi men úshinshi shekara ótkeliniń qurylysy máselesi qarastyrylyp jatyr. «Qazaqstan temir joly» qazirgi ýaqytta reseılik seriktestermen jáne qytaılyq áriptestermen osy jobalardy iske asyrý boıynsha kelissózder júrgizýde. Ortalyq Azııa óńirine qatysty aıtar bolsaq, qazirgi tańda Saryaǵash stansasy tolyq qýattylyqqa ıe, rezervter shamamen 1 mln tonnany quraıdy. Osyǵan baılanysty Darbaza – Maqtaaral temir jolynyń qurylysy josparlanǵan. Temir joldar Maqtaaral aýdanyn negizgi magıstraldyq temir jol jelisimen qosýǵa múmkindik beredi. Tıisinshe, osy óńirdiń damýyna oń áser etedi, – deıdi Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligi Kólik komıteti tóraǵasynyń mindetin atqarýshy Qasym Tilepov.

Qart qurlyqqa aparar jol

Q.Tilepovtiń pikirinshe, Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵytynyń áleýeti áli ashylmaǵan. Bul – negizgi balama baǵyttardyń biri. Buǵan deıin memlekettik baǵdarlamalar aıasynda Aqtaý portynda parom keshenin salý boıynsha jobalar iske asyryldy, qoldanystaǵy porttyń ótkizý qabiletin keńeıtý boıynsha sharalar qabyldandy. Atap aıtqanda, úsh qurǵaq júk termınaly salyndy. Búginde ınfraqurylymnyń ótkizý qabileti shamamen 21 mln tonnany quraıdy. Osy baǵytta júktiń kez kelgen túrin tasymaldaýǵa múmkindik bar.

– Sondaı-aq jeke saýda flotymyz bar. Atap aıtqanda, búginde Kaspııge belsendi qatysatyn tórt qurǵaq júk kemesi Aqtaý – Baký fıderlik jelisi boıynsha da konteınerler tasymaldaýdy qamtamasyz etedi. Uzaq merzimdi perspektıvada jeke parom flotyn salýǵa nıettimiz. Olardyń sany 10-ǵa jetkizilmek. Qazirgi tańda negizgi monopolıst – Ázerbaıjan keme sharýashylyǵy. Konteınerlik aǵyn artqan jaǵdaıda Aqtaý portynda konteınerlik hab salý josparlanyp otyr. Osy maqsattar úshin halyqaralyq kólik-logıstıkalyq kompanııasyn tartý kózdelgen. Oǵan qosa álemdik konteınerlik operatorlar tartylady. Bul bizge olardyń konteınerlik parkin tartýǵa múmkindik beredi. Búginde bizde konteınerlerdiń jetispeýshiligi sezilip otyr. Eger konteınerlik park­ti tarta alsaq, bul eksporttyq múmkin­dikterdi aıtarlyqtaı arttyrýǵa jol ashady. Bul logıstıka men servıs turǵysynan áldeqaıda yńǵaıly ári jyldam, – deıdi Q.Tilepov.

Kólik komıteti tóraǵasynyń min­detin atqarýshy atap ótkendeı, Qazaq­standy Ortalyq Azııadaǵy negizgi kó­lik-logıstıkalyq habqa aınaldyrý jos­parlanǵan. Eýropaǵa jol ashatyn josparlar jeterlik.

– Bolashaǵy zor, biraq tolyq qol­da­nylmaı otyrǵan baǵyttyń biri – Iran. Áleýettiń 19 paıyzy ǵana paıdalanylyp otyr. Sondyqtan bul baǵytty paıdalanýǵa úlken múmkindik bar. Bul Parsy shyǵanaǵyna, tıisinshe, Úndistan naryǵyna, odan ári ashyq joldarmen eýropalyq naryqtarǵa shyǵýǵa múmkindik beredi. Jaqynda Memleket basshysynyń sapary barysynda demonstrasııalyq konteınerlik poıyz uıymdastyryldy. Ol Qazaqstan, Túrikmenstan, Iran, Van kóli arqyly tikeleı Túrkııaǵa ótti. Bul – damytýǵa jáne paıdalanýǵa bolatyn taǵy bir yqtımal jaqsy baǵyt. Jalpy, bizdiń josparymyz – Qazaqstandy Or­talyq Azııa óńirindegi negizgi kólik-logıstıkalyq hab retinde qaıta qurý. Bul úshin barlyq alǵysharttar bar, kólik ınfraqurylymynyń sulbasy jasaldy. Qazir temir jol ınfraqurylymyn, termınaldyq jelilerdi odan ári ulǵaıtý boıynsha sharalardy qarqyndy qa­byldaý qajet. Onyń ishinde jyljymaly quramdy jańartý kerek. Belgili bir jos­parlar bar. Memleket basshysy bizdiń usynǵan bastamalarymyzdy qoldady. Qazir uzaq merzimdi perspektıvaǵa jumys tobyn quryp jatyrmyz, – deıdi Q.Tilepov.

«Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵyty» halyqaralyq qaýymdastyǵynyń bas hatshysy Gaıdar Ábdikerimovtiń aıtýynsha, Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵyty degenimiz – 8 memlekettiń aýmaǵynda 11 myń shaqyrymǵa sozylǵan jol baǵdary. Bul jol Qytaı Halyq Respýblıkasynyń shyǵys jaǵalaýynda ornalasqan Lıanıýngan portynan bastalyp, Eýroodaqqa deıin jetedi. Jol Qytaı, Qazaqstan, Kaspıı teńizi, Ázerbaıjan, Grýzııa, Túrkııa, Ýkraına, Polsha, Rýmynııa sekildi memleketterdi basyp ótedi. Shyǵys pen Batysty jalǵaıtyn asa mańyzdy kólik dálizi bolyp sanalady.

– 2017 jylǵy 30 qazanda júkterdi ótkizý maqsatynda Baký – Tbılısı – Kars temir jol telimi ashyldy. Ol qazir aıaqtalýǵa jaqyn. Odan basqa, 340 shaqyrym aýmaqty qamtıtyn Zangezýr jańa kólik dálizi salynady. Bul da  Qazaqstannyń júk jóneltýshileri úshin taǵy bir zor múmkindik. Ol 5 jylda bitedi dep josparlanyp otyr. Sebebi alty eldiń mınıstrleri Baký qalasynda kezdesip, úshjaqty kelisimge qol qoıyp, deklarasııa jarııalady. Atalǵan kólik dálizi de qazirgi júk aǵynynyń ekpinin qarqyndy etedi dep oılaımyz. Budan  basqa, Túrkııa memleketinde iri ınfraqurylymdyq jobalar júzege asyrylýda. Osylaısha, biz Eýroodaq elderine tikeleı shyǵýǵa múmkindik alamyz. Iri ıntegrasııalanǵan kólik-logıstıkalyq kompanııa qurý – qazirgi zamannyń talaby. Bul jaqsy nátıjelerge jeteleıdi. Atalǵan bastama júzege asyrylsa, Qazaqstannyń álemdegi logıstıkalyq ındeksi birshama ósedi, – deıdi G.Ábdikerimov.

Onyń aıtýynsha, qazirgi tańda kólik dálizinde teńiz, temir jol salasyn qam­tıtyn jumystar atqarylýda. Bul mýltımodaldy, ıntermodaldy kólik dálizi bolyp esepteledi. Sebebi onda tasymaldaý birneshe kólik túrine tıesili teh­nologııalarǵa saı júzege asyrylady.

Jol qurylysyn sapaly aıaqtaý mańyzdy

Prezıdent, eń aldymen, qurylysy bastalǵan magıstraldy baǵyttardaǵy qaıta jańartý jumystaryn ýaqtyly ári sapaly aıaqtaý qajet ekenin málimdedi. Bul jerdegi áńgime Almaty – Qaraǵandy, Aqtóbe – Qandyaǵash – Maqat jáne Taldyqorǵan – О́skemen baǵyttary týraly bolyp otyr. 

Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligi Avtomobıl joldary komıtetiniń tóraǵasy Tólegen Abdýllınniń aıtýynsha, Almaty – Qaraǵandy jobasynyń mańyzy zor. Jalpy uzyndyǵy 946 shaqyrym bolatyn «Ortalyq – Ońtústik» kólik dálizin rekonstrýksııalaý negizgi 4 ýchaskege bólingen. Olar – Qaraǵandy – Balqash (363 shaqyrym), Balqash – Býrylbaıtal (288 shaqyrym), Býrylbaıtal – Qurty» (228 shaqyrym) jáne Qurty – Qapshaǵaı (67 shaqyrym).

– Qazirgi ýaqytta jańa asfaltbeton jabyny boıynsha Qaraǵandy – Balqash ýchaskesiniń 277 shaqyrymynda qozǵalys júzege asyrylýda. Osy jyldyń 20 mamyrynan bastap 10 shaqyrymynda negizdiń tómengi qabaty jáne 32 shaqyrymynda jabynnyń tómengi qabaty tóseldi. Jyl sońyna deıin qozǵalysty tolyq ashý jos­parlanyp otyr. Aıta keteıik, ýchaskede 198 qurylys tehnıkasy men 375 adam jumyldyrylǵan, – deıdi T.Abdýllın.

Balqash – Býrylbaıtal jobasy bo­ıynsha qazirgi kúni 123 shaqyrymynda (43 paıyz) jabyn, 143 shaqyrymynda (50 paıyz) negiz jáne 13,2 mln tekshe metrinde (75 paıyz) jer jumystary oryndalypty. Bıyl 114 shaqyrym bo­ıynsha qozǵalysty ashý josparlanýda. Jumystar 2023 jyly tolyq aıaqtalmaq.

– Qazirgi ýaqytta Býrylbaıtal – Qurty ýchaskesiniń 102 shaqyrymynda (71 paıyz) jabyn, 111 shaqyrymynda (78 paıyz) negiz jáne 6,7 mln tekshe metrinde (90 paıyz) jer jumystary oryndaldy. Jobany iske asyrýǵa 200-den astam tehnıka men 312 adam jumyldyrylǵan. 2023 jyly jumystardy tolyq aıaqtaı otyryp, 143 shaqyrym boıynsha qozǵalysty ashý josparlanǵan. Qurty – Qapshaǵaı ýchaskesinde qurylys-montajdaý ju­mystary júrgizilýde. Qazirgi ýaqytta jobany iske asyrý úshin ınjenerlik jáne óndiristik personaldyń 277 mamany jáne jol-qurylys tehnıkasynyń 131 birligi jumys isteýde. Aıta ketý kerek, qurylys jumystary bastalǵannan beri 4 shaqyrymynda (6 paıyz) jabyn, 8 shaqyrymynda (12 paıyz) negiz jáne 3 mln tekshe metrinde (71 pa­ıyz) jer jumystary oryndaldy. Osy jyly tósemniń tómengi qabaty boıynsha bir baǵytta júrýdi qamtamasyz etý mindeti qoıyldy. Nysandy paıdalanýǵa berý 2024 jylǵa josparlanǵan, – dep naqtylady komıtet tóraǵasy.

Taǵy bir mańyzdy avtomobıl dálizi – Aqtóbe – Qandyaǵash – Maqat ba­ǵytynyń jalpy uzyndyǵy 436 shaqyrym. Dáliz eki ýchaskege bólingen Aqtóbe – Qandyaǵash (96 shaqyrym) jáne Qandyaǵash – Maqat (340 shaqyrym).

– Qandyaǵash – Maqat ýchaskesindegi qurylys-montajdaý jumystary 2018 jyly bastalǵan. Qazirgi tańda ja­ńa asfaltbeton jabyndysy bo­ıyn­sha qozǵalys ashyldy. Osy jyly ju­mys­tardy tolyq aıaqtaý jáne paıdalanýǵa berý kózdelýde. Budan bólek, joba aıasynda Maqat aýdany Dossor kentiniń uzyndyǵy 5 shaqyrym bolatyn aınalma jolynyń qurylysy júzege asyryldy. Aqtóbe – Qandyaǵash ýchaskesin rekonstrý­ksııalaý 2021 jyldyń sáýir aıyn­da bastaldy. Qazirgi ýaqytta qurylys jumystary tutas uzyndyq boıynsha júrgizilýde. Osylaısha, 5 myń tekshe metrden astam jer tósemi, 28 shaqy­rym tómengi jabyn qabaty tóseldi jáne 36 sý ótkizý qubyry montajdaldy.   Jyl sońyna deıin jańa jabyn boıynsha 46 shaqyrym boıy qozǵalys ashý josparlanýda. Jumystardy tolyq aıaqtaý 2023 jylǵa kózdelgen, – deıdi Avtomobıl jol­dary komıtetiniń tóraǵasy.

Memleket basshysynyń ózi mańyz bergen baǵyttyń biri – Taldyqorǵan men О́skemendi baılanystyratyn joba. Taldyqorǵan – Qalbataý – О́skemen avtomobıl jolynyń jalpy uzyndyǵy – 768 shaqyrym. Sonyń 37 shaqyrymy I tehnıkalyq sanatqa jatsa, 731 shaqy­rymy II sanatqa tıesili. Jobaǵa sáıkes avtomobıl joly 16 ýchaskege bólingen.

– Mundaǵy rekonstrýksııalaý ju­mys­tary 2019 jyly bastalǵan. Qazirgi tańda qozǵalys joldyń tómengi qabatynyń 593 shaqyrymy boıynsha ashylǵan. Barlyq uzyndyǵy boıynsha qozǵalysty ashý osy jyldyń sońyna taman kózdelip otyr. Al jumystardy tolyq aıaqtaý 2023 jylǵa josparlanǵan. Aıta ketý kerek, jumystyń aıaqtalý merzimine COVID-19 pandemııasy jáne CITIC Construction Co.LTD, «K-Dorstroı» AQ jáne «To­dını Sentral Azııa» quramyndaǵy kon­sorsıýmǵa qatysýshylardyń jumysty josyqsyz oryndaýy sııaqty faktorlar áser etti. CITIC Construction Co.LTD konsorsıýmynyń basshysy jumysty óz kúshimen jalǵastyrýǵa nıet bildirdi. Osylaısha, qurylys jumystary qaıta jańartyldy, tehnıkany mobılızasııalaý, materıaldardy ázirleý iske asyrylýda, – deıdi T.Abdýllın.

Sonymen qatar Qyzylorda – Qarabutaq – Aqtóbe – Reseı Fede­ra­sııasynyń shekarasy avtojoly eki kezeńde rekonstrýksııalanady. Birinshi kezeńde uzyndyǵy 262 shaqy­rym bolatyn «Aqtóbe – Ulǵaısyn» avto­jolynyń ýchaskesin rekonstrýksııa­laý kózdelip otyr. Qazirgi ýaqytta jo­balyq-smetalyq qujattama ázir­le­nýde. Ol 2023 jyly daıyn bolady dep kútilýde. Al ekinshi kezeńde, ıaǵ­nı 2025 jyldan keıin uzyndyǵy
1 101 shaqyrymdy quraıtyn qalǵan ýchas­kelerdi qaıta jańartý josparlanǵan.