Jalpy qutqarýshylardyń qyzmeti qaýyrt. Mundaǵy mamandar sýǵa túsý maýsymy aıaqtalysymen jylýǵa daıyndyq sharalaryna jegiledi. Jyl on eki aı tynym tappaıtyn qutqarýshylar qazir polısııa qyzmetkerlerimen birigip sý aıdyndarynda kúsheıtilgen rejimde reıd júrgizedi. Bizdiń reıd qala irgesindegi «Edelveıs» saıajaıyndaǵy kólden bastaldy.
Osynyń aldynda ǵana jańbyr jaýyp, kún alabulttanyp turǵan. Osydan bolar tús aýa jaǵalaýyna demalýshylar jınala bastaıtyn kól búgin typ-tynysh eken. Endigi baǵyt – Shirkeıli kanaly. Naýryz ben Sabalaq saıajaıynyń arasyndaǵy kópirge kózdi ashyp-jumǵansha jetip keldik. Aınalany kózben tintken kúıi jumystarynyń jaıyn aıtyp kele jatqan Mádı kópirge sál qalǵanda kólikti kilt toqtatty. Shamamen 200 metr qashyqtyqta kanalǵa súńgigen sulbany baıqap qalypty. Aǵysy qatty Shirkeılini jaǵalap otyryp, kózge túspegen kúıi ruqsat etilmegen aýmaqta sýǵa shomylyp jatqandardyń tóbesinen túsken jigitterdiń sheberligine rıza boldym.
Jaǵalaýdaǵy 5-6 jigit tek shaıynyp alýǵa kelgenderin aıtyp aqtalyp jatyr. Biraq ortalaryna alǵan syra bulardyń munda «demalýǵa» arnaıy kelgenin ańǵartyp tur. Reıdke shyqqan mamandar báriniń qaıtýyn qadaǵalap, keleside aıyppul salatynyn eskertip ketti.
Ruqsat etilmegen aýmaqqa sýǵa túsken oqýshy úshin ata-anasynan bólek ýchaskelik polısııa men bilim bóliminen, mektepten adam shaqyrylady. Áýelide eskertý berilip, jaǵdaı ekinshi márte qaıtalansa ákimshilik aıyppul salynady.
Tasbóget kentine jaqyn Kóksý – adam kóp jınalatyn kóldiń biri. Mundaǵy bir top jigitke bul tustyń qaýipti ekeni eskertilip, qaıtaryldy. Jaqynda ǵana osy kólge qala turǵyny batyp ketipti. Áskerı salada qyzmet etetin sportshy jigit kóldiń ana basyna júzip baryp, keri qaıtqanda aıaǵy tartylsa kerek. Jaǵalaýda turǵandarǵa jaǵdaıyn aıtyp úlgergen jigittiń janyna dostary júzip jetkenshe tuńǵıyqqa batyp kete barǵan. Jalpy oblys aýmaǵynda bıylǵy jyl basynan beri 22 adam sýǵa ketipti. Onyń jeteýi – bala. Sýǵa shomylý maýsymy bastalǵaly 8 adam qutqarylypty.
– Qala boıynsha kúndelikti 13:00-21:00 aralyǵynda 35-38 adam reıdke shyǵady. Qazir oblys ortalyǵyndaǵy sý qurbandarynyń sany segizge jetti. Onyń úsheýi jasóspirim bala, – deıdi Qyzylorda qalalyq tótenshe jaǵdaılar basqarmasynyń bastyǵy Jasulan Túımenov. – Basty sebep – ruqsat etilmegen aýmaqtarda shomylý. Balalardy kózden tasa qylýdyń da aıaǵy qaıǵyly oqıǵalarǵa jalǵasyp otyr. Mysaly, qala irgesindegi Qarakól aýylynda aıaǵy taıyp, tereńdigi 1 metr bolatyn aryqqa túsip ketken 4 jasar balanyń denesi tabyldy. Aı shamasy buryn otbasymen darııa boıyndaǵy belgilenbegen aımaqqa sýǵa tús kezinde 13 jasar qyz úlkenderdiń kózinshe sýǵa ketip qaldy.
Oblys boıynsha qazir Qyzylorda qalasyndaǵy «Syr samaly» demalys orny men irgeles Belkól kentindegi «Abaı» jaǵajaılary bar. Iаǵnı osy jerlerde ǵana sýǵa shomylýǵa ruqsat berilgen. Bul árıne azdyq etedi. Bul jaǵajaılarǵa bireýdiń aıaǵy, al endi bireýdiń aqshasy jetpeıdi. Qalada taǵy da 2 jaǵajaı ashý josparda tur. Al aýdandarda mundaı oryndar múlde joq. Osydan da tıisti oryndarǵa kommýnaldyq jaǵajaılar ashý jóninde tótenshelikter bergen usynysqa sáıkes Shıeli, Syrdarııa, Qarmaqshy men Qazaly aýdandarynda ashylatyn kommýnaldyq jaǵajaılar qaýlysy ázirlenip jatyr. Baǵasy arzan shomylatyn jaǵajaılar men qańqaly basseınder kóbeıse, tilsiz jaý qurbandarynyń qatary da azaıa túser edi. «Adamdar kóp júretin aýmaqtarda úlken ekran arqyly beınerolıkter kórsetilip, bılbordtar ornatylsa, qaýiptiń aldyn alýǵa úlken sep bolar edi» deıdi mamandar.
Sý qurbandarynyń sanyn azaıtý úshin qazir mamandar polısııa qyzmetkerleri, eriktiler jáne BAQ ókilderimen birlesip reıdtik is-sharalar júrgizýde. Onyń barysynda ortaq sý paıdalaný qaǵıdalaryn buzǵan 27 adamǵa, qoǵamdyq orynda alkogoldi ishimdik ishken 2 azamatqa ákimshilik hattama toltyryldy. Jazǵy demalysqa shyqqan balalardyń da myna aptapta sý jaǵalaıtyny belgili. Qyzylorda oblysy TJD basqarma bastyǵy Ashat Toǵyzbaevtyń aıtýynsha, olardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý maqsatynda oblystyq bilim basqarmasymen birlesip, qaýipti dep tanylǵan 4 modýldi-qańqaly basseın alynyp tastalǵan. Sondaı-aq 12 myńnan astam oqýshyǵa qaýipsizdik erejeleri boıynsha 89 ınteraktıvtik sabaq ótkizilgen. Qalalyq tótenshe jaǵdaı basqarmasynyń mamandary oqý jylynyń aıaǵyna deıin oblys ortalyǵyndaǵy 54 mektepti aralap, túsindirme jasaǵan. Osyndaı jumys aýdandarda da júrgizildi. Qaýiptiń aldyn alý úshin áleýmettik jelini de barynsha paıdalanyp otyr.
Sýǵa túsý maýsymy kezindegi kez kelgen jaǵdaıǵa departamenttiń jedel-qutqarý jasaǵynyń kúshteri árkez daıyn. Tehnıkasy men qutqarý kezinde qoldanylatyn quraldar da saqadaı saı tur. Biraq sol oqys oqıǵanyń bolmaǵany lázim.
Syrdarııa ózeniniń oblys aýmaǵynan ótetin uzyndyǵy 1274 shaqyrym. Budan basqa 19 iri, 220 shaǵyn kanal men 207 kól bar. Jalpy óńirdegi sý jaǵalaýlarynda 64 qaýipti ýchaske anyqtalǵan. Osynyń ózi qutqarýshylar jumysynyń qıyndyǵyn kórsetip tur.
Qazir burynǵy lyqsyp aǵyp jatqan darııa joq. Arnanyń keı tustary shuqanaq bolyp qalǵan. Biraq bul ózendi keship etýge bolady degen sóz emes. Mamandar keıbir shuqanaqtardyń tereńdigi 7-9 metrge deıin jetetinin aıtady.
Eń bastysy, ot pen sýǵa erlik júrmeıtinin umytpaıyqshy.
Qyzylorda
