Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Iá, áleýmettik jelini ashyp qalsań, kún saıyn jolda qaza bolǵandar jaıly aqparattar tolyp tur. Kúni keshe Oralda eki jeńil kólik betpe-bet soqtyǵysyp, 8 adam jan tapsyrdy. Qaraǵandy oblysynda da shaǵyn avtobýs júk kóligimen soqtyǵysyp, 8 jolaýshy qaıtys boldy. Biz adam shyǵyny kóp eki oqıǵany ǵana mysal keltirdik. О́tken demalystyń ózinde respýblıka boıynsha 80-ge jýyq jol apaty tirkelgen. Jyl basynan bergi statıstıkany ysyryp, tek jazǵy maýsym bastalǵannan keıingi jol apattardy tizbelesek, jolǵa shyǵýǵa júreksinip qalatynyńyz anyq. О́kinishtisi sol, tájirıbeli júrgizýshiler erejelerdi qatań saqtaǵanymen, ajaly ózgeden kep jatady. Kólik salonyndaǵy jolaýshylardyń taǵdyry da soǵan uqsas.
О́ńirlerdegi statıstıkalarǵa kóz júgirtsek, Batys Qazaqstan oblysynda jyl basynan beri 124 jol-kólik oqıǵasy tirkelip, 40 adam qaıtys bolǵan. Pavlodar oblysynda osy jyldyń 6 aıynda 215 jol-kólik oqıǵasy oryn alyp, 37 adam ajal qushqan. О́zge óńirlerdegi kórsetkishter de osynyń ar jaq ber jaǵy. Múgedek arbasyna tańylǵandar qanshama?! Qaıǵyly jaǵdaıdyń sebepteri tańsyq emes. Kóbine jyldamdyqty shamadan tys arttyrý, qarama-qarsy jolaqqa shyǵyp ketý sııaqty erejelerdiń buzylýy tirkelip otyr.
Júrgizýshige «jolda baıqap júr» dep aıtý azdyq eter. Jol erejesin saqtamasań, yrym qylyp taqqan tásbıhtiń de paıdasy shamaly. Saıyp kelgende, mamandar zańdy kúsheıtý arqyly jol tártibin retteýge bolatynyn aıtady. Arnaıy aılar ótkizý de júgensiz ketken júrgizýshilerdi táýbesine kelýge septigin tıgizedi dep kútiledi. Osy rette elimizde shuǵyl túrde 18 shildeden bastap jol qaýipsizdigin saqtaýǵa úndeıtin kezekti aı bastalǵanyn atap ótken jón.
Ishki ister mınıstrligi Ákimshilik polısııa komıteti tóraǵasynyń orynbasary Jandos Muratálıevtiń aıtýynsha, eń birinshi kezekte jolaýshylardy tasymaldaý qyzmetin júzege asyratyn avtobýs, shaǵyn avtobýs, mınıven sııaqty kólikter qatań baqylaýǵa alynbaq. Taksı qyzmetin usynatyn júrgizýshiler de nazardan tys qalmaq emes. Osy jumys sheńberinde avtomobılderdiń tehnıkalyq jaǵdaıynan bastap júrgizýshilerdiń tıisti qujattary jiti tekserilmek. Osylaısha, jol saqshylary bir aı boıy aıaǵynan tik turyp, jaǵymsyz jaǵdaılardyń aldyn alýǵa baryn salady. Jalpy, aı sheńberinde ǵana emes, jyl boıy jol qaýipsizdigin saqtaýǵa baǵyttalǵan josparlar qamtylǵan.
Jolaýshylar tasymaldaýǵa lısenzııasy bar avtopark júrgizýshileriniń ár reıske shyqqan saıyn densaýlyǵy tekseriletini belgili. Alys jol bolsa, eki júrgizýshi de qarastyrylǵan. Muny qozǵap otyrǵanymyz beker emes. Qaraǵandy oblysynda oryn alǵan qaıǵyly oqıǵada shaǵyn avtobýs jekeniń ıeliginde bolyp shyqty. Osy rette jeke tulǵalardyń ıeligindegi shaǵyn avtobýstardy da súzgiden ótkizse artyq etpeıtin shyǵar. Sońǵy ýaqytta eki oblystyń arasyn jalǵap taksı qyzmetin usynǵan, «yńǵaıly» degen mártebemen jolaýshylardyń suranysyna ıe bolǵan Toyota Alphard markaly avtokólikteri de jıi jol apatyna ushyraıtyny aıtylyp júr. Mysalǵa alsaq, keıbir taksıshiler Nur-Sultan – Pavlodar baǵyty boıynsha bir táýlikte 2-3 ret ári-beri adam tasıdy. Túngi ýaqyt ta kedergi emes olarǵa. Jandos Muratálıev jol apattary kóbine túngi ýaqytta oryn alatynyn málimdedi. Endeshe, jolaýshylardy tasymaldaýǵa zańdy ruqsaty joq taksıshilerdiń jumysyn retteıtin ýaqyt jetken sııaqty.
– Jol-kólik oqıǵalaryn saralap otyrsaq, bes jolaýshyǵa arnalǵan jeńil kólikterde 7-8 adam jan tapsyryp jatady. Jolǵa shyqpaı jatyp ereje buzyldy degen sóz. Qaıǵyly jaǵdaılar kóbine túngi ýaqytta oryn alatyny tirkelip otyr. Kólik ıeleri uıyqtap ketedi. Sol sebepti jol-patrýldik qyzmetiniń jumysy túngi ýaqytta kúsheıtildi. Kólikti toqtatqanda erejeni buzý-buzbaýy óz aldyna, barar jerine aman-esen jetý úshin qajetti keńester beriledi. Qashan jolǵa shyqty? Uıqysy kelip turǵan joq pa? Osyndaı turǵyda túsindirý jumystary júrgiziledi. Sapasyz joldyń da keri áseri kóp. Bul rette tıisti organdarǵa joldy jóndeý, arnaıy jol belgilerin ornatý sııaqty habarlamalar jiberiledi, – deıdi Jandos Muratálıev.
Kólikti sebepsiz toqtatýǵa bolmaıtyny belgili. Biraq arnaıy aı sheńberinde ruqsat etilgen. Erigip júrgen eshkim joq. Tártip saqshylary júrgizýshilerdi jol erejesin saqtaýǵa shaqyrady. Salondaǵy jolaýshylardyń ómirine jaýapty ekenin sanaly túrde sezinse eken deıdi.
Belgili bolǵandaı, respýblıkalyq joldardyń jalpy uzyndyǵy 24-25 myń shaqyrymdy quraıdy. Ol aýmaqta 6 myńǵa jýyq jol-patrýldik qyzmetiniń mamandary tártip ornatýǵa kirisken. Árıne, saqshylar joldyń ár bóligin qadaǵalaýǵa úlgermes. Osy rette jyl sońyna deıin kóptegen óńirde «Sergek» beınekameralarynyń sany artpaq. Ishki ister mınıstrligi Ákimshilik polısııa komıtetiniń jol qaýipsizdigi basqarmasynyń erekshe tapsyrmalar jónindegi aǵa ınspektory Aqtoty Boranovanyń aıtýynsha, jol boıyndaǵy aqparattyq bılbordtardyń da kómegi az emes. «Júrgizýshilerge sál bolsa da oı tastap, sergitýge septigin tıgizedi», deıdi ol.
Oı demekshi, buryndary eldi mekenderge kireberis jolda jol apatyna túsip, myjylǵan kólikter eskertkishke uqsap turatyn. Ol da psıhologııalyq turǵydan júrgizýshige oı tastaıtyn. Osydan on jyl ýaqyt buryn jolda qaza bolǵan adamdarǵa joldyń boıynda arnaıy belgi ornatý beleń alǵan edi. Imamdar muny dinı turǵydan saraptap, durys emes degen pátýaǵa kelgen bolatyn. Bylaı qarasaq, onyń da júrgizýshilerge oı tastaıtyndaı «qaýqary» bar sııaqty. Keıbir júrgizýshiler sapasyz joldy, baǵýsyz maldy sebep qyldyryp ózderin aqtaǵandaı bolady. Al shyn máninde ár júrgizýshi jol erejesin qatań saqtasa, bılbord, eskertkish dep bas qatyryp otyrmas edik. Kólik tizgindegen adam óziniń ómirine ǵana emes, kólik ishindegi adamdardyń taǵdyryna da jaýapty ekenin umytpaǵany abzal.
