Jer daýynyń kóbeıýi – el damýyna kedergi

Jaqynda oblys ákimi Marat Sultanǵazıev jer ýchaskelerin berýdiń zańdylyǵy týraly má­sele kótergen edi. Osy jıyn ba­­ry­synda úsh aýdanda jer ýchas­­kesiniń nysanaly maq­satyn ózgert­ken faktiler anyq­tal­dy. Máselen, Ile aýdanynda úsh jer ýchaskesiniń nysanaly maqsaty sharýa qojalyǵyn júrgizýden ónerkásip nysany­na ózgertilgen. Dál osyndaı eki fakt Eńbekshiqazaq aýdanynda, taǵy 2 fakt Qonaev qalasynda tirkelgen. Anyqtalǵan jaǵdaılarǵa baılanysty oblys ákimi berilgen jer ýchaskeleriniń zańdylyǵyna taldaý jasaýdy tapsyryp, aýdan ákimderiniń jer qatynastaryna jetekshilik etetin orynbasarlaryna sógis jarııalaıtynyn eskertti.

– Men aýyl sharýashylyǵy jerleriniń segmentasııasyna jáne onyń nysanaly maqsatyn ózgertýge jol bermeý týraly tap­syrma bergenmin. Jalpy, 27 maýsymnan 1 shildege deıin oblys boıynsha 7,5 myń gektar jerde 578 ýchaske usynylǵan. Qazir jer berýdi qatań túrde qoldanystaǵy zańnamalardyń talaptaryna sáıkes retteý talaby aldymyzda tur. Jeke turǵyn úı qurylysyna beriletin jer ýchaskeleri bekitilgen qujattary bar, daıyndalǵan alańdardan berilýi kerek, – deıdi oblys ákimi Marat Sultanǵazıev.

Jalpy, jer daýy Almaty oblysynyń Balqash, Eńbek­shi­qa­zaq, Raıymbek, Kegen aýdandarynda jıi kóterilip otyr. Jaqynda bul jaıynda Májilis depýtaty Zákirjan Kýzıev te másele kóterip, depýttatyq saýal joldaǵan bolatyn. Halyq qalaýlysy Almaty oblysyndaǵy 1,5 mıllıon gektar shuraıly jerge tek 30 adamǵa ǵana ıelik etip otyr degendi aıtty. Bul máseleniń qarapaıym halyq tarapynan narazylyq týdyryp otyrǵanyn, tez arada she­shi­­min tappasa, áleýmettik dúm­pýge ákelip soǵýy múmkin ekenin de má­limdedi depýtat. Any­ǵyn­da, jaıylym men sha­byn­dyq alqaptardyń, egistik jer­diń qaltaly adamdardyń je­ke­men­shi­gine ótip ketkeni jaıly áń­gimeler jyldar boıy aıtylyp keledi. Sońǵy kezde mundaı jaǵdaıdyń naqty deregi Kegen, Raıymbek, Uıǵyr, Eńbekshiqazaq, Talǵar, Qarasaı, Panfılov aýdan­­darynda belgili bola bas­tady.

– Qaltaly azamattardyń sha­ǵyn toby Almaty men Jetisý oblys­taryndaǵy eń shuraıly ormandy alqaptardy, taý qoı­naý­lary men shabyndyqtardy tutastaı baýyrlaryna basyp, elden qyzǵyshtaı qoryp otyrǵany janǵa batady. Halyqtyń nara­zy­lyǵy oryndy. О́ıtkeni olar úshin ata-babadan qalǵan atamekenniń ár pushpaǵy qasıetti ári qymbat. Biz el aralaǵanda halyqtyń jer­ge qatysty narazylyǵy jıi aldan shyǵady. Máselen, Kegen, Narynqol aýyldarynda bolǵanda jurtty alańdatatyn basty prob­le­manyń biri jer ekenin barynsha sezindik. Kegen aýdanynda memlekettik orman qorynyń 415 myń gektary 12 adamǵa tıesili bolsa, Raıymbek aýdanynda 11 adam ańshylyq sharýashylyǵyna arnalǵan 523 myń gektar jer­di tutastaı qorshap alǵan. Jar­kent óńirindegi quıqasyn tart­sań maıy shyǵatyn ormandy alqaptardaǵy 78 myń gektar alty jeke tulǵanyń menshigine ótip ketken. Osy shekaralyq aýdanmen shektesetin Uıǵyr aýdanyndaǵy jaǵdaı tipten shekten shyqqan. Memlekettik orman qory men memlekettik bosalqy jerge jatatyn 415 myń gektar jer ańshylyq sharýashylyǵyn júrgizý úshin degen syltaýmen alty adamnyń arasynda bóliniske túsip ketipti. Bul kólem aýdandaǵy orman alqaptarynyń 97 paıyzyn alady. Joǵarydaǵy úsh aýdanda 1,5 mıllıon gektar jerdiń 30 adamnyń qolynda ekeni anyq, – deıdi Májilis depýtaty Zákirjan Kýzıev.

Al Raıymbek aýdanynyń turǵyndary úshin aýyl sharýa­shy­lyǵy tirshilik kózi ǵana emes, ómir súrý salty dese de bolady. Degenmen jergilikti halyqtyń aıtýynsha, eldiń azyq-túlik qaýip­sizdigin qamtamasyz etýge tikeleı yqpal etetin bul salany odan ári damytýǵa múmkindik joq. Sebebi egistik, jaıylymdyq jerler jetispeıdi. Jergilikti atqarýshy bılik tarapynan jer bólý men onyń paıdalany­­lýyn, jalpy jer zańnamalary talap­ta­rynyń saqtalýyn baqy­laý­dyń álsizdigi buǵan óz áserin tıgizip otyr. Jerdi tıimsiz qoldaný, jaýapsyzdyq salda­ry­nan kóp­te­gen másele týyn­daıdy. Tipti mal azyǵy­nyń jetispeýine, so­ǵan sáı­kes mal sanynyń azaıýy­na ákep soq­ty­ratyn saldaryn aıt­pa­­ǵan­nyń ózinde, halyqtyń ómir sapasyna, oblystyń agroóner­kásiptik kesheniniń, aýdan eko­no­mıkasynyń damý qarqynyna teris yqpal etedi. Osyǵan baılanysty, búgingi kúni aýdanda jer revızııa­syn júrgizý birinshi kezektegi másele bolyp otyr. Ondaǵy bas­ty maqsat – paıdalanylmaǵan jer ýchaskelerin memleket men­shigine qaıtarý.

– Aýdan turǵyndarynyń ál-aýqaty jermen tikeleı baı­la­nys­ty. Iri kompanııalarǵa jaqsy jer ýchaskeleri bólinip berilip, ol jerler maqsatyna saı paıdalanylmaı, tipti múlde paıdalanylmaı jatqan jaıttar da kezdesedi, biraq memleket menshigine qaıtarylmaǵan. Maǵan da, basqaǵa da joq dep bulaı qarap otyrýǵa bolmaı­dy ǵoı. Biz ne mal basyn kó­beıte almaımyz, ne kartop egis­tigin ulǵaıta almaımyz. Sonyń bári sýarmaly jer men ja­ıy­lymnyń jetispeýinen týyn­dap otyr. Osyǵan shara qa­byl­­dap, jerge revızııa júr­giz­se­ńizder, sonymen birge jer ýchas­ke­sin berý konkýrsyn uıym­das­tyrý men ótkizýge erekshe mán berýlerińizdi suraımyn, – deıdi bizge habarlasqan aýdan turǵyny Maqsat Ilııasuly.

Jalpy, buǵan deıin Memleket basshysynyń pármenine sáıkes aýdan, qala ákimdikteri oblystyq jer ınspeksııasymen birlesip, paıdalanylmaı jatqan jerlerdi memleket menshigine qaıtarý jáne zań buzýshylyqty joıý jumystaryn júrgizýdi bastaǵan bolatyn. Bul rette Aýyl sharýa­shylyǵy mınıstrligi tarapynan Almaty oblysy men Jetisý oblysyna qaraıtyn 16 aýdan, 1 qalanyń aýmaǵyndaǵy 450 myń ga jerge jospardan tys tekserý júrgizý tapsyrylǵan, sonyń ishinde Raıymbek aýdany da bar. Oǵan qosa prokýratýra organdarymen birlesken tekserýdiń nátıjesinde paıdalanylmaı jatqan 350 jer ýchaskesi anyqtalǵan.

Aıtpaqshy, aýdandaǵy sý jetispeýshiligi aýyl sharýashy­ly­ǵynyń damýyn tejeıtin taǵy bir kúrdeli máselege aınalyp otyr. Jalpy uzyndyǵy 141 shaqyrymnan asatyn 8 magıs­traldy kanaldy kúrdeli jón­deý­den ótkizý bul máseleni sheshý­ge oń yqpal etedi. Aýdan turǵyn­da­rynyń aıtýynsha, aldymen neǵurlym kóp jer ýchaskesin qamtıtyn, máselen, Kazachıı, «Jańa jemis», Daraty sııaqty kanaldardy birinshi kezekte jón­deý kerek. Sonda 15 myń gektardaı sýarmaly jer aınalymǵa qosylady. Jobalyq-smetalyq qujattamalar daıyn, memlekettik saraptamanyń oń qorytyndysy bar, qymbatshylyqqa baılanysty túzetý engizý úshin qara­jat qajet ekenin aıtady tur­ǵyn­dar. Al bul máseleni sheshý úshin respýblıkalyq bıýdjetten oblysqa 97 mlrd teńge bó­lin­ýge tıis. Sonyń shamamen 40 mlrd teńgesi ırrıgasııalyq jú­ıe­lerdi, sý qoımalaryn qaıta qal­py­na keltirý men jańǵyrtýǵa, salýǵa, sol sııaqty jalpy egis alqaptarynyń kólemin ulǵaıtýǵa baǵyttalǵan máselelerdi sheshýge jumsalmaqshy. Al dál osy Raıymbek aýdanyndaǵy jobaǵa 6 mlrd teńge qarastyrylǵan eken.

Almaty oblysy