Oǵan sebepshi bolǵan – Túrkistan oblysynda «Táýelsizdiktiń besigin terbetken analar» atty forýmdy uıymdastyryp júrgen belsendi qyzdarymyz edi. «Analar» jýrnalyn shyǵaratyn, ózim burynnan tanıtyn jazýshynyń qyzy Ajar Mombekova ertemen telefon shaldy:
– Apa, kelesiz be? Bizde osyndaı forým bolatyn edi, – dedi.
Al bul forýmnyń taqyryby meni de tolǵandyratyn.
Táýelsizdik besigin terbetken áıelderdiń ortasynda ala qap arbalap ózimniń de ketkenim kózime elestedi. Iá, egemendik alǵan 30 jylda Túrkistan analarynyń da basynan ótkenin bólisip, estip, qyzdardyń ony eskerip jatqanyn kózimmen kóreıin dep, «táýekel» etip jolǵa shyqtym.
Jas kezimizden kórip, eseıe kele balalarymyzdy jetektep baryp kórsetip, táý etetin Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesine, árıne, taǵy da bir oralyp soǵý – men úshin úlken qýanysh boldy.
Onyń ústine, oblys qurylǵaly Túrkistandy kórgen joq edim. Búkil aımaqtyń, elimizdiń barlyq oblystary kómek kórsetip, túrli ǵımarat salyp bergen Túrkistandy taǵy da bir kórý – men úshin sátti sapardyń biri boldy.
Áıelder forýmy bizdiń Batys Qazaqstan oblysy salyp bergen «Aqjaıyq» mektebiniń úlken zalynda ótti. Ol ǵımarattyń myna zamanǵa saı jáne barlyq talapqa laıyq salynǵanyn kórip qatty qýandym. Meniń elimniń Túrkistandaı oblysqa syıy osyndaı tartymdy bolǵany júregimdi tolqytty. Kireberiste án salyp, dombyrasyn qushaqtap Shámshi aǵamnyń otyrǵany qandaı jarasymdy! Jas urpaqtyń ánge, talantqa taǵzym etip, mektepke kirip-shyqqanynyń ózi baqyt emes pe?!
Úlken oblystyń, jańa oblystyń, jas oblystyń kóptegen áıelimen jolyqtym. Iá, samaıda shashy aǵarǵan ózimniń zamandastarymdy kórdim, oǵan ilesip «bıznes jasaımyn» dep júrgen talaı sheber qoldardy kórdim, oǵan ilesip «Biz – jastarmyz! Jańa Qazaqstanǵa qyzmet etemiz!» dep júrgen, jelkildep ósip kele jatqan jas qyzdarymyzdy kórdim. Bári de sálemdesip, bári de sýretke túsip, qýanyp jatyr.
Iá, bul forým – áıelderdiń basynan ótkendi eske qaıta bir salǵandaı boldy. Al forýmnyń aıaǵynda Domalaq ananyń beınesin taqqan, jarqyldap kúlgen jandardy kórip, keshegi 30 jyl kórgen qıyndyǵyn, sol 30 jyl buryn arqalaǵan qaptaryn umytqan, kelesi kúnnen úmit kútken jarqyn kózderdi, jarqyn júzderdi kórip, qýanyp, sharany aıaqtadyq.
Keshki jospar – qalany aralaý. Ne degen sulýlyq! Ne degen ǵajaıyp ózgeris! Ne degen ádemi qala! Qandaı kósheler? Jap-jasyl! Syldyrlaǵan bulaqtyń, júgirgen balanyń daýysy! «Qazaqtyń dalasy ne degen tamasha, ne degen jarasymdy edi?» dep serýenge shyqtyq.
Jańaryp ketken Túrkistan. Ǵajaıyp ǵımarattar. Jańa zamannyń da úıleri, bolashaq urpaqtyń da turaǵy salynyp jatyr.
Eski Túrkistan. Onyń da kósheleri túzelgen, aǵashtary egilgen. О́z ómirlerin erkin súrip jatyr eńbeksúıer qaýym. Onda da urpaq ósip jatyr. Anaý turǵan balabaqsha. Aınalasynyń bári jasyldanǵan. Bári kórkine saı. Osy zamannyń ǵımarattary kóz arbaıdy. Ásirese Farab kitaphanasy ne degen ǵajap edi? Ishi-syrtyn sýretteýge til jetpeıdi. Mine, bilim alý úshin osyndaı jerge kirip-shyǵýdyń ózi bir ǵanıbet!
Poezııa keshimdi sonda tamashalaýǵa kelgen áıelder, ustazdar, jas qyzdar qaýymy meniń júregimdi qaıtadan qýanyshqa bóledi.
Keshki saýyq-saıranǵa toly Túrkistan meniń baqytymdy molaıtyp, úmitimdi arttyrdy. «Erteńgi urpaqtarym osy jerge kelip júredi-aý, myna kóne Túrkistannyń jańarǵanyn kórip, odan ári Jańa Qazaqstanda ómir súredi-aý» degen tamasha bir oılarmen men de jastarǵa ilesip, serýenge kettim.
Kerýen saraıy. Iá, baıaǵy qalpy bizge jetken joq. Ony saqtamaǵanmen, jańa kózqaraspen turǵyzylǵan búgingi kúnniń Kerýen saraıy. Ortasynda aǵyp jatqan móp-móldir ózen. Iаǵnı kıeli Túrkistannyń tamyryn tesip shyqqan móldir bulaqtyń sýy. Sonda júzgen baqytty jandar otyrǵan qaıyqtar. Mine, men sonyń arasynda turmyn.
Iá, qaıyqqa júzip, qýanyp, keshti ádemi ótkizip, «Ushatyn teatrda» da bolyp, balalarmen kúlkige kómilip, keshtete kelip demaldym. Al terezemnen baıaǵy bala kúni estigen, bala kúni kórgen kesenem qarap turdy. Endi meniń uıqym buzyldy. О́ıtkeni men sonyń aldynda kesenege barǵanda, onyń janynda qalyń oıǵa batqan edim.
Osydan 40 jyl, tipti 50 jyl buryn men kórgen kesene aınalasynyń bári kómilgen zırat, ashyq-shashyq jatqan, tipti adamdar qaıta kómip júrgen súıekter edi-aý! Qıyn-qystaý kezeńde Qazaqstannyń barlyq túkpirinen búkil áýlıe-ámbıesin osy jerge ákelip kómgen eken. Solardyń bári qaıda ketken? Qudaı-aý, mynaý elektrokar zýlap kele jatqan joldyń astynyń bári men kórgen molalar edi ǵoı! Onyń bárin qazyp aldy ma, joq álde ústinen tapap júrip ketti me degen oı mazalaǵan meni.
Odan keıin quran oqyp bolyp, betimdi sıparda, anaý túkpirdegi kirpishke sál ǵana ylǵal engenin baıqadym. «Apyr-aý, ózende shýlap júzip júrgen qaıyqtaǵylar erteń urpaǵyna myna keseneni kórsete almaı qalsa qaıtedi? Iаǵnı ol sýdan kesenege ylǵal kirip ketse qaıtpek? Mynaý netken ylǵal? Buryn joq edi ǵoı! Mynaý 7 ǵasyr boıy saqtalyp jetken kirpishterdi myna bizdi qýantyp júrgen sý úgitip jiberse, myna kesene endigi urpaqqa jetpeı qalsa, qalaı bolady? Bul jaıly osyny turǵyzǵandar oılandy ma eken?» degen oı mazalap edi ǵoı betimdi sıparda.
Týrıst shaqyramyz, qaıyqta júzgizemiz, ortasynan sý aǵyzamyz dep qalanyń ishinde shýlap júrip, biz taǵy da babalar tarıhyn joıyp almaımyz ba degen oı meniń júregime tynyshtyq bermedi. Iá, men bul tańda uıyqtaı alatyn emespin.
Aqjaıyq jaǵasynda turǵan meniń Oralym qashan osylaı jańǵyrar eken?!
Mine, men Túrkistanǵa qýanyp baryp, oıǵa shomyp oraldym...
Aqushtap BAQTYGEREEVA,
aqyn, Memlekettik syılyqtyń laýreaty
